Het is voor Nederlanders sinds kort weer mogelijk om naar een klein aantal landen op vakantie te gaan. Eén daarvan is Rwanda. Het Afrikaanse land is bewierookt om zijn vernieuwende bestrijding van het coronavirus, met inzet van drones en robots. Ook is er een keerzijde, omdat het coronabeleid ten koste gaat van mensenrechten (maar daarover straks meer).

Rwanda registreerde zijn eerste coronageval op 14 maart 2020. De regering voerde al snel een strenge lockdown en mondkapjesplicht in en legde het reizen aan banden. Scholen en horecagelegenheden sloten en er kwam een avondklok.

Om de corona-epidemie te bestrijden, maakte Rwanda veel gebruik van moderne technologie. Zo vlogen drones naar afgelegen gebieden om de bevolking via geluidsfragmenten te informeren over het coronavirus. Ook kocht het land robots, die verschillende zorgtaken uitvoerden, zoals het meten van de lichaamstemperatuur van mensen, het toedienen van medicijnen en het detecteren van personen die geen mondkapje droegen. Daarnaast maakt het land gebruik van speciaal getrainde honden, die een coronabesmetting bij mensen kunnen ruiken.

Wetenschappers roemden de Rwandese corona-aanpak en schreven dat andere landen hiervan konden leren. Tot op heden registreerde het kleine, maar dichtbevolkte Afrikaanse land nog geen 27.000 infecties en circa 350 coronagerelateerde sterfgevallen op een bevolking van 12,6 miljoen inwoners.

Een man lanceert een drone in Rwanda. Op deze foto uit 2016 gaat het nog om een proefvlucht. De drones kunnen bijvoorbeeld medicijnen of bloedmonsters vervoeren.

Een man lanceert een drone in Rwanda. Op deze foto uit 2016 gaat het nog om een proefvlucht. De drones kunnen bijvoorbeeld medicijnen of bloedmonsters vervoeren.
Een man lanceert een drone in Rwanda. Op deze foto uit 2016 gaat het nog om een proefvlucht. De drones kunnen bijvoorbeeld medicijnen of bloedmonsters vervoeren.
Foto: AFP

Land begon relatief snel met vaccineren

Ondertussen is ook het vaccineren op gang gekomen; 2,7 procent van de Rwandezen heeft een eerste prik gehad. De Rwandese regering wil dat eind 2022 zeker 60 procent van de bevolking is ingeënt. "Daarmee loopt Rwanda ver vooruit op andere landen in de regio en daarbuiten", zegt Lidewyde Berckmoes, antropoloog en Afrika-deskundige aan het Afrika-Studiecentrum in Leiden.

Rwanda ontving op 3 maart als een van de eerste landen de eerste gratis coronavaccins uit het COVAX-programma. Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft dit vaccinatieprogramma opgezet om landen te helpen die zelf moeite hebben om coronavaccins te kopen.

De Nederlandse ambassadeur in Rwanda Matthijs Clemens Wolters (midden) en VN-vertegenwoordiger Fodey Ndiaye (rechts) zwaaien naar KLM-piloten tijdens de aankomst van de eerste 103.000 doses van het vaccin van Pfizer/BioNTech op de luchthaven van de Rwandese hoofdstad Kigali.

De Nederlandse ambassadeur in Rwanda Matthijs Clemens Wolters (midden) en VN-vertegenwoordiger Fodey Ndiaye (rechts) zwaaien naar KLM-piloten tijdens de aankomst van de eerste 103.000 doses van het vaccin van Pfizer/BioNTech op de luchthaven van de Rwandese hoofdstad Kigali.
De Nederlandse ambassadeur in Rwanda Matthijs Clemens Wolters (midden) en VN-vertegenwoordiger Fodey Ndiaye (rechts) zwaaien naar KLM-piloten tijdens de aankomst van de eerste 103.000 doses van het vaccin van Pfizer/BioNTech op de luchthaven van de Rwandese hoofdstad Kigali.
Foto: AFP

De keerzijde van het beleid

De keerzijde van het strenge Rwandese coronabeleid is dat "inwoners sterk in hun vrijheden worden beperkt, met name kwetsbare burgers merken daar de negatieve gevolgen van. Veiligheidsdiensten treden hard op tegen mensen die zich niet aan de coronaregels houden", schetst Berckmoes.

Volgens haar speelt de autoritaire leiderschapsstijl van president Paul Kagame een cruciale rol: "Hij is de vader die zijn kinderen in het gareel houdt." Kagame is sinds 2000 president en al sinds de Rwandese genocide in 1994 de belangrijkste man van het land. Tijdens de volkerenmoord kwamen binnen een paar maanden ongeveer 800.000 mensen om. De slachtoffers behoorden tot de Tutsi-minderheid, maar ook gematigde Hutu's werden afgeslacht.

"Vanwege de verschrikkelijke dingen die gebeurd zijn in het verleden, vindt de regering het gelegitimeerd om hard op te treden tegen de eigen bevolking", verklaart Berckmoes.

De Rwandese president Paul Kagame zit na ruim twintig jaar nog altijd stevig in het zadel.

De Rwandese president Paul Kagame zit na ruim twintig jaar nog altijd stevig in het zadel.
De Rwandese president Paul Kagame zit na ruim twintig jaar nog altijd stevig in het zadel.
Foto: AFP

Critici van coronabeleid gearresteerd

"Van vrijheid van meningsuiting en persvrijheid is geen sprake in Rwanda", zegt Lewis Mudge, directeur van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch in Centraal-Afrika. Journalisten die kritiek hebben op bijvoorbeeld het coronabeleid van de overheid, riskeren gevangen gezet te worden, vertelt hij.

Vanwege een gebrek aan een kritisch geluid in de reguliere media bespreken enkele Rwandese bloggers het overheidsbeleid op YouTube. Zeker negen videomakers zijn echter bedreigd, gearresteerd of vervolgd of verdwenen plotseling, omdat zij kritiek hadden geuit op de lockdown, het sluiten van scholen en de groeiende armoede als gevolg van de coronacrisis, bleek uit onderzoek van Human Rights Watch.

Dat de Rwandese regering weinig kritiek duldt, was volgens Mudge al langer bekend. Zo zijn politieke tegenstanders en andere critici stelselmatig opgepakt, verbannen of verdwenen de afgelopen jaren. Daarnaast riskeren Rwandezen die vanwege armoede gedwongen op straat leven om zonder proces opgesloten te worden in detentiecentra.

Uit rapporten van Human Rights Watch blijkt dat mensen in deze centra regelmatig worden geslagen en mishandeld en worden onthouden van voedsel en sanitaire voorzieningen. In deze "vreselijke kampen, die de regering ziet als onderdeel van haar rehabilitatiestrategie, worden mensen in feite behandeld als criminelen", aldus Mudge.

Reizen naar Rwanda

  • De kleurcode voor Rwanda is geel. Dat betekent dat vakantiereizen naar dit land mogelijk zijn. Wel zijn er risico's.
  • Nederlanders die naar Rwanda reizen, moeten voor vertrek een negatief coronatestresultaat van maximaal drie dagen oud laten zien. Ook moeten zij een digitaal gezondheidsformulier (Passenger Locator Form) invullen.
  • Bij aankomst worden reizigers nogmaals getest. Mensen moeten de uitslag afwachten in een door de Rwandese overheid aangewezen hotel, maar moeten alleen in quarantaine blijven als de test positief is. De kosten voor de test en het hotel zijn voor eigen rekening.
  • Bars en restaurants zijn weer open. Reizen door het binnenland is grotendeels weer mogelijk. In winkels en het openbaar vervoer is het dragen van een mondkapje verplicht. Tussen 22.00 en 4.00 uur geldt een avondklok.

Veel toeristen komen naar Rwanda om een glimp op te vangen van de met uitsterven bedreigde populatie berggorilla's.

Veel toeristen komen naar Rwanda om een glimp op te vangen van de met uitsterven bedreigde populatie berggorilla's.
Veel toeristen komen naar Rwanda om een glimp op te vangen van de met uitsterven bedreigde populatie berggorilla's.
Foto: AFP