Coronavirusvarianten kunnen ervoor zorgen dat vaccins minder goed werken. Of dit bij de huidige varianten het geval is, wordt nog volop onderzocht. Uiteindelijk zorgt vaccineren er volgens experts juist voor dat het aantal nieuwe varianten dat opduikt, vermindert. Hoe werkt dit?

Er zijn nu drie zorgwekkende varianten van het coronavirus: de Britse, de Zuid-Afrikaanse en een van de twee Braziliaanse varianten. Daarnaast komen er ongeveer wekelijks nieuwe varianten bij die in de gaten worden gehouden. Deze varianten zijn misschien besmettelijker, ze veranderen wellicht het ziektebeeld of ze maken vaccins mogelijk minder effectief, maar dat weten we nog niet.

Wereldwijde vaccinatiecampagnes kunnen het tempo waarmee nieuwe varianten opduiken volgens onder meer gezondheidsorganisatie WHO verminderen.

Hoe goed werken de vaccins tegen de huidige varianten?

De meeste goedgekeurde coronavaccins zijn uitgebreid onderzocht toen de huidige zorgwekkende varianten nog niet veel voorkwamen, al vond het onderzoek naar het Janssen-vaccin in Zuid-Afrika plaats toen de Zuid-Afrikaanse variant daar al dominant aanwezig was.

Volgens het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen weten we hierdoor dat het vaccin van Janssen beschermt tegen de Zuid-Afrikaanse variant van het coronavirus. Het vaccin beschermt mogelijk wel iets minder goed. Volgens een kleiner onderzoek zijn er aanwijzingen dat het AstraZeneca-vaccin amper tegen een milde infectie met de Zuid-Afrikaanse variant werkt. Het is nog onduidelijk of het AstraZeneca-vaccin wel tegen ernstige infecties met de Zuid-Afrikaanse variant beschermt.

Vaccins werken mogelijk ook minder goed tegen een van de Braziliaanse virusvarianten. Daarnaast zijn er volgens het RIVM geen aanwijzingen dat de Britse variant, die nu veel voorkomt in Nederland, invloed heeft op de werkzaamheid van de vaccins.

Bert Niesters, hoogleraar Medische Microbiologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), vertelt dat we in de praktijk moeten gaan zien of vaccinaties kunnen voorkomen dat nieuwe varianten, zoals de Zuid-Afrikaanse en Britse variant, voet aan de grond krijgen.

"Interessant is natuurlijk of dit in Israël gebeurt, waar veel mensen al gevaccineerd zijn", aldus Niesters. "Het is mogelijk dat dit soort varianten nog wel voor uitbraken in gevaccineerde gebieden kunnen zorgen, maar dat deze uitbraken bijvoorbeeld wel minder ernstig zijn wat betreft sterfte en ziekenhuisopnames."

Waarom duiken er steeds varianten op?

Volgens Niesters is het heel normaal is dat we nieuwe varianten van het coronavirus blijven zien. "We weten van dit soort virussen dat ze weleens een foutje maken als ze zich in je lichaam vermenigvuldigen. Hierdoor kan een virus veranderen."

"De meeste foutjes zijn voor het coronavirus helemaal niet gunstig. Ze veranderen niets of zorgen er juist voor dat het virus zich niet meer kan vermenigvuldