Interview Roemer: 'Ik weet nu wat Nederland nodig heeft'

De SP is in aanloop naar de verkiezingen misschien wel duidelijker dan ooit over de inzet voor de formatie. De partij gaat niet met de VVD regeren. En: "Die marktwerking in de zorg moeten we kunnen slopen", aldus SP-leider Emile Roemer. NU.nl sprak hem uitgebreid.

"Na dertig jaar VVD-beleid vinden we dat het op een andere manier moet en dan wil je niet het verwijt krijgen factfree te discussiëren", zegt Roemer.

Vandaar dat de partij besloot alle plannen, dus ook de AOW naar 65 en de grote hervorming van de zorg, te laten doorrekenen. "En daaruit blijkt dat alles wat wij willen ook daadwerkelijk kan. Dat betekent dat het allemaal een politieke keuze is." 

Critici, en ook het Centraal Planbureau, zeggen dat u daarbij vooral kijkt naar de korte termijn. Op de lange termijn zijn uw plannen juist slecht voor de werkgelegenheid.

"Dat is niet waar. Een verkiezingsprogramma is altijd voor vier jaar." 

Is het niet een beetje selectief om te pronken met het stempel van het CPB, behalve op de punten die niet gunstig voor jullie zijn?

"Het is niet zo dat de andere partijen meer banen creëren. Als je weer begint met kinderarbeid zou dat volgens de modellen van het CPB ook banen opleveren. Dat zijn dus geen echte banen." 

"Het belangrijkste van deze verkiezingen en van de doorrekeningen is: welke richting wil je op? Daarom hameren wij er ook zo op dat het met sommige partijen onhaalbaar is om mee samen te werken. De VVD bijvoorbeeld."

Dat is een vraag voor de formatie toch? Toch niet voor tijdens de campagne? Het gaat nu om de plannen en idealen.

"De verkiezingen zijn geen verjaardagspartijtje die je gaat organiseren van wie mag ik wel of niet uitnodigen. Het gaat om het stoppen met het neoliberale gedachtegoed van de VVD. Samenwerking met die partij is dan pertinent onmogelijk." 

Twee jaar geleden zei u nog dat het prima zou kunnen met de VVD.

"Ja, lokaal en provinciaal."

Nee, in een interview met NU.nl zei u: "Als er voor ons voldoende inzit, gaan we dat zeker doen." 

"Nou, nee dus."

Dan bent u dus tot een ander inzicht gekomen?

"Overduidelijk. Ik heb gezien wat dat beleid het afgelopen 4,5 jaar gedaan heeft."

Maar de VVD is toch niet veranderd in die twee jaar?

"Nee, dan zijn wij nog een beetje veranderd. Ik weet nu wat Nederland nodig heeft. Je kunt nu niet anders concluderen dat regeren voor de SP alleen kan zonder de VVD."

Maar dan komt dat toch een beetje over als een campagnestunt. Twee jaar geleden kon het wel als het nodig is om de idealen te bereiken en nu vlak voor de verkiezingen kan het ineens niet meer.

"Ik vind het heel erg dat u dat zegt."

U zegt zelf ook steeds een hekel te hebben aan politieke spelletjes.

"Daarom is het ook geen politiek spelletje. Het is overduidelijk dat wij nu zeggen dat op grote terreinen echt iets moet veranderen."

U wilt graag de marktwerking in de zorg afbreken. Dat kan u in de formatie regelen. Als u al niet met de VVD wilt praten, is de kans groot dat er een rechts kabinet komt waarbij er helemaal niets aan die marktwerking wordt gedaan.

"De VVD staat daar zo anders in. Net als bij de herziening van het belastingstelsel. We hebben afgelopen jaren gezien wat er gebeurt als twee partijen die ver van elkaar af staan toch gaan regeren. Dan denken beide achterbannen: Dit is niet wat ik wilde. Het is niet raar dat de VVD en de PvdA een gigantische verkiezingsnederlaag staat te wachten."

Regeren komt toch met pijn? Dan moet je concessies doen.

"Dat is wat anders dan je idealen overboord gooien."

Als u elk gesprek blokkeert zit er straks een rechts kabinet en gebeurt er niks aan het eigen risico of de marktwerking in de zorg. Daar hebben uw kiezers ook niks aan.

"Ik snap niet het gemak dat er dan een kabinet moet komen met de VVD. Er blijven nog 26 partijen over."

Wat is dan uw voorkeurscoalitie?

"Zo links mogelijk. Met zo min mogelijk partijen. Maar dan is de volgende vraag of je er nog uitkomt met een verhaal dat ik mezelf nog in de spiegel kan aankijken."

"Het herstel van vertrouwen begint met ideologisch gedachtegoed als basis voor waar je naar toe wilt. Dat gaat dieper dan de verschillen in onze verkiezingsprogramma's. Het gaat om botsende werelden. Dan moet je het lef hebben om te zeggen: verleg die koers."

"Van het neoliberale gedachtegoed naar een gedachtegoed dat antwoord geeft op de problemen die de mensen op straat nu tegenkomen. De tegenstellingen zijn nu harder dan het ooit was."

"Dat maakt deze verkiezingen de meest interessante van de vier die ik heb meegemaakt. Er wordt nu gevraagd aan de kiezer om een fundamentele keuze te maken. Het gaat om de kleur van een volgend kabinet om vanuit een ander gedachtegoed beleid te gaan maken."

Vier jaar geleden werd ook al gezegd bij de verkiezingen: het gaat nu echt ergens over. Gaan we linksom of rechtsom uit de crisis? Wat maakt deze verkiezingen dan weer bijzonderder?

"Omdat de vorige keer iedereen gericht was op: waar gaan we op bezuinigen? Toen zei ik al dat je moet investeren in tijden van crisis. Dat viel niet als goed zaad op vruchtbare bodem. Nu zeggen zelfs banken dat er een hoop kapot is bezuinigd."

Maar de economie is toch juist uit de crisis nu?

"Ja, maar niet door het kabinet, maar door de groei van de wereldeconomie. Er wordt hard aangetoond dat het bezuinigen ervoor heeft gezorgd dat veel banen onnodig zijn vernietigd. Dat hadden ze dus anders moeten doen."

Het zorgfonds pak ik er even uit, daar pakken jullie flink mee uit. Jullie willen de zorgverzekeraars afschaffen en de zorg betalen vanuit een Nationaal Zorgfonds. Hoe wordt de zorg daarmee beter?

"We halen een tussenlaag eruit. Dat zijn commerciële bedrijven. Die zijn afgelopen tien jaar op de stoel van de arts gaan zitten en met elkaar gaan concurreren. Terwijl zorg georganiseerd moet worden op basis van samenwerking."

"Je dwingt artsen nu om te concurreren. Je moet dus alles bijhouden. Dat creëert een enorme bureaucratie. Daar ben je straks allemaal vanaf."

Ab Klink, bestuurder bij VGZ en oud-minister van Volksgezondheid, zegt dat het "dom" is om het zorgstelsel ter discussie te stellen.

"Hij is belanghebbende."

Ons stelsel wordt internationaal geroemd om de toegankelijkheid en de kwaliteit, zegt hij.

"Er zijn drie landen in de wereld die de zorgverzekering laten uitvoeren door commerciële bedrijven: de VS, Nederland en Zwitserland. Als het het walhalla was, dan waren ze massaal naar Nederland komen kijken en hadden we het systeem nu al in 75 landen gehad."

Weinig politieke partijen steunen het.

"Vraag maar eens hoeveel partijen vinden dat het niet goed is dat de marktwerking zo ver is doorgeslagen. Dat zijn er al een stuk of vier of vijf."

Was het Nationaal Zorgfonds nou een breekpunt of niet?

"Ik heb letterlijk gezegd: als wij niks kunnen doen aan de marktwerking in de zorg dan horen wij in zo'n kabinet niet thuis."

Dus niet per se dat Nationaal Zorgfonds?

"Als iemand met een nog beter systeem komt, zal ik dat onmiddellijk omarmen. De marktwerking in de zorg is voor veel mensen een doorn in het oog. Die marktwerking in de zorg moeten we kunnen slopen. Als dat niet gebeurt in een kabinet met de SP dan zou dat totaal ongeloofwaardig zijn."

Stelt het u teleur dat het electoraat naar rechts leunt? Dat er te weinig grond lijkt voor het SP-verhaal.

"Dan is dat een harde constatering waar ik van baal en is het aan mij om mensen weer te overtuigen dat die verandering echt gemaakt moet worden. En mensen zullen straks teleurgesteld zijn als het weer een periode van doormodderen wordt."

In 2012 leken mensen nog wel te denken: dat verhaal van Roemer spreekt me wel aan. Toen stond u een maand voor de verkiezingen nog op 38 zetels.

"Klopt, fijn dat u me daar nog even aan helpt herinneren."

Heeft u zich weleens afgevraagd waar het is misgegaan? Sindsdien heeft u nooit meer dat niveau bereikt.

"Wij hebben ons destijds heel veel vragen gesteld en antwoorden gezocht en daar ons voordeel mee gedaan." 

Dat klinkt alsof u zich er al bij heeft neergelegd dat de SP weer niet de grootste gaat worden.

"Dan luister je heel erg slecht. Ik heb juist gezegd dat wij het verschil kunnen gaan maken."

Dat betekent dat u nog wel een jump moet gaan maken in de peilingen.

"Deze week zag er heel goed uit. We zijn in alle peilingen gestegen. En bij eerdere verkiezingen hebben we gezien dat mensen pas in de laatste weken de keuze maken. Dus hier zit iemand die de wind in de rug voelt."

NUwerk

Tip de redactie