Een filmpje van het Rode Kruis waarin vluchtelingenkinderen haatdragende Facebookcomments voorlezen, zoals 'laat ze lekker verzuipen', heeft in november heel wat losgemaakt bij Nederlanders. Het filmpje is in korte tijd twee miljoen keer bekeken. 

Nu de storm een beetje is gaan liggen, vroeg DUIC.nl de twee Utrechtse filmmakers hoe ze terugkijken op het maken van het filmpje en de daaropvolgende discussie.

Toen Alessio Cuomo (regie en montage) en Bianca Looman (productie) door het Rode Kruis gevraagd werden het filmpje te maken, wisten ze eigenlijk niet dat er zó hard gepraat wordt over vluchtelingen. "Het doorlezen van alle quotes heb ik zo lang mogelijk uitgesteld. Er was zo veel om uit te kiezen. Ik wilde niets te maken hebben met dat soort narigheid", vertelt Looman.

"Sommige reacties gaan ook echt te ver, die zijn keihard", vertelt Cuomo. Tussen de reacties zaten doodsbedreigingen.

Zo moeten volgens sommige Nederlandse Facebookgebruikers alle vluchtelingen worden opgehangen, in de fik gestoken worden of moet er een atoomboom op ze worden gegooid. "Dat is bizar. Het is dan een uitdaging om te beslissen welke reacties je gaat gebruiken, hoe ver je daar zelf in gaat", legt Cuomo uit. "We hebben er uiteindelijk voor gekozen om de echt heftige reacties niet te gebruiken; je laat het toch kinderen zeggen."

De twee filmmakers staan achter de keuze om kinderen de quotes te laten zeggen. "Als je volwassenen het laat zeggen, komt het toch minder goed aan. Zo zie je echt waar dit soort vervelende opmerkingen uitkomen", vertelt Cuomo.

De voorbereiding

Het zou nog lastig worden dit filmpje te maken,  dachten de filmmakers van tevoren. In het begin bleek dit ook zo te zijn; geen enkele organisatie wilde meewerken. Uiteindelijk was het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) bereid te helpen. "Zonder het COA was het nooit gelukt", vertelt Looman dankbaar. De organisatie nam de filmmakers mee naar een asielzoekerscentrum om hier alvast te spreken met ouders, kinderen en een juf.

Samen met het COA en de juf bekeken ze welke kinderen in aanmerking kwamen om in het filmpje te komen. Bij deze selectie is met een aantal factoren rekening gehouden. Allereerst is gekeken naar de psychische gesteldheid.

"De juf kon goed inschatten welke kinderen het mentaal aan zouden kunnen. Ook wist zij ons te vertellen welke kinderen konden lezen. Sommige zijn natuurlijk een heel ander alfabet gewend”, vertelt Looman. "Het COA kon inschatten welke kinderen er nog zouden zijn in de daarop volgende weken. Er zijn kinderen die heel snel worden verplaatst naar een andere locatie of weer terug moeten naar het land van herkomst."

Toestemming

Vervolgens moesten de filmmakers toestemming zien te krijgen van de ouders. "We hadden verwacht dat ouders het niet fijn zouden vinden hun kinderen aan dit soort nare reacties bloot te stellen", vertelt Cuomo.

Het tegendeel bleek. Iedereen was juist erg positief en wilde graag meewerken. "Ze waren ons erg dankbaar. Daar was ik van ontdaan", licht Looman toe. "Ze hebben stuk voor stuk te maken gehad met discriminatie en begrijpen niet waarom ze van sommigen hier geen kans krijgen. Dat is toch ook belachelijk? Ik voel plaatsvervangende schaamte voor landgenoten die deze vluchtelingen, die vaak een hevige oorlog achter zich laten, de meest erge dingen toewensen."

Toch zijn er ouders geweest die geen toestemming hebben gegeven. "Dat komt omdat ze bang zijn voor hun veiligheid. In het geval dat ze terug worden gestuurd naar het land van herkomst, zouden er wellicht consequenties kunnen volgen voor het feit dat ze hebben meegewerkt", vertelt Looman.

Het filmen

De filmmakers hebben de kinderen niet van tevoren verteld welke quotes ze precies moesten oplezen; ze wilden het zo spontaan mogelijk houden. "Je ziet dan eerst hoe ze het moeilijk hebben met de taal. Pas als ze de tekst hebben opgelezen, gaan ze nadenken over wat ze daadwerkelijk hebben gezegd. Dat moment dat het 'inzakt' is vanuit professioneel oogpunt erg mooi", legt Cuomo uit.

"Ik moest bij het eerste kind dat aan de beurt was wel even slikken. Het was erg aangrijpend om te zien dat zo'n lief meisje zo’n erge tekst oplas", vertelt Cuomo zichtbaar geëmotioneerd. Op diezelfde geëmotioneerde toon vult Looman haar collega aan. "Die onschuldige kinderen kwamen zo stralend aanlopen. Dat raakt je. Op zo'n moment moet je even een knop omdraaien om professioneel te zijn."

Na de opnames stond er direct een psycholoog voor de kinderen klaar. Uit de gesprekken met de psycholoog bleek dat de jonge kinderen eigenlijk weinig problemen hebben ondervonden aan het oplezen van de haatdragende quotes. "Ze begrepen de impact van wat ze zeiden misschien minder en vonden het vooral erg spannend met al die camera's", vertelt Looman. De oudere kinderen hadden er meer moeite mee. Voor alle kinderen en jongeren die meegewerkt hebben, blijft psychologische hulp beschikbaar. Dit geldt ook voor hun ouders, juffen en begeleiders.

Achteraf

In korte tijd heeft het filmpje miljoenen mensen bereikt. Er is aandacht aan gegeven in verschillende televisieprogramma’s,  zoals De Wereld Draait Door, RTL Late Night en het Jeugdjournaal. Paul Witteman benoemde het filmpje tot 'het media-moment van de maand'. "We hadden wel verwacht dat het wat los zou maken, maar dat het zó groot zou worden konden we niet voorzien", aldus Cuomo. "We hopen mensen hiermee bewuster te maken van de impact die sommige teksten hebben, zodat mensen wellicht wat milder praten over vluchtelingen op Facebook."

Wat de filmmakers vooral merkten, is dat de 'stille meerderheid' die niets heeft tegen vluchtelingen, nu eens wél wat van zich liet horen. "Ze reageerden massaal dat ze zich schaamden voor Nederlanders die met zoveel haat praten over vluchtelingen", vertelt Looman. Maar er zit ook een keerzijde aan het verhaal. "Wat je wilt tegengaan, roep je ook wel op. Er waren mensen die ook op dít filmpje vervelend reageerden. Zo zei iemand 'oh mooi, nu zien ze zelf ook in dat ze hier niet welkom zijn'. Belachelijk."