Achtergrond: Het Amerikaanse kiessysteem

WASHINGTON - Als de Amerikanen op 6 november naar de stembus gaan voor de presidentsverkiezingen, kiezen ze hun staatshoofd niet rechtstreeks.

Feitelijk zijn het de kiesmannen van elke staat die samen de president en vicepresident van de VS aanwijzen. Gevolg is wel dat een kandidaat met minder stemmen kan winnen.

Het ingewikkelde Amerikaanse kiessysteem is bedacht in 1787, toen de grondwet werd opgesteld. De 'founding fathers' besloten de president getrapt te laten kiezen, onder meer omdat zij bang waren dat het volk te veel invloed zou krijgen. De wijze waarop de president nu wordt gekozen wijkt daar nauwelijks van af.

De vijftig staten in de VS hebben evenveel kiesmannen als zij vertegenwoordigers in het Congres hebben. Dat is het aantal leden in het Huis van Afgevaardigden - afhankelijk van de bevolkingsgrootte van een staat - plus de twee Senaatszetels die elke staat heeft.

Bovendien heeft ook het 'District of Columbia', waarin de hoofdstad Washington ligt, sinds 1964 drie kiesmannen, waarmee het aantal leden van het kiescollege op 538 komt.

Winner takes all

De kiesmannen worden veelal benoemd op de Republikeinse en Democratische partijdagen in elke staat en worden gekozen volgens het 'winner takes all-principe'. Als een presidentskandidaat in een staat meer stemmen haalt dan zijn rivaal dan zijn alle kiesmannen van zijn partij gekozen.

Het gevolg daarvan is dat vooral de dichtbevolkte staten een belangrijke rol kunnen spelen, omdat zij de meeste vertegenwoordigers leveren aan het electoral college, dat in december bijeenkomt om de president aan te wijzen. Zo levert Californië 55 kiesmannen, terwijl een 'kleine' staat als Alaska er slechts 3 heeft. Degene met minimaal 270 kiesmannen achter zich wordt president.

Spanning

"Het kiesstelsel maakt de strijd alleen spannend in circa de tien staten die ertoe doen", zegt Terry Ensor, campagnemedewerker van de Democratische Partij in de staat Missouri. "Daar gaat alle geld en energie in zitten. In de staten waar al vaststaat wie de grootste wordt ontstaat daarentegen politieke desinteresse. Directe democratie zou strijd spannender maken."

Maar Ensor verwacht niet dat dat ooit zal gebeuren, omdat het systeem in het voordeel van de twee grote partijen werkt.

Al Gore en Bush

Het is mogelijk dat een president wordt gekozen die het grootste aantal kiesmannen heeft verzameld, maar landelijk gezien in absolute aantallen gemeten minder stemmen behaalde dan zijn tegenstander. Het bekendste en recentste voorbeeld is de stembusgang in 2000.

Al Gore kreeg 500.000 stemmen meer in de 'popular vote', maar zijn tegenstander George Bush won na een omstreden stemmentelling in de staat Florida en kreeg daarmee het grootste aantal kiesmannen achter zich.

Als geen van de kandidaten de vereiste meerderheid haalt van 270, bijvoorbeeld als twee opponenten ieder 269 kiesmannen winnen, dan kiest het Huis van Afgevaardigden de nieuwe president.

'Best denkbare stelsel'

Ondanks deze onvolkomenheden ziet Matt Myer, oprichter van de politieke denktank Provisum Strategies in de staat Ohio, het kiesstelsel als "het best denkbare mogelijk". Volgens Myer vertegenwoordigt het Huis van Afgevaardigden het volk en de Senaat de staten.

"De president vertegenwoordigt beide en de manier waarop hij wordt gekozen met het kiescollege is daar een uitdrukking van."

Myer wijst erop dat het tijdens 57 presidentsverkiezingen slechts 4 keer is voorgekomen dat de 'popular vote' afweek van de uitslag. "Dus bij 93 procent van de uitslagen is alles vlekkeloos verlopen. Dat is geen slechte score."

Lees meer over:

Experts over winst Trump

Experts over winst Trump
'Trump maakt geen schijn van kans meer op 8 november', schreef NU.nl eerder op basis van experts. Wat zeggen die experts nu?

Overzicht: Bizarre verkiezingsrace

Overzicht: Bizarre verkiezingsrace
Niet veel mensen zagen verkiezing Trump aankomen: twaalf uur eerder gold Clinton nog als favoriet. Overzicht van roerige nacht.

Dit is Trump van plan

Dit is Trump van plan
Trump is verkozen tot president. In januari betreedt hij het Witte Huis. Dit zijn de plannen van Trump.

NUwerk

Tip de redactie