Vier jaar geleden zag Eerste Kamerlid Tiny Kox (SP) een schisma op links: GroenLinks deed mee met 'Kunduz' en de relatie met de PvdA was beter dan ooit. In aanloop naar de provinciale verkiezingen op 18 maart vraagt NU.nl hoe hij hier nu naar kijkt.

"Tot de verkiezingen van 2012 is dat heel aardig gegaan. Maar inmiddels is iedereen alweer vergeten dat Samsom (PvdA-leider, red.) toen in de campagne zei: Roemer (SP) is mijn beste vriend en Rutte (VVD) staat het verste van mij af."

"Het was een serieus vooruitzicht dat links het motorblok zou worden voor een nieuwe regering. Na de verkiezingen is de PvdA echter vreemdgegaan met de VVD."

Jullie voelen je bedrogen?

"Zo mag je dat wel zeggen. De PvdA heeft ook haar eigen kiezers bedrogen. Dat is geen beschuldiging, maar een constatering."

Vreemdgaan is wel een beschuldiging.

"Je kan niet van Samsom zeggen dat hij in het geniep is vreemdgegaan. Hij is openlijk in het verkeerde bed gestapt. Daarna is er van linkse samenwerking niet veel meer terechtgekomen."

Samsom zegt dan: VVD en PvdA waren samen zo groot dat er weinig opties over waren.

"Dat hij dat zegt maakt het nog niet waar. Als je ook ziet welke partijen er nu allemaal worden bijgehaald om de plannen er door te krijgen: D66 en SGP. Er is in 2012 geen enkele poging gedaan om met de SP te regeren dus dan is het niet erg oprecht om te zeggen dat er niks anders mogelijk was."

Vier jaar geleden zat er een rechtse coalitie. Nu zit er een regering die een stuk linkser is. Dat moet u toch tevreden stemmen?

"De essentie van Rutte 1 was VVD-beleid, de essentie van Rutte 2 is nog steeds VVD-beleid. Het is opmerkelijk dat als je CDA inruilt voor PvdA de consistentie van het kabinetsbeleid overeind blijft." 

"Dat is betreurenswaardig, omdat je verwacht dat de partij die ongeveer hetzelfde denkt als wij bij regeren ook wat weet binnen te halen. Dat is niet gebeurd. Dat is niet alleen mijn observatie, maar ook het oordeel van de PvdA-kiezers."

Jullie moeten je wel de vraag stellen, als uw aanname klopt dat het kabinet VVD-beleid uitvoert, hoe het kan dat de SP niet op recordhoogte in de peilingen staat. 

"Er zit een constante in onze groei. Dat we begin 2012 op veertig zetels stonden, was een afwijking van de normale lijn."

Maar met de PvdA in de coalitie die allerlei moeilijke maatregelen moet verdedigen, is er geen idealere situatie voor de SP denkbaar.

"Oppervlakkig gezien lijkt dat een logische conclusie, maar vergeet niet hoeveel mensen er teleurgesteld zijn toen ze in 2012 op de PvdA of de SP stemden en dachten dat er een links blok zou ontstaan." 

"Je ziet een uitwaaiering van kiezers die zich nu afvragen waar ze op moeten stemmen. En het duurt een hele tijd voordat die rust is hersteld."

Ligt het niet ook aan partijleider Roemer? In 2012 ging het mis toen Roemer zich liet afbluffen in het verkiezingsdebat. Afgelopen jaar was zijn optreden niet sterk bij de algemene beschouwingen, dat is één van de belangrijkste debatten in het jaar. Hoe kan dat?

"Het heeft het vertrouwen niet aangetast. Kiezers zijn ook niet als sommige journalisten die zeggen: Roemer heeft iets niet paraat. De meeste mensen denken: ik heb zo vaak iets niet paraat. Het gaat er om: aan wie wil je je portemonnee toevertrouwen..."

Aan iemand die de cijfers kent.

"Nee hoor, want dan zouden veel mensen hun geld kwijtraken. Nee, je wilt iemand die je kan vertrouwen. Zolang je dat imago hebt is hij een buitengewoon geschikt politiek leider." 

