Donald Trump lijkt via Twitter de prijs van de F-35 (Joint Strike Fighter) te willen beïnvloeden. Luchtvaartspecialist Hans Heerkens van de Universiteit Twente stelt dat de sector zich weinig moet aantrekken van de 'losse flodders' van de toekomstige president.

Het is ook voor economen even wennen: de manier waarop de toekomstige Amerikaanse president bij voorkeur communiceert. Na een aanval op Boeing zette hij donderdagavond druk op Lockheed Martin, de spil van het Joint Strike Fighter-programma en producent van de nieuwe F-35-straaljagers. Nederland wil in totaal 37 F-35's aanschaffen.

Luchtvaarteconoom Hans Heerkens kan niet zoveel met de paniek die dit in Amerikaanse media veroorzaakte. "Trump schiet met hagel om zich heen zonder duidelijk plan of zonder duidelijke visie", meent hij. "Hij schopt overal tegen aan, maar het is mij echt volstrekt onduidelijk wat hij hiermee denkt te bereiken."

Er is binnen de Amerikaanse overheid al langer discussie over de kosten van het project. "Dus dat geluid is niet nieuw", stelt de wetenschapper. "Maar met één tweet kan Trump de prijs niet zomaar omlaag krijgen. Dit is een project dat al jaren bezig is; een groot deel van het geld is al uitgegeven aan de ontwikkeling; dat geld krijg je niet meer terug. En sowieso is het vreemd om te denken dat dit soort deals via Twitter worden onderhandeld."

Voorzichtige houding

Als Trump de prijs echt wil drukken, dan kan de Amerikaanse overheid beter in één keer voor meerdere jaren heel veel vliegtuigen bestellen. "Een simpele economische wet is dat een hogere productie een lagere prijs betekent", stelt Heerkens. Maar juist de voorzichtige houding van verschillende landen die JSF’s gaan bestellen, zorgt er vooralsnog voor dat de prijs relatief hoog blijft. "Ook heeft het feit dat de Amerikaanse overheid specifiek één toestel wilde voor zowel luchtmacht als marine de kosten flink opgedreven."

Er zijn wel andere manieren waarop de prijs van het toestel omlaag zou kunnen. "Je kan het productietempo verhogen", noemt de expert als voorbeeld. "De productie zou nog efficiënter kunnen. Lockheed Martin kan misschien genoegen nemen met iets minder winst: dit soort militaire deals zijn voor een buitenstaander vaak heel ondoorzichtig. Maar het is wel een feit dat de ontwikkeling van dit soort projecten vaak duurder uitpakt dan van tevoren gepland is."

Monopolie

Een probleem is ook dat Lockheed Martin een monopolie heeft op het gebied van dit soort toestellen. "De KLM kan bij Boeing en Airbus offertes opvragen en dan kiezen voor de beste of de goedkoopste. Zo werkt dat met straaljagers niet."

Het dreigement van Trump dat de VS zou overwegen in plaats van F-35 een aantal F-18 Super Hornets van Boeing aan te schaffen, is volgens Heerkens niet realistisch. "Dat zijn aanzienlijke oudere vliegtuigen, terwijl Defensie juist voor de F-35 heeft gekozen om een nieuw, moderner toestel in huis te halen."

De Amerikaanse marine zou in theorie een deel van de orders voor de F-35 kunnen vervangen voor de F/A-18. "Voor de luchtmacht zou het dan echter alsnog een dure kwestie worden omdat die de vliegtuigen nu nog niet in gebruik heeft." Een alternatief voor de luchtmacht zou de aanschaf van verouderde F16’s zijn. "Maar die wordt ook gemaakt door Lockheed Martin."

Nederlandse gevolgen

Speculeren over de vraag of een eventuele nieuwe koers van de VS gevolgen zou kunnen hebben voor de JSF-aanschaf van Nederland, wil de wetenschapper eigenlijk niet. "Maar als de VS minder toestellen zou kopen, dan gaat de prijs per toestel vermoedelijk omhoog. In dat geval zou Nederland zich kunnen gaan beraden of de F-35 de beste optie voor ons is. Maar ook hier geldt dat we al een flinke bedrag in het project hebben geïnvesteerd dat we niet meer terug kunnen krijgen."

Heerkens denkt dat deze manier van communiceren van Trump niet de impact zal houden die het de afgelopen weken nog wel had. "Hij neemt dit soort besluiten, zelfs als hij over een maand daadwerkelijk president is geworden, niet in zijn eentje", beklemtoont hij. "Als hij echt onder de Lockheed-deal uit wil, zal bijvoorbeeld het Congres daar mee in moeten stemmen. Het is mij ook een klein raadsel waarom iedereen elke tweet van hem zo serieus neemt."

Losse flodders

De berichten van de miljardair op Twitter zullen volgens Heerkens snel aan inflatie onderhevig worden. "Als de economische sector dit soort meldingen te serieus blijft nemen, kan het op den duur structurele gevolgen hebben. Maar vooralsnog kan hij al zijn claims niet waarmaken."

De acute koersdalingen van grote bedrijven door de tweets van Trump relativeert de econoom ook. "Die koersen herstellen zich de komende dagen wel weer; die losse flodders van Trump zijn binnen een paar dagen weer vergeten. Laten we zijn opmerkingen alsjeblieft niet blijven overschatten."