Nadat Black Lives Matter-demonstranten in Portland vernielingen aanrichtten aan het gebouw van de federale rechtbank, stuurde president Donald Trump een strike force naar de stad om de orde te herstellen. Dat leidde tot hernieuwde protesten, die zich afgelopen weekend uitbreidden naar andere steden. Wat is er precies aan de hand?

De federale troepenmacht bestaat uit een ratjetoe van federale agenten

Het gaat onder meer om een commando-eenheid van de grenspolitie, immigratiepolitie ICE en de bewakingsdienst voor federale gebouwen. Die agentschappen vallen allemaal onder het ministerie van Binnenlandse Veiligheid.

In naam hebben de federale paramilitairen alleen de taak om de rechtbank en andere federale gebouwen in Portland te beschermen tegen vandalisme. Critici zeggen dat zij hun bevoegdheden overschrijden, door ook elders op te treden, agressief gebruik te maken van geweldsmiddelen en demonstranten wederrechtelijk van straat te plukken en vast te zetten. De burgemeester van de stad en de gouverneur van de staat Oregon vragen het Witte Huis vergeefs de strike force terug te trekken.

De minister van Justitie van de staat, Ellen Rosenblum, vroeg een federale rechter de federale ordetroepen te verbieden demonstranten op te pakken zonder zich te identificeren of een verklaring voor hun arrestatie te bieden. De rechter wees dat van de hand, omdat de regering van de staat in zijn ogen niet kon staven waarom zij tussenbeide kwam in een conflict tussen de betogers in kwestie en de landelijke regering.

In meer steden gingen mensen de straat op om Portland

Op sommige plekken kwam het daarbij afgelopen weekend ook tot botsingen met de politie. In Seattle, Washington, werden branden gesticht en ramen ingegooid, wat door de politie werd beantwoord met flitsgranaten, pepperspray en charges. Uiteindelijk werden 45 betogers opgepakt. Vergelijkbare scènes voltrokken zich in Oakland en Los Angeles, beide in Californië, en in Richmond, Virginia.

In Austin, Texas, kwam een demonstrant om het leven, nadat hij werd neergeschoten vanuit een auto. Zowel de dode man als de inzittenden van het voertuig droegen (legaal) vuurwapens bij zich en de precieze toedracht van het incident is nog niet bekend. De schutter is gearresteerd.

Een demonstrant loopt langs een linie van federale agenten voor de federale rechtbank in Portland. (Foto: ProShots)

Portland is helemaal geen groot slagveld, zeggen plaatselijke media

De Amerikaanse regering liet zondag weten nog strenger te zullen optreden tegen gewelddadige demonstranten in Portland. Minister van Binnenlandse Veiligheid Chad Wolf stelde dat de stad "zeker op bepaalde uren in de nacht, volkomen stuurloos is".

In werkelijkheid is de onrust in Portland niet zo omvangrijk en wijdverspreid als compilaties van gewelddadige beelden - zoals onder meer vertoond door Witte Huis-perschef Keyleigh McEnany - doen vermoeden. De onrust beperkt zich vooral tot een klein gebied rond de federale rechtbank in het centrum van de stad.

Overdag wordt daar vreedzaam gedemonstreerd door duizenden mensen, onder wie veel gezinnen. De sfeer slaat 's nachts om, wanneer een kleinere menigte betogers overblijft, "van wie een klein aantal projectielen naar de politie werpt, hen met lasers in de ogen schijnt of op andere manieren probeert agenten tot een confrontatie te bewegen", schreef de plaatselijke krant The Oregonian.

Critici zeggen dat de inzet van federale agenten de protesten alleen maar heeft aangejaagd. De dagelijkse BLM-demonstraties, die in het begin onrustig verliepen, waren in omvang afgenomen tot zo'n honderd deelnemers. Woede over het ingrijpen van de landelijke overheid bracht opnieuw duizenden betogers op de been.

Terwijl de spanningen rond de inzet van federale ordetroepen blijven oplopen, waarschuwen sommige commentatoren dat verdere escalaties de claim van de regering-Trump, dat sprake is van grootschalig geweld, zullen sterken. Zo wordt het een 'self-fulfilling prophecy', waarschuwde zondag de burgemeester van Seattle, Jenny Durkan.

Federale agenten moeten ook helpen bij 'misdaadgolf' in andere steden

De Amerikaanse regering heeft aangekondigd ook federale agenten naar andere steden te zullen sturen, zoals New York, Chicago en Albuquerque. Die kampen met flinke stijgingen van de misdaadcijfers ten opzichte van vorig jaar, vooral wat betreft het aantal schietpartijen en moorden.

Door het Witte Huis wordt die trend geweten aan de BLM-protesten en de Democratische bestuurders van de meeste steden in kwestie. Criminologen zeggen dat de landelijke protestgolf waarschijnlijk een rol heeft gespeeld, maar niet zomaar kan worden aangewezen als hoofdoorzaak. Het aantal moorden nam bijvoorbeeld ook voor het uitbreken van de protesten toe, een ontwikkeling die even werd onderbroken door de lockdown vanwege het coronavirus.

Hoewel de regering-Trump het sturen van federale hulptroepen naar andere steden probeert los te koppelen van de situatie in Portland, zijn plaatselijke autoriteiten argwanend.

De burgemeester van Chicago, de Democraat Lori Lightfoot, zei dat ze federale steun bij het bestrijden van vuurwapengeweld en andere criminaliteit verwelkomt, maar dat die wel moet plaatsvinden binnen de bestaande samenwerkingsverbanden. "Elke andere vorm van gemilitariseerde hulp binnen onze grenzen, die niet onder onze controle valt of direct wordt aangestuurd door de politie van Chicago, zou rampzalig zijn." President Trump omschreef de situatie in haar stad vorige week als "veel erger dan in Afghanistan".

Federale agenten spuiten traangas op burgemeester van Portland
62
Federale agenten spuiten traangas op burgemeester van Portland

Voor Trumps herverkiezingscampagne biedt de onrust politieke mogelijkheden

De president werd eerder dit jaar gedwongen af te zien van zijn voornaamste verkiezingsstrategie: het benadrukken van de uitstekende staat van de Amerikaanse economie. Door het uitbreken van de coronacrisis kwam die immers in zwaar weer. Trumps focus lag tot medio deze maand op economisch herstel, maar de nog steeds snelle verspreiding van het virus laat dat niet langer toe.

De maatschappelijke onrust rond de BLM-protesten biedt Trump een alternatief pad: zich opwerpen als de beschermer van de rechtstaat tegen "het fascisme van extreem-links", zoals hij begin juli zei in een toespraak bij Mount Rushmore.

Conservatieve media, zoals Fox News, sluiten zich aan bij de gelijkschakeling van demonstranten en anarchistische relschoppers door het Witte Huis en schetsen een beeld van een land dat op de rand van totale chaos verkeert. Hun berichtgeving over de rellen, waarin gewelddadige beelden de nadruk krijgen, heeft die over de pandemie inmiddels uit het spotlicht verdrongen.