De alFitrah-moskee in Utrecht heeft sektarische trekken zoals een gesloten karakter, groepsdruk, afstandelijkheid en hiërarchisch leiderschap, blijkt uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut in opdracht van gemeente Utrecht.

Volgens de onderzoekers krijgen de leerlingen (4-12 jaar) die lessen volgen bij de moskee "een zwart-witte visie op de islam voorgeschoteld, die geen rekening houdt met de Nederlandse samenleving". De kinderen leren in de moskee in de Utrechtse wijk Overvecht dat ze "afstand moeten houden van hetgeen niet islamitisch is".

Voor het onderzoek is gesproken met vijftig buitenstaanders die betrokken zijn of zijn geweest met de moskee, zoals (ouders van) ex-leerlingen en professionals uit de wijk.

Uit het onderzoek is niet gebleken dat alFitrah actief aanzet tot radicalisering of geweld. Maar het gedachtegoed van alFitrah kan daarvoor wel een voedingsbodem zijn, denken de onderzoekers.

Vervolgonderzoek na signalering risico's

Het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut is een vervolg op eerder onderzoek naar alFitrah in 2016. De onderzoekers concludeerden toen al dat er "belangrijke risico's zijn voor de ontwikkeling van de leerlingen als gevolg van de afwijkende normen en waarden, de afname van contacten buiten de eigen geloofskring en het ontmoedigen van kritisch nadenken". Daarop besloot de gemeente een vervolgonderzoek in te stellen.

De onderzoekers spraken in 2016 met bestuur, docenten, ouders en leerlingen. Er werd toen voornamelijk gekeken naar de pedagogische kwaliteit van de lessen, die aan de randvoorwaarden bleken te voldoen.

'Autoritaire beïnvloeding van leerlingen'

Op de school wordt volgens de onderzoekers geleerd om de wereld in te delen in 'halal' (toegestaan) of 'haram' (verboden) en het spreken in wij-zij-termen. Ook wordt afgeraden om deel te nemen aan Sinterklaas, kerst en schoolreisjes en wordt kritisch denken ontmoedigd.

Als de leerlingen afwijken van de voorschriften is er "sprake van een autoritaire wijze van beïnvloeding". Resultaat is dat het voor de leerlingen "moeilijk wordt om aansluiting te vinden bij anderen buiten hun geloofskring".

De onderzoekers concluderen ook dat er dingen gebeuren die op het randje van de wet zijn, zoals het faciliteren van polygamie door huwelijken te sluiten buiten de gemeente om, en het afraden van contact met de politie. "Het wordt aan de leerlingen geleerd dat contact met de politie zoeken verraad is (...) want de anderen zijn niet-gelovigen en dus niet te vertrouwen".

'Ouders voelen zich zelf geïntimideerd'

Niet alle ouders van leerlingen zijn blij met de gang van zaken op de school. "Sommige ouders en leerlingen geven aan dat zij zich hierbij geïntimideerd voelden", aldus onderzoeker Ahmed Hamdi van het Verwey-Jonker Instituut. Ze sturen hun kinderen desondanks naar alFitrah omdat andere informele moskeescholen "vaak een minder professionele uitstraling en aanbod hebben".

De onderzoekers bevelen gemeente Utrecht daarom aan om de "mainstreamislamitische organisaties te stimuleren om hun eigen lesaanbod te professionaliseren".