Is Roemer sowieso de lijsttrekker bij de volgende verkiezingen?

"Dat lijkt me wel. De populariteit van Roemer binnen de SP is buitengewoon groot. En het vertrouwen onder de bevolking in hem is veel groter dan bij andere politieke leiders."

"Samsom slaagde er in zich te profileren als 'SP-light', buitengewoon strijdbaar om Rutte uit het Torentje te krijgen. Maar als je het niet waarmaakt ben je het kwijt." 

"En ik zie hem het niet terugkrijgen. Want mensen zijn niet gek. Die denken: ik weet heus nog wel wat je toen gezegd hebt, eerst zeggen dat je het samen met Roemer beter zou gaan doen en dan naar de VVD lopen. Dat vergeten mensen niet."

Maar Samsom neemt met de PvdA wel de verantwoordelijkheid voor ingrijpende maatregelen. Dat doen ze ook niet altijd voor hun lol, maar omdat ze vinden dat maatregelen noodzakelijk zijn. En ze hebben concessies moeten doen die de SP onvermijdelijk ook zal moeten doen als jullie ooit gaan regeren.

"Er is een linkse uitweg uit de crisis en een rechtse uitweg. Dat is een keuze geweest. Er werd in plaats daarvan meteen een brug geslagen, dat hebben de kiezers niet begrepen."

Kunt u een concreet punt noemen?

"De vrije artsenkeuze, inkorting van de WW-duur en de versoepeling van het ontslagrecht. De PvdA en de SP trokken samen op. De pensioenen zijn niet meer veilig, de sociale werkplaatsen zijn op slot gegaan. Een van onze laatste demonstraties samen had tot doel om de sociale werkplaatsen te beschermen."

Daarvoor hebben de PvdA en de vakbonden het quotum arbeidsgehandicapten afgedwongen, dat werkgevers dwingt deze mensen op te nemen in een reguliere baan. Daar was de SP ook tegen.

"Die wet zegt: doe uw best."

De werkgevers krijgen een boete als ze niet leveren.

"Het zijn geen harde afspraken. er is een verlangen in de richting van de werkgevers. Als ze niet presteren zal de regering overwegen om maatregelen te nemen. De sociale werkplaatsen zijn al op slot en we zien dat mensen met een arbeidsbeperking niet aan de slag komen."

De wet is pas net aangenomen.

"De verplichting ligt er eigenlijk al vanaf 2012. Ik heb nog niks gezien."

Critici zeggen dat jullie geen maatregelen willen nemen om bijvoorbeeld de zorgkosten en de kosten voor sociale zekerheid te beteugelen, waardoor er een enorme rekening wordt doorgeschoven naar volgende generaties. Griekse toestanden dreigen.

"Kijk dan naar wat we voorstellen. Als we ergens tegen zijn, stellen we er altijd wat tegenover. We krijgen bijvoorbeeld ook in het huidige systeem de zorgkosten niet op orde, dus maak gewoon een nationale basisverzekering. Zonder concurrentie en met samenwerking. Dat is begrijpelijker en goedkoper."

U voert al jaren oppositie, wilt u niet eens meeregeren? Net als in veel gemeenten al gebeurt.

"Socialisten moeten geduld hebben. Als je op gemeenteniveau kijkt is de hele A2 al SP: Amsterdam, Utrecht, Eindhoven, Maastricht. Ook de A58 ongeveer. De stap naar de regering is een kwestie van tijd. Het is nog slechts de vraag wanneer het gaat gebeuren."

U zei eerder dat u geen VVD-beleid wil uitvoeren. Dat lijkt me logisch, maar sluit u die partij ook uit?

"Als wij gaan meeregeren staat Rutte in dat team niet opgesteld, hebben we voor de verkiezingen gezegd. De SP gaat niet met de VVD regeren in dit tijdsgewricht."

Sluit u dan ook de VVD uit?

"Je sluit niemand op voorhand uit..."

Waarom zegt u dan dat u niet met de VVD gaat regeren?

"Wij bieden een totaal andere oplossing dan de VVD als uitweg uit de crisis. Rutte heeft bovendien afgelopen weekeinde gezegd met alle partijen te willen samenwerken, behalve de SP."