Lijsttrekkers Emile Roemer (SP) en Jesse Klaver (GroenLinks) zijn het er niet over eens of de VVD wel of niet bij voorbaat moet worden uitgesloten bij de vorming van een volgend kabinet.

Dat bleek zondag tijdens het lijsttrekkersdebat van RTL in De Rode Hoed.

"Ik schrok toen u zei: ik sluit niet uit dat GroenLinks in een kabinet met de VVD gaat zitten", zei Roemer tegen Klaver. De socialisten hebben de liberalen al uitgesloten mochten zij in die positie komen na de verkiezingen.

Roemer waarschuwde voor een situatie zoals die in 2012. Toenmalig PvdA-leider Diederik Samsom liet vlak voor de verkiezingen een progressief verhaal horen, maar timmerde vrij snel een kabinet met de VVD in elkaar, is de kritiek van Roemer.

De SP'er verweet Klaver dat de GroenLinks-leider eerder Asscher uitdaagde om de VVD uit te sluiten, maar dat hij dat nu zelf niet wil doen. "U zegt tegen Asscher: ga van Ruttes schoot af, maar u gaat er zelf vervolgens op zitten", aldus Roemer.

Klaver: "Ik sluit ze (de VVD, red.) niet uit in Nederland coalitieland. Ik wil niets beloven wat we misschien niet waar kunnen maken." De GroenLinks-leider wil niet verder gaan dan stellen dat hij er alles aan wil doen om de VVD buiten de regering te houden.

Hij wil de liberalen echter niet bij voorbaat uitsluiten. Dit is principieel, stelde Klaver, omdat er uiteindelijk toch een coalitie gevormd moet kunnen worden. De PVV sluit hij overigens wel uit.

De GroenLinks-leider roept wel regelmatig zijn links-progressieve collega's op om na de verkiezingen samen te werken.

Debat

De twee lijsttrekkers doen zondagavond mee aan het verkiezingsdebat van RTL. Ook Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Lodewijk Asscher (PvdA) zijn aanwezig bij het eerste grote politieke televisie optreden.

Mark Rutte (VVD) en Geert Wilders (PVV), de grootste partijen in de peilingen, waren afwezig. Zij konden zich niet vinden in de aangepaste vorm die organisator RTL zich genoodzaakt zag door te voeren.

Op basis van de peilingen zouden de vier grootste partijen mogen meedoen aan het 'premiersdebat', maar omdat de nummers drie tot en met zeven te dicht bij elkaar zaten, nodigde de zender meer partijen uit. Daarop zegden de VVD en PVV af.

Eigen risico

De partijen debatteren ook over de zorg en het eigen risico. De SP, GroenLinks en de PvdA willen het eigen risico helemaal afschaffen. Het CDA pleit voor een verlaging en D66 wil het eigen risico alleen voor chronisch zieken en gehandicapten halveren.

Asscher maakt er een punt van dat het CDA weliswaar het eigen risico wil verlagen, maar dat tegelijkertijd ook met de zorgtoeslag doet. "Dat is niet zo netjes", zegt Asscher.

Buma is niet onder de indruk van het PvdA-pleidooi. "U wilt nu het eigen risico afschaffen na vier en een half jaar regeren? Daar geloof ik helemaal niets van", aldus Buma.

Achterkamertjes

Tijdens de uitzending kunnen de lijsttrekkers elkaar uitdagen om op een specifiek onderwerp met elkaar te debatteren.

Zo kwamen Pechtold en Buma tegenover elkaar te staan over het nemen van verantwoordelijkheid in de afgelopen kabinetsperiode. "Waar was u", vraagt Pechtold aan Buma. De D66'er vindt dat de CDA-leider zich te weinig heeft laten zien toen er met regeringspartijen akkoorden werden gesloten.

Buma ziet juist niets in de constructieve houding van zijn opponent. "Als je in de oppositie zit, dan kun je zoals Pechtold zoveel mogelijk naar achterkamertjes gaan en op een gegeven moment een akkoord presenteren. Maar een goede regering heeft een kritische en onafhankelijke oppositie nodig, aldus Buma.

Maar de christendemocraten kennen die achterkamertjes op het Binnenhof volgens Pechtold anders net zo goed. "Als we in die kamertjes kwamen, moesten we er eerst wat CDA'ers uitjagen die er sinds de jaren vijftig in zitten", aldus de D66'er.

Verbinden

Asscher probeerde Buma in een één-op-ééndebat te overtuigen dat de partijen ondanks de verschillen ook veel gemeen hebben. "De politiek moet zich uitspreken om de verschillen te overbruggen", zei Asscher. Volgens hem zijn Nederlanders er ziek van dat er steeds wordt benadrukt wat er verkeerd gaat.

Buma wil van een verbindende toon alleen nog niets weten. "U hebt vier jaar geregeerd en Nederland is bozer, banger en verdeelder dan ooit."

De CDA-leider liet weten de flexwet in de prullenbak te gooien en het leenstelsel terug te draaien. Maatregelen die onder Asscher als vicepremier zijn genomen.

Een cynische reactie, vond de PvdA-leider.

Volg de laatste ontwikkelingen rondom de verkiezingen in ons liveblog.

Wil jij bij belangrijk nieuws in aanloop naar de verkiezingen een pushbericht ontvangen? Klik dan hieronder (in de NU.nl-app) op de filter 'Verkiezingsalert' en kies Mijn nieuws + pushbericht.