Het is op 9 augustus de Internationale Dag van de Inheemse Volkeren. Die werd in 1994 ingesteld door de Verenigde Naties om meer aandacht te vragen voor de problemen van mensen die tot de oorspronkelijke bewoners van gebieden wereldwijd behoren. NU.nl legt uit waar deze dag precies om draait.

Met inheemse volkeren worden de oorspronkelijke bewoners van een land bedoeld. "370 tot 500 miljoen mensen wereldwijd behoren tot zogenoemde oorspronkelijke bewoners. 40 procent van de zevenduizend talen op de wereld worden alleen door hen gesproken", zegt Kathleen Ferrier, voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie.

Oorspronkelijke bewoners van leefgebieden wereldwijd bezitten 22 procent van alle landbouwgrond. Toch wordt deze grote groep mensen vaak over het hoofd gezien. Dat heeft volgens Ferrier mede een oorsprong in de koloniale geschiedenis.

De kennis van inheemse volkeren over de natuur, voedselvoorziening, gezondheid, culturele tradities en inheemse talen wordt in de meeste landen ter wereld niet voldoende gewaardeerd en is onderbelicht in onderwijs en beleid. Dit moet anders, vindt het Indigenous-Led Education (ILED) Netwerk, een mondiaal netwerk van inheemse gemeenschappen en ondersteunende organisaties.

"Inheemse volkeren worden steeds vaker erkend als de beschermers van de natuur", zegt ILED. "Hun traditionele manier van leven is gestoeld op eeuwenoude kennis van hun leefomgeving en hoe daar op een duurzame manier gebruik van te maken."

Ferrier zegt dat de erkenning voor de waarde van de kennis van inheemse volken wereldwijd toeneemt. "Het zou goed zijn als die kennis structureel gebundeld zou worden."

Oorspronkelijke bewoners hebben in het verleden veel te lijden gehad onder Europese kolonisten die hun leefgebied innamen. Dat gebeurde op bijna elk continent buiten Europa. Het ging vaak met geweld gepaard, maar ook met het overbrengen van ziektes, zegt Ferrier.

"Denk bijvoorbeeld aan de pest en het influenzavirus. Die bestonden in veel gebieden buiten Europa niet. Doordat de oorspronkelijke bewoners in andere delen van de wereld er geen weerstand tegen hadden opgebouwd, stierven er miljoenen mensen aan."

De VN hield in 1982 een eerste bijeenkomst over oorspronkelijke bewoners. Veertig jaar later hebben mensen die tot die groepen behoren, nog steeds onevenredig veel te maken met sociaal-economische achterstanden.

De levensverwachting van de oorspronkelijke bewoners van Australië ligt bijvoorbeeld nog steeds zeventien jaar lager dan die van andere Australiërs. In sommige delen van het land werden mannen uit de groep volgens het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde in 2007 niet ouder dan 33 jaar.

Welke verschillen ziet de VN tussen oorspronkelijke bewoners en de rest van de wereldbevolking?

  • Oorspronkelijke bewoners leven bijna drie keer zo vaak in grote armoede.
  • 47 procent van de oorspronkelijke bewoners in een vast dienstverband doet ongeschoold werk. Onder de rest van de wereldbevolking is dat 17 procent. Onder vrouwen is het verschil nog groter.
  • Oorspronkelijke bewoners worden harder getroffen door de coronapandemie.

De Nieuw-Zeelandse overheid maakte in 2006 officiële excuses aan leden van het Maori-volk. Dat deed ze voor de manier waarop de eerste Europese kolonisten zich hun land toe-eigenden. Ter compensatie kreeg het volk grote stukken woud terug in bezit.

De Australische regering bood in 2008 excuses aan voor de "vernederingen en verloedering" die de oorspronkelijke bewoners van het land hebben moeten ondergaan.

Door het koloniale verleden heeft ook Nederland een gedeelde geschiedenis met veel oorspronkelijke bewoners, bijvoorbeeld uit Suriname. In dat land leven naar schatting twintigduizend oorspronkelijke bewoners van verschillende volken, vooral verspreid over ongeveer vijftig - soms zeer afgelegen - dorpen.

Voorbeelden van de oorspronkelijke bewoners van Suriname zijn de Lokono's (Arowakken) en de Kalinya's (Caraïben), die aan de kuststrook wonen. De Akoerio, Trio en Wayana wonen meer in het binnenland van Suriname.

De oorspronkelijke bewoners van Suriname waren de eersten die in verzet kwamen tegen kolonisator Nederland. In 1686 sloten ze een vredesverdrag met de Nederlandse gouverneur Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck. Mede daarom besloot Nederland om meer mensen uit Afrika als slaaf te laten werken.

De oorspronkelijke bewoners van Suriname vingen gevluchte tot slaaf gemaakten op in het oerwoud. Gevluchte tot slaaf gemaakten, die later als Marrons bekend kwamen te staan, leerden vervolgens van de oorspronkelijke bevolking om te overleven in het gebied.

Nog steeds leven er Marron-gemeenschappen in Suriname. De vicepresident van Suriname, Ronnie Brunswijk, stamt ervan af.

In Suriname is de Internationale Dag van de Inheemse Volkeren een nationale feestdag. De Surinamers vieren sinds 2006 ieder jaar op 9 augustus Ingi Dey, de Dag der Inheemsen en Javaanse Immigratie.

President Santokhi: 'Onafhankelijkheidsdag verbindt Surinamers met elkaar'
150
President Santokhi: 'Onafhankelijkheidsdag verbindt Surinamers met elkaar'

In Nederland valt nog genoeg te winnen in het erkennen van het leed van oorspronkelijke bewoners, vertelt Ferrier. "Ik vind het heel goed dat de discussie gevoerd wordt over ons gedeeld verleden met oorspronkelijke bevolkingsgroepen", zegt ze.

"Dat moeten we in Nederland eerst onder ogen komen, ook richting de oorspronkelijke bevolking van voormalige koloniën. Het is vervolgens aan de samenleving om te kijken hoe we hier invulling aan geven."

Volgens Ferrier is het een goede zaak dat oorspronkelijke bewoners van leefgebieden tegenwoordig zichtbaarder zijn, bijvoorbeeld doordat ze werken als volksvertegenwoordiger in de politiek. "De emancipatie van oorspronkelijke bewoners heeft een boost gekregen. Maar er is nog een lange weg te gaan."

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van een minuut.