Er zijn in Nederland inmiddels ruim 7,5 miljoen coronaprikken gezet. In onder meer het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn nog veel meer vaccins een arm ingegaan. Wat weten we hierdoor nu over de werkzaamheid van de coronavaccins?

Hoe goed werken de vaccins in de 'echte wereld'?

Er worden in Nederland vier coronavaccins gebruikt: Pfizer, Moderna, AstraZeneca en Janssen. Het is bewezen dat elk van de vaccins de kans verkleint dat je ziek wordt van het coronavirus. Hoeveel kleiner is die kans precies?

Volgens Public Health England (pdf), het Engelse RIVM, blijkt uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk dat één dosis van het AstraZeneca- of het Pfizer-vaccin tussen de 55 en 70 procent effectief is in het voorkomen van COVID-19. Dit betekent dat van de 100 mensen die normaal gesproken COVID-19 hadden gekregen, er na vaccinatie nog maar tussen de 30 en 45 mensen ziek werden van het coronavirus.

De vaccins voorkomen ook veel ziekenhuisopnames. Eén dosis van één van deze vaccins is tussen de 75 en 85 procent effectief in het voorkomen van ziekenhuisopname door COVID-19.

Hoe goed het AstraZeneca-vaccin werkt na de twee doses konden de Engelsen nog niet zeggen. Daarvoor hadden nog te weinig mensen in het VK hun tweede prik gehad. Volgens het Europese geneesmiddelenbureau (EMA) is in eerder onderzoek aangetoond dat volledige vaccinatie met het AstraZeneca-vaccin voor zeker 60 procent effectief is.

Het vaccin van Pfizer is volgens Public Health England na twee doses tussen de 85 en 90 procent effectief. Dit is voornamelijk gebaseerd op gegevens van oudere volwassenen. Uit Amerikaans onderzoek onder zorgmedewerkers kwam naar voren dat de vaccins van Moderna en Pfizer na twee doses voor ongeveer 94 procent effectief zijn.

Het Janssen-vaccin wordt nog niet heel lang gebruikt. Een klein Amerikaans praktijkonderzoek vond dat dit vaccin, wat maar uit één dosis bestaat, voor ongeveer 76 procent effectief is. Dit is geen verrassing ten opzichte van de eerdere onderzoeken naar dit vaccin.

Kan je na vaccinatie nog besmettelijk worden?

Het is duidelijk dat vaccinatie de kans dat je het coronavirus nog overdraagt kleiner maakt. Maar hoeveel kleiner, dat weten we nog niet. Vaccinatie maakt de kans dat je het virus doorgeeft in ieder geval niet nul.

Soms komt het voor dat iemand ondanks vaccinatie toch nog ziek wordt van het coronavirus. Ook raken sommige gevaccineerden besmet met het coronavirus, zonder dat ze zelf klachten ontwikkelen. Dit zijn zogenaamde asymptomatische besmettingen. Mogelijk kunnen gevaccineerden met zo'n asymptomatische besmetting het coronavirus nog wel doorgeven. Dit zal alleen wel veel minder vaak gebeuren dan wanneer ze niet gevaccineerd zijn.

Een groot onderzoek in het VK onder 23.000 zorgmedewerkers liet namelijk zien dat het vaccin van Pfizer voor ongeveer 85 procent effectief is in het voorkomen van alle soorten coronabesmettingen. Dit zijn dus zowel besmettingen met klachten als besmettingen zonder klachten.

Als iemand ondanks vaccinatie toch positief test op het coronavirus, dan is volgens Brits onderzoek de kans dat iemand anders in het huishouden ook besmet raakt ongeveer de helft kleiner dan wanneer iemand in het huishouden positief test die nog geen vaccinatie heeft gehad. Dit onderzoek had wel een aantal beperkingen, zo is het waarschijnlijk dat niet alle besmettingen zonder klachten zijn opgespoord.

Maken de varianten de vaccins minder effectief?

Tot nu toe lijken de coronavaccins nog steeds bescherming te bieden tegen de varianten die rondgaan. Het is wel mogelijk dat de vaccins tegen de ene variant beter werken dan tegen de andere.

Zo vonden onderzoekers in Qatar dat het vaccin van Pfizer voor ongeveer 75 procent effectief was tegen de Zuid-Afrikaanse variant van het coronavirus. In datzelfde onderzoek werd ook gezien dat dit vaccin ongeveer 90 procent effectief is tegen de Britse variant.

In Zuid-Afrika werden in een klein onderzoek zelfs aanwijzingen gevonden dat het AstraZeneca-vaccin milde infecties met de Zuid-Afrikaanse variant helemaal niet voorkomt. Het is mogelijk dat het AstraZeneca-vaccin wel ernstige coronavirusinfecties veroorzaakt door de Zuid-Afrikaanse variant kan voorkomen. Dit is nog niet onderzocht.

Praktijkonderzoek naar de Indiase en Braziliaanse variant en de werkzaamheid van vaccins ontbreekt nog. Volgens Matt Hancock, de Britse minister van Volksgezondheid, wijst labonderzoek erop dat de vaccins nog werkzaam zijn tegen de Indiase variant. Ook bij de Braziliaanse variant zijn er labonderzoeken die erop wijzen dat de vaccins, in ieder geval gedeeltelijk, werken tegen de variant.

Voor beide varianten geldt wel dat er aanwijzingen zijn dat de vaccins mogelijk iets minder goed werken.