Erik Mouthaan werkt al bijna vijftien jaar als correspondent in Amerika. Voor Videoland maakte hij de serie Erik in De Verdeelde Staten, waarmee hij kijkers kennis wil laten maken met zijn persoonlijke kant. Daarnaast zit hij midden in de aanloop naar de presidentsverkiezingen, die door Donald Trumps coronabesmetting op zijn kop staan: "Het zou me verbazen als de verkiezingen worden opgeschort."

Hoe risicovol denk je dat het voor Trump is om besmet te zijn met het coronavirus?

"Ik denk dat we dit heel serieus moeten nemen. COVID-19 is een zeer ernstige ziekte en we hebben het hier over een 74-jarige man met een onderliggende kwaal, namelijk obesitas. Zijn arts zegt dat Trump op dit moment werkt aan zijn herstel, dan vraag ik mezelf af wat er nou precies aan de hand is. Dat wil ook iedereen de komende dagen weten."

"Een maand voor de verkiezingen heeft dit alles op zijn kop gezet. De president die laatdunkend deed over de pandemie en het aanvankelijk niet nodig vond voorzorgsmaatregelen te nemen, is nu zelf getroffen. Dit is weer een plotwending die je niet had kunnen voorzien in de meest bizarre verkiezingen tot nu toe."

Is het realistisch te denken dat de verkiezingen opgeschort worden?

"In Amerika is de dinsdag na de eerste maandag in november net als Prinsjesdag bij ons. Daar houd je je aan. Dat gezegd hebbende, deze president is er niet vies van regels te doorbreken. Maar als iemand het zal voorstellen, wordt het waarschijnlijk door de rechter tegengehouden. Ook omdat er stembiljetten zijn gemaakt waar de datum op staat. Miljoenen Amerikanen hebben daarnaast al gestemd. De grondwet zegt ook dat de president in januari geïnaugureerd moet worden. Het zou me enorm verbazen als daarmee gehannest gaat worden."

Mocht Trump niet door kunnen gaan, dan neemt vicepresident Mike Pence het over. Mocht ook hij uitvallen, dan komt de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en tevens een van Trumps aartsvijanden Nancy Pelosi aan het roer.

"Veel mensen vinden het spannend om van die House of Cards-achtige scenario's te bedenken. Laten we hopen dat de president beter wordt en dat de kiezer zijn oordeel mag geven. Er wordt nu teruggekeken om uit te zoeken op welk moment hij besmet is geraakt en wie er bij hem in de buurt was. De president stond ook, weliswaar op zes meter afstand, in de buurt van Joe Biden. Die stonden allebei naar elkaar toe te praten en bij vlagen te schreeuwen."

Critici gaan ervan uit dat dit een doordachte actie is en de president hier voordeel uit haalt. Is dat te cynisch?

"Dat is heel cynisch. Ik zie ook niet één-twee-drie hoe Trump hier een positieve draai aan kan geven. Ik zie het eerder in zijn nadeel werken. Hij heeft altijd gezegd dat de pandemie wel meevalt. 'Neem het niet zo serieus.' En nu heeft hij het zelf. Dat toont aan dat niemand onoverwinnelijk is."

"De reacties op links kunnen er wel een draai aan geven. Als mensen zeggen; 'Ik hoop dat hij heel ziek wordt' of 'Ik hoop dat hij doodgaat', dan kan dat wel weer tegen hen gebruikt worden."

Je biedt met jouw serie Erik in De Verdeelde Staten een inkijk in je privéleven, in een tijd waarin je steeds heftiger persoonlijk wordt aangevallen.

"Mijn vriend, een Amerikaan van Indiase afkomst, besloot daarom ook niet aan de serie mee te werken, omdat hij ziet hoeveel ellende ik over me heen krijg. Als journalist vraag je mensen aandacht te geven aan jou en ik erken dat ik een invloedrijke positie als correspondent inneem."

"Veel mensen in Nederland baseren hun kennis van Amerika op wat ze mij horen zeggen op televisie. Ik voel daarom een enorme verantwoordelijkheid om uit te leggen wat ik doe. Daarom ga ik vaak met mensen in gesprek. De mensen die tegen mij tekeergaan zijn voor een deel onbeschofte gekkies, anderen voeren bewust campagne om mensen te laten twijfelen aan het werk dat wij journalisten doen."

Erik Mouthaan meer dan 25 jaar in het vak

  • Begint in 1995 bij RTL Nieuws
  • Brengt verslag uit van aanslagen Madrid (2005) en Londen (2005)
  • Volgt in 2006 Max Westerman op als Amerika-correspondent
  • Maakt sinds zijn aanstelling drie presidentsverkiezingen en de aardbeving op Haïti mee

Hoe voorkom je dat je niet radeloos wordt?

"Af en toe komt er een tweet binnen van iemand die zegt: 'Ik waardeer wel wat je doet.' Dat helpt. Je moet het ook niet groter maken dan het is. Ik heb van Olaf Koens, onze Midden-Oosten-correspondent, het advies gekregen: 'Erik, je moet minder op sociale media zitten.'"

"Dat advies probeer ik op te volgen. Maar ik wil helemaal niet klagen. Ik wil het verhaal vertellen van dit land. Het ene deel van Amerika denkt dat hun land afglijdt naar een fascistische staat als Donald Trump herkozen wordt. De andere kant is bang dat het onder Joe Biden een slap, socialistisch land wordt."

Beschrijf jouw positie eens tussen die twee uitersten.

"Als journalist sta je in het midden. Je luistert naar beide kampen. Amerika is heel erg aan het zoeken, het is geen grote wereldmacht meer. Het land verandert ook. Over 25 jaar vormen witte mensen niet langer de meerderheid. Dan heb je nog te maken met een kiessysteem waarbij het kan zijn dat de Republikeinen aan de lopende band minder stemmen halen en toch steeds winnen."

"Er zit veel ongenoegen en mensen zoeken oplossingen in hun eigen zuil. Ik heb vrienden die me waarschuwen als ik naar zogeheten Trump-gebieden afreis. 'Oh, kijk je wel uit? Dat lijkt me zo gevaarlijk.' En uit de andere hoek hoor ik dat de grote steden juist gevaarlijk zijn: 'Ga daar niet heen, anarchie!'"

“Direct daarna vroeg mijn cameraman: 'Zag je dat hij een wapen droeg?' Dat had ik niet gezien.”
Erik Mouthaan

Hoe moeilijk is het om met betrekking tot je levenspartner te luisteren naar witte nationalisten?

"Tijdens het maken van deze serie zei mijn regisseur: 'Ik wil jou als mens zien, ik wil zien wat het met jou doet.' Dat vond ik heftig. Je ziet dat ik geëmotioneerd raak in gesprek met white supremacists. Amerika was altijd een gemoedelijk land waarin iedereen vriendelijk is en een kletspraatje maakt. Maar er is sprake van een nieuw soort agressie."

"Sommige gesprekken kunnen ineens omslaan en dat verbaast me. Maar ik voel me nooit onveilig. Een keer maande iemand mij dringend door te lopen toen ik hem een vraag wilde stellen. Direct daarna vroeg mijn cameraman: 'Zag je dat hij een wapen droeg?' Dat had ik niet gezien."

De laatste jaren heb jij van dichtbij meegemaakt hoe mensen steeds minder waarde hechten aan de waarheid. Wordt jouw speelveld als journalist niet steeds kleiner?

"Ik moet mezelf voorhouden dat heel veel mensen wel volgen wat ik zeg. Het nieuws van 19.30 uur trekt op RTL nog steeds een miljoen kijkers. Het belang van ongekleurde informatie is juist op dit moment heel groot. Als mensen vragen aan welke kant ik sta, zeg ik dat ik aan de kant van de waarheid sta. Wat Erik ervan vindt doet er niet toe. Maar ik kan wel duiding geven, omdat ik hier al veertien jaar rondloop."

“Ik woon in een linkse bubbel en heb hier met name linkse vrienden, dat is geen geheim.”
Erik Mouthaan

Je zegt 'wat Erik ervan vindt doet er niet toe', maar deze serie legt een persoonlijke filter op jouw werk als correspondent. Is dat niet gevaarlijk voor jouw objectiviteit?

"Nee. Ik zeg niet dat ik voor Biden of Trump ben. Ik denk dat het goed kan zijn als mensen mijn persoonlijke kant zien. Ik ben een mens, geen robot die feitjes oplepelt. Ik heb ook gevoelens. Door die persoonlijke kant te tonen zouden mensen kunnen zeggen: 'Misschien vind ik niet alles oké wat Erik zegt, maar ik heb nu wel meer een band met hem.' Vond jij het politiek gekleurd?"

Niet direct. Maar ik zie jou wel gezellig met je maten een biertje drinken en dat zijn geen jongens die anti-abortus of lid van de NRA zijn.

"Ik woon in een linkse bubbel en heb hier met name linkse vrienden, dat is geen geheim. Dat betekent niet dat ik geen goed verslag kan doen. Ik kom genoeg in het land en kom genoeg onder Trump-fans om… Weet je, dit klinkt ook weer als: 'Oh, jouw vrienden zijn links dus jij bent niet te vertrouwen.' Ik laat beide kanten zien, dat is mijn werk. Ik ben ook degene die het hardste terugduwt als vrienden iets roepen over Trump."

Kun jij een zinnige voorspelling van de aanstaande verkiezingen geven?

"Trump is een van de slimste politici die ik heb zien werken. Zijn politieke instincten zijn feilloos, hij weet waar zijn publiek zit. Ik heb geen enkele president gezien die zo'n sterke band heeft met zijn kiezers als Trump. Mensen waren trots op Obama en mochten hem, maar de connectie tussen Trump en zijn kiezers is veel rauwer en directer. Daarom denk ik dat je hem niet mag uitvlakken tijdens de verkiezingen, ook al staat hij laag in de peilingen."

"Mensen zeggen dat ik er vier jaar geleden helemaal naast zat. Nee, ik zei dat er meer mensen op de visie van Hillary Clinton zouden stemmen. En dat klopt, dat waren drie miljoen mensen meer. Door dit rare kiesstelsel denk ik dat het nek aan nek zal worden. In Amerika heerst een gevoel van: 'We zijn klaar met Trump'. Maar in dit land gaan zo weinig mensen stemmen. En stel dat er iets misgaat bij het stembureau of dat er door COVID-19 te weinig medewerkers opgeroepen kunnen worden. Of een half miljoen stemmen uit Pennsylvania komen te laat binnen om geteld te worden..."