Utrechts stadsrecht uit 1122 gemaakt van kalf

De stad Utrecht beschikt over het op één na oudste stadsrecht van Nederland. Uniek DNA-onderzoek heeft deze week uitgewezen dat het stadsrecht is gemaakt van een kalf. 

Het onderzoek werd uitgevoerd door restauratoren van Het Utrechts Archief en onderzoekers van de Universiteit van York. Het is voor het eerst in Nederland dat dergelijk DNA-onderzoek naar documenten werd uitgevoerd.

Utrecht beschikt over het op één na oudste stadsrecht van Nederland, uitgegeven door Keizer Hendrik V in 1122. Hij liet de Utrechters een eed van trouw afleggen en gaf ze in ruil voorrechten, zoals vrijstelling van tolbetaling en het recht om een stadswal te bouwen.

Daartoe vaardigde hij op 2 juni van dat jaar twee oorkonden uit, die beide als origineel bewaard zijn en zich bevinden in de collectie van Het Utrechts Archief.

Dierlijk materiaal

Restauratoren van Het Utrechts Archief restaureerden beide stukken in de aanloop naar de Stadsdag, de verjaardag van Utrecht. Ze wilden door middel van DNA-onderzoek te weten komen welk dierlijk materiaal het perkament bevat.

De oorkonden werden vervolgens op DNA-niveau onderzocht door de Universiteit van York. Daaruit bleek dat ze allebei zijn gemaakt van hoogwaardig kalfsleer, dat in de 12e eeuw erg kostbaar was.

Onderzoek stadsrecht

Dergelijk onderzoek is uniek in Nederland. Elly Pouwels, restaurator bij Het Utrechts Archief over het onderzoek: “We hebben speciaal gum-materiaal van de achterkant van de oorkonden afgehaald. De Universiteit van York heeft daarmee onderzoek gedaan naar welke dierlijke proteïnen er in dit materiaal zitten.”

Verwacht werd dat het materiaal van geit zou zijn gemaakt omdat de meeste documenten uit die tijd van geit werden gemaakt. Dat het perkament van kostbaar kalfsleer was gemaakt, was dan ook een verrassend resultaat.

Bijzondere waarde

Archivaris Kaj van Vliet, nauw betrokken bij het project: “Het onderstreept de bijzondere waarde die in 1122 al toegekend werd aan dit stadsrecht. Het ging niet om zomaar een oorkonde, maar om een stuk dat werd vervaardigd in opdracht van de keizer."

Zie hier hoe het DNA-onderzoek uitgevoerd wordt:

Lees meer over:
Tip de redactie