Er zijn nog geen vogels gezien bij de driehonderd nestkasten die aan het pand van de Primark en Hudson's Bay in Utrecht hangen.

De eigenaar van het gebouw gaf zo'n 300.000 euro uit aan een van de grootste nestkastenprojecten voor gierzwaluwen in Nederland.

In 2016, vlak voor de verbouwing van het pand, bleek dat er 73 nesten van gierzwaluwen aan het gebouw zitten. Het is onmogelijk om de nesten te behouden tijdens de werkzaamheden. Dit soort nesten mag echter niet zomaar verwijderd worden.

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland besluit om een ontheffing te verlenen voor het verwijderen, met als voorwaarde dat er driehonderd nieuwe nestplaatsen terugkomen als de renovatie is afgerond.

Eigenaar kreeg in 2017 ontheffing Wet Natuurbescherming

Eind 2017 kreeg de eigenaar van het voormalige V&D-gebouw aan de Rijnkade een ontheffing op de Wet Natuurbescherming. Een wet die pas een paar maanden oud is. Toen de aanvraag werd ingediend, heette het nog de Flora- en Faunawet.

De ontheffing, waarbij de dan lege gierzwaluwnesten weggehaald mogen worden, gaat direct in. Er gelden wel een paar voorschriften. Een van de belangrijkste is dat er voor eind april 2018 driehonderd permanente nestkasten geplaatst moesten worden en er in de tussentijd tijdelijke nestkasten zijn.

Ook moeten er tot en met 2019 rapportages over de aanwezige gierzwaluwen gemaakt worden.

'Vogels kunnen individuele kasten niet vinden'

Jaap Langenbach is betrokken bij het project vanuit de Werkgroep Gierzwaluwen, een team van vrijwillige deskundigen die de vogels monitoren. "Een van de grootste problemen is het ontwerp van de vele kasten. De driehonderd kasten zitten in lange rijen aan elkaar, waardoor een individuele kast heel lastig te herkennen is", meldt Langenbach.

"Hierdoor weten de vogels de individuele kasten niet te vinden en mochten ze dat wel doen, dan ontstaan er direct burenruzies of fouten met het invliegen. Daarnaast hangen de kasten ook aan de wand van het gebouw waar veel zon op staat, dan wordt het veel te warm daarbinnen."

Ook gaat het volgens Langenbach mis bij de lokgeluiden. Volgens de ontheffing moeten er verplicht lokgeluiden klinken via speakers om de vogels naar de nesten te laten komen.

"De speakers staan verkeerd gericht en verkeerd afgesteld. De speakers zijn in 2018 alleen opgehangen bij de vijftig tijdelijke kasten in plaats van bij de definitieve kasten, waarvan er al tweehonderd aanwezig waren. De speakers hingen eerst op de verkeerde plaatsen, het lokgeluid is lang niet luid genoeg en ontbreekt op de zuidoostzijde."

Aan de andere kant werd door omwonenden geklaagd over geluidoverlast door deze lokgeluiden en moest het geluid op gepaste tijden zachter worden gezet.

Provincie Utrecht vond rapportage onder de maat

Niet alleen Langenbach uit kritiek op het project. De provincie Utrecht, die na het ingaan van de Wet Natuurbescherming moet controleren of alles wel vlekkeloos verloopt, is niet overal tevreden over.

Zo moet er elk jaar een rapportage over de kasten en de vogels worden aangeleverd door de eigenaar van het gebouw. Toen de provincie het document vorig jaar in handen kreeg, was dit volgens hen onder de maat.

Daarop zijn de eisen in mei 2019 aangescherpt. Hier tekent de eigenaar echter bezwaar tegen aan, en er komt na de zomer nog een hoorzitting. Tot die tijd wil de provincie de rapportage ook niet openbaar maken of uitweiden over de vermeende tekortkomingen.

Volgens ecoloog voorbarig om van mislukt project te spreken

Ecoloog Haico van der Burgt van Ecoquickscan werd in 2016 door IEF Capital ingehuurd om het project te leiden. Hij vindt het voorbarig om het project als mislukt te bestempelen.

Van der Burgt pareert de kritiek van Langenbach over de door hem ontworpen nestkasten: "Ik ken de theorie dat het te veel kasten naast elkaar zijn, maar ik weet dat niet zo zeker. Ook bij andere projecten waar wel vogels nesten, zitten de ingangen van de individuele kasten vlak naast elkaar. Daarnaast voldoen de kasten gewoon aan de gangbare maatvoeringen."

"We moeten het veel breder in de stad bekijken. Nu zitten de vogels wellicht ergens anders, en als daar weer gebouwd gaat worden, kan het zijn dat ze naar deze kasten komen."

'Er is veel veranderd in het gebied'

De eigenaar van het gebouw heeft al zeker 300.000 euro uitgegeven aan het gierzwaluwproject. De directievoerder meldt: "Wij hebben alles gedaan wat de wet en het bevoegd gezag ons in deze heeft gevraagd en werken met partijen goed samen om dit project tot een succes te maken. Je moet je realiseren dat er in het hele gebied veel veranderd is", aldus de woordvoerder.

"Er is nu veel meer menselijke activiteit als gevolg van bijvoorbeeld nieuw gebouwde appartementen en kantoren en de grote uitbreiding van Hoog Catharijne. Wellicht willen de vogels er gewoon niet meer zitten. Of ze houden gewoon niet van de prachtige nestkasten die wij voor deze vogels hebben ontworpen en zoeken ze gewoon een nestgat in een gevel op een rustige locatie."

Hoorzitting na de zomer

Dit jaar moet nog een tweede monitoringsrapportage worden aangeleverd bij de provincie. Hoe deze er precies uit gaat zien, is nog niet helemaal bekend.

De hoorzitting over het invoeren van de strengere eisen moet namelijk nog plaatsvinden. Dit is gepland na de zomer. Volgens ecoloog Van der Burgt komt het verschil van inzicht over de monitoringsrapportage doordat de eisen ondertussen werden aangepast. "De wetgeving is de afgelopen jaren aangepast. Eerst was het bevoegd gezag het Rijk en nu de provincie Utrecht. Die willen er ook weer wat van vinden."

Alle partijen vinden het in ieder geval jammer dat er geen vogels te bekennen zijn. Met het vertrek van V&D en de komst van Primark en de Hudson's Bay veranderde niet alleen het winkelaanbod, maar ook de woning van diverse vogels.