Veel Israëlische kiezers zijn ontevreden over de hoge kosten van het levensonderhoud en de fors gestegen huizenprijzen. Het is dus niet verwonderlijk dat premier Benjamin Netanyahu in de peilingen voor de parlementsverkiezingen van dinsdag de koppositie aan de centrumlinkse Zionistische Unie moet laten.

Toch zal buitenlanddeskundige Dick Leurdijk niet vreemd opkijken als de rechtse Likoedleider Netanyahu voor de vierde keer in zijn carrière een regering mag gaan vormen.

"In Nederland en de meeste andere landen in de wereld is bij verkiezingen de economie het belangrijkste onderwerp", zegt Leurdijk.

"Maar in Israël ligt dat anders. Israël is voortdurend betrokken bij gewapende conflicten. Denk bijvoorbeeld maar aan de oorlogen met de Palestijnse beweging Hamas in de Gazastrook vorige zomer en in 2012 en aan de militaire operatie tegen Hezbollah in Libanon in 2006."

"Daarnaast hebben veel Israëliërs angst voor het nucleaire programma van aartsvijand Iran. Het is dus begrijpelijk dat het veiligheidsvraagstuk in Israël een veel belangrijkere kwestie is dan in veel andere landen. Een havik als Netanyahu kan daar in de verkiezingen de vruchten van plukken."

Israël moet dinsdag naar de stembus, omdat de coalitieregering van Netanyahu begin december viel door hooglopende ruzies tussen de rechtse regeringsleider en zijn centrumrechtse coalitiepartners.

De regeringsleider ontsloeg zijn ministers van Financiën (Yair Lapid) en Justitie (Tzipi Livni ), nadat die kritiek hadden geuit op de harde lijn van de coalitieregering tegenover de Palestijnen.

Diezelfde Livni voert nu samen met de uit de Arbeidspartij afkomstige Isaac Herzog de Zionistische Unie aan. Volgens de meest recente peilingen maakt deze nieuwe partij een goede kans om de grootste fractie in de 120 leden tellende Knesset (parlement) te worden. 

De Zionistische Unie staat in de prognoses op circa 25 zetels, tegen 21 of 22 voor Likoed van Netanyahu.

Socialer beleid

Midden-Oostenkundige Ronit Nikolsky van de Rijkuniversiteit Groningen legt uit dat veel kiezers hopen dat Israël een socialer beleid krijgt als de Zionistische Unie de gelegenheid krijgt een regering te gaan vormen.

"Al jarenlang zijn er demonstraties vanwege de economische en sociale problemen, maar dit keer is het een belangrijkere kwestie dan bij eerdere verkiezingen", legt Nikolsky uit.

"Veel mensen kunnen de kosten voor huisvesting niet meer betalen. Er zijn veel daklozen in Israël." Ook voor een beter mensenrechtenbeleid gaan de mensen de straat op. Arabische Israëliërs laten steeds nadrukkelijker blijken dat ze niet meer als tweederangsburgers willen worden behandeld.

"Voor de verkiezingen hebben enkele Arabisch-Israëlische partijen hun krachten gebundeld, ondanks de ideologische verschillen. In sommige peilingen komt die coalitie op een derde stek na de Zionistische Unie en Likoed", zegt Nikolsky.

Netanyahu opnieuw premier

Maar net als Leurdijk denkt Nikolsky dat Netanyahu, ondanks de tegenwind, toch opnieuw premier kan worden. Ze houdt er rekening mee dat kiezers in het stemhokje de veiligheid toch zwaarder laten tellen dan de economie.  Leurdijk zegt dat als het op veiligheid aankomt de Israëliërs weten wat ze van Netanyahu kunnen verwachten.

"Bij hem staat het overleven van Israël centraal", aldus Leurdijk. "Maar hoe de Zionistische Unie met de dreiging van buitenaf zal omgaan weten de Israëliërs niet. Die partij moet zich op dat punt nog bewijzen."

Nikolsky laat weten dat ook als Likoed niet de grootste partij wordt, er toch een mogelijkheid is dat Netanyahu een regering mag gaan vormen.

"De opdracht van president Reuven Rivlin om een regering te vormen, gaat niet naar de partij die de grootste wordt in de verkiezingen. Die opdracht gaat naar de partij met de meeste kans op succes op het samenstellen van een regering."

Regering vormen wordt lastig

Het vormen van een regering is in Israël een moeilijke klus, omdat het politieke landschap zo versnipperd is. Daarom zijn partijen die regeringsverantwoordelijkheid willen dragen genoodzaakt coalities te vormen.

"Door die dreiging van  buitenaf is het politieke bewustzijn in Israël groot", meent Leurdijk. "Iedereen heeft zijn eigen mening. Als er in Israël twaalf partijen zijn, heb je dertien verschillende opvattingen. Het is niet voor niets dat politieke partijen komen en gaan en dat regeringen zo vaak uit elkaar vallen."

Leurdijk denkt niet dat Netanyahu een heel nieuwe beleid zal inslaan, mocht hij inderdaad aan het hoofd van een nieuwe regering komen te staan.

"Hij is overtuigd van zijn eigen gelijk en zal de bouw van nederzettingen in Palestijns gebied blijven toestaan. Van druk vanuit de Verenigde Staten en de Europese Unie om te werken aan vrede met de Palestijnen zal hij zich niets aan trekken."

Ook in de kwestie-Iran zal Netanyahu een eigen koers varen, verwacht de buitenlanddeskundige. "Netanyahu maakt zich grote zorgen over de internationale onderhandelingen over het nucleaire programma van Iran. Voor hem is het een kwestie van alles of niets. Ook vreedzame nucleaire projecten zijn voor Netanyahu onacceptabel, omdat hij vindt dat Israël dan kwetsbaar blijft voor een nucleaire aanval."

Leurdijk is benieuwd wat Netanyahu gaat doen als het tot een voor hem onaanvaardbaar akkoord komt tussen Iran en de Amerikaanse president Barack Obama en andere wereldleiders.

"Ik sluit niet uit dat Israël dan op eigen houtje gaat handelen, net als het eerder in Syrië deed", zegt Leurdijk in een verwijzing naar de luchtaanval van Israël in 2007 op een vermoedelijke nucleaire reactor.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend