Via ons reactieplatform NUjij vroegen we maandag naar jullie prangendste vragen over coronavaccins en de vaccinatiecampagne. Dit zijn de antwoorden op de meest gestelde vragen.

Kan ik ziek worden van iemand die het coronavaccin heeft gehad?

Er zit in geen van de goedgekeurde coronavaccins een volledig coronavirusdeeltje. Het is daarom onmogelijk dat iemand door vaccinatie zelf COVID-19 krijgt of het coronavirus verspreidt.

Het is wel mogelijk dat iemand die gevaccineerd is daarna nog besmet raakt met het coronavirus. Het kost ongeveer twee weken voordat een coronavaccin bescherming biedt. En ook daarna werkt geen van de goedgekeurde coronavaccins voor 100 procent.

Je kan dus nog wel COVID-19 krijgen en het coronavirus doorgeven. De kans dat dit gebeurt is wel een stuk kleiner dan wanneer je niet gevaccineerd bent.

Kun je na een eerste AstraZeneca-vaccinatie bijvoorbeeld een Pfizer-dosis als tweede prik krijgen?

Nee, het is niet mogelijk om na een eerste dosis met het AstraZeneca-vaccin, een ander goedgekeurd vaccin te krijgen als tweede dosis. Volgens het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen komt dit doordat voor de toelating van de vaccins alleen is onderzocht wat het effect is van twee dosissen van hetzelfde vaccin. We weten dus bijvoorbeeld niet hoe goed de vaccins werken als je ze combineert.

Er zijn overigens geen aanwijzingen dat het gevaarlijk is om meerdere coronavaccins te combineren. In het Verenigd Koninkrijk wordt op dit moment in een groot onderzoek bekeken wat het effect is van het combineren van de coronavaccins van Pfizer, Moderna of AstraZeneca.

Waarom zijn 60- tot 64-jarigen eerder aan de beurt dan mensen van 65 jaar en ouder?

Het AstraZeneca-vaccin werd eind januari goedgekeurd voor gebruik binnen de Europese Unie. Op dat moment was het volgens de Gezondheidsraad nog niet duidelijk of dit vaccin werkte bij mensen van 65 of ouder. Om deze reden is toen besloten om het vaccin van AstraZeneca in eerste instantie te reserveren voor zorgmedewerkers, 60- tot 64-jarigen en een deel van de mensen die, door bijvoorbeeld het syndroom van Down, een hoog risico lopen op ernstige COVID-19. De vaccins van Pfizer en Moderna zijn toen ingezet om de ouderen te vaccineren.

8 maart oordeelde de Gezondheidsraad dat inmiddels wel duidelijk was dat het vaccin van AstraZeneca werkzaam is bij mensen ouder dan 65 en dat het vaccin ook bij deze groep ingezet kan worden. De raad baseerde zich hiervoor onder meer op resultaten uit het VK, waar veel ouderen AstraZeneca kregen.

De oude vaccinatieplanning is toen niet omgegooid. Hierdoor gebeurt het inderdaad dat een 64-jarige eerder een uitnodiging krijgt voor vaccinatie dan een 71-jarige. Pas sinds 6 april kunnen 71-jarigen een afspraak maken om zich te laten vaccineren, terwijl in februari al een start was gemaakt met het vaccineren van 64-jarigen.

Is het verstandig om, met het oog op mutaties, midden in een pandemie iedereen te vaccineren? Gaat het virus niet sneller muteren?

Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), legde eerder aan NU.nl uit dat snel vaccineren juist vervelende veranderingen van het coronavirus kan voorkomen. Dit komt doordat vaccineren het aantal besmettingen met het coronavirus verkleint.

De kans op een vervelende mutatie is volgens Niesters groter als er veel besmettingen zijn. "Je kan het zien als de Staatsloterij: bij ieder lot is de kans erg klein dat de hoofdprijs op dat lot valt. Maar als je een miljoen loten hebt, dan is de kans vrij groot dat op een van die loten de hoofdprijs valt."

Vorig jaar legde Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), al uit dat vaccinatie wel invloed kan hebben op de varianten van het coronavirus die komen bovendrijven. Als veel mensen zijn gevaccineerd tegen COVID-19 en dus afweer tegen het coronavirus hebben opgebouwd, dan kan een variant die deze afweer weet te ontwijken zich mogelijk makkelijker verspreiden dan varianten waartegen de vaccins wel goed werken. Dit kan ervoor zorgen dat vaccins in de toekomst aangepast moeten worden.

Is er onderzoek dat aantoont hoelang de coronavaccins blijven werken?

We weten nog niet zeker hoelang de coronavaccins werken. Dit komt doordat nog bijna niemand een jaar geleden al een coronavaccin heeft gehad. De eerste kleine onderzoeken op mensen werden toen opgezet.

De deelnemers aan de grote onderzoeken voor toelating van de vaccins worden wel nog steeds gevolgd. Hierdoor weten we steeds meer over de duur van bescherming. Pfizer maakte bijvoorbeeld op 1 april bekend dat er onder de twaalfduizend mensen die al minstens een half jaar aan hun onderzoek deelnamen, geen aanwijzingen zijn gevonden dat het vaccin inmiddels minder werkzaam is.

“Het voorkomen van ziekte middels vaccinatie blijft vooralsnog het belangrijkste om ervoor te zorgen dat de zorg niet overbelast raakt. De hoop en verwachting is dat therapeutische behandelingen tegen COVID verder kunnen gaan bijdragen aan het voorkomen van ziekenhuisopnames en uiteraard om het ziektebeloop van de patiënt te verbeteren.”
Daniëlle Zandbergen, medisch directeur bij GSK Nederland

Lees de gehele discussie op ons reactieplatform NUjij en praat mee.

Wanneer ik gevaccineerd ben, krijg ik dan een bewijs en hoef ik dan geen sneltest meer te ondergaan om een concert of museum te kunnen bezoeken?

Op dit moment zijn er alleen zogenaamde Fieldlab-experimenten waarbij mensen na een sneltest naar een museum of concert mogen. Bij deze experimenten moet iedereen ouder dan twaalf een sneltest ondergaan, ook als je al gevaccineerd bent.

Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) schreef dinsdag wel dat in de toekomst een vaccinatiebewijs, net zoals een negatief testbewijs, mogelijk gebruikt kan worden voor toegang tot bijvoorbeeld evenementen. Of dit vaccinatiebewijs er ook echt gaat komen, en wat de regels dan worden, is nog onduidelijk.