Welkom bij deze wekelijkse update in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 3 november. Met deze week: Het overlijden van Ruth Bader Ginsburg zorgt voor een nieuw slagveld op weg naar de stembus.

De race naar de presidentsverkiezingen wordt al regelmatig een 'politieke burgeroorlog' genoemd omdat de strijd tussen de Republikeinse en Democratische kampen sinds de vorige verkiezingen snoeihard wordt gevoerd.

Aan die verkiezingen in 2016 ging ook een overlijden van een rechter van het Hooggerechtshof vooraf. Op 13 februari van dat jaar overleed Antonin Scalia, die dertig jaar eerder door Ronald Reagan als lid van het Hooggerechtshof was benoemd. Een conservatieve rechter dus, die president Barack Obama graag wilde vervangen met de meer gematigde liberaal Merrick Garland.

De senaat was destijds net als nu in handen van een Republikeinse meerderheid. En die meerderheid ging voor de benoeming van Garland liggen, omdat, zo vonden ze, het niet zou moeten kunnen dat een president in het laatste jaar van zijn termijn een rechter voor het Hooggerechtshof voor kan dragen.

Maar eerst even dit: waarom is het Hooggerechtshof zo belangrijk?

Het Supreme Court of the United States, ook wel SCOTUS genoemd, neemt bindende besluiten in allerlei belangrijke beroepszaken. Denk hierbij aan het toestaan van het homohuwelijk of het recht op abortus.

Geen wonder dus dat de stevig tussen conservatief en liberaal gepolariseerde politiek in de VS het belangrijk vindt dat besluiten hun kant op vallen. De rechters zijn op papier neutraal, maar ze worden voorgedragen door presidenten en goedgekeurd door de Senaat. En die zijn allesbehalve neutraal. Er worden rechters gezocht die op basis van hun eerdere uitspraken passen bij de 'kleur' van de machthebbenden.

De rechters worden benoemd voor het leven, dus de voorkeur van de benoemde kandidaat kan langdurig impact hebben. In totaal zijn er negen rechters, waaronder één opperrechter. Momenteel is het zo verdeeld: vijf rechters zijn conservatief, en sinds het overlijden van Ginsburg zijn er drie met een meer liberale inslag.

Opperrechter John Roberts werd benoemd door George W. Bush en geldt dus als conservatief, al stemde hij recent enkele keren met de liberale kant van het Hooggerechtshof mee. Ginsburg gold als uitgesproken liberaal, dus haar opvolger kan bepalend zijn voor de toekomstige balans.

Trump reageert op overlijden Ginsburg: 'Ik word hier verdrietig van'
96
Trump reageert op overlijden Ginsburg: 'Ik word hier verdrietig van'

De benoeming lijkt op het eerste gezicht een gemakkelijke klus voor de Republikeinen

Nu worden de messen geslepen: de volgende benoeming gaat een enorme strijd tussen de Democraten en de Republikeinen opleveren. De Democraten willen koste wat kost zorgen dat 'hun kant' goed vertegenwoordigd blijft. De Republikeinen kunnen hun meerderheid verder uitbreiden. En dat lijkt op het eerste gezicht een gemakkelijke klus.

Momenteel hebben de Republikeinen namelijk naast het Witte Huis ook, net als in 2016, de meerderheid in de Senaat. Appeltje eitje zou je denken: Donald Trump zit nu nog op het pluche en kan voor 3 november een rechter voordragen die de Senaat voor de verkiezingen snel kan benoemen. Maar zo simpel ligt het niet.

Want hier komt het overlijden van rechter Scalia in 2016 terug in het verhaal. Zoals gezegd gingen de Republikeinen destijds met hun volle gewicht voor de benoeming van de door Obama voorgedragen Garland liggen.

Het hoofdargument was toen: Obama zit toch in zijn laatste jaar. Het zou dus wel net zo netjes zijn om te wachten op de verkiezingen, en zo de volgende voordracht van een rechter over te laten aan de nieuwe president. En de Republikeinen slaagden in hun controversiële opzet. Donald Trump volgde Obama op en die kon de conservatieve Neil Gorsuch voordragen.

'Ik wil dat jullie mijn woorden tegen me gebruiken'

De argumenten die de Republikeinen in 2016 hanteerden, komen ze nu in tegenovergestelde richting weer tegen. De Republikeinse Senator Lindsey Graham zei destijds. "Ik wil dat jullie mijn woorden tegen me gebruiken. Als een Republikeinse president wordt gekozen in 2016 en in het laatste jaar van zijn eerste termijn moet er een nieuwe rechter worden benoemd, dan kun je zeggen 'Lindsey Graham zei dat de volgende president die nominatie moet doen, wie dat ook is'. En die woorden kun je tegen me gebruiken, dan heb je helemaal gelijk."

Ook andere Republikeinen drukten zich toen in soortgelijke bewoordingen uit. Niet alleen in 2016, maar ook recenter. Maar nu doet de situatie die ze in 2016 ongetwijfeld vreesden zich daadwerkelijk voor en verandert de toon. Terwijl Scalia in 2016 tien maanden voor de verkiezingen overleed en Ginsberg het leven liet nu de VS over zes weken naar de stembus moet.

Mitch McConnell liet vrijdagavond na het overlijden van Ginsburg direct weten dat Trump een rechter kon nomineren voor het Hooggerechtshof en dat daar ook over wordt gestemd in de Senaat. Hij stelde dat er een verschil is met 2016, omdat zowel het Witte Huis als de Senaat nu in handen zijn van dezelfde partij. Zijn partij.

Hoeveel Republikeinen durven er uit de pas te lopen?

In de Amerikaanse media wordt al druk gespeculeerd over Republikeinen die regelmatig uit de pas lopen met McConnell en een stemming zouden kunnen frustreren. De meerderheid is 53 om 47 en de senatoren Susan Collins (Maine) Lisa Murkowski (Alaska) en Mitt Romney (Utah) gelden als dwarsliggers, waarvan de eerste twee zich ook uitspraken tegen een benoeming zo kort voor de verkiezingen.

Ook senatoren als Chuck Grassley, nota bene de voorzitter van de benoemingscommissie, en Graham kunnen nog worden geconfronteerd met hun uitspraken van het verleden. Ze waren destijds tegen de benoeming van een rechter in het laatste jaar, maar het is tegenwoordig goed Republikeins gebruik om vooral niet tegen de wil van Trump en McConnell in te gaan. Uitzonderingen daargelaten. En vicepresident Mike Pence kan indien nodig nog voor een extra beslissende stem zorgen in de Senaat.

De Democraten kunnen hard terugslaan, mits ze de verkiezingen winnen

En de Democraten? Die wijzen hun Republikeinse collega's uiteraard op de situatie uit 2016, maar beseffen ongetwijfeld dat McConnell deze kans niet wil laten lopen. Al kunnen de Republikeinen de benoeming van een wellicht doorslaggevende conservatieve rechter ook gebruiken als toevoeging aan Trumps beperkte munitie richting de verkiezingen. Een fraaie afleiding van diens hevig bekritiseerde aanpak van de coronacrisis.

Als de Republikeinen wel voor 3 november een benoeming doen en de Democraten winnen zowel het Witte Huis met Joe Biden als de meerderheid in de Senaat, dan kunnen ze alsnog keihard terugslaan. Misschien wel op een opmerkelijke manier: het aantal van negen rechters ligt namelijk niet vast in de grondwet. Veel dingen zijn te veranderen in de Amerikaanse politiek, zolang je maar de macht hebt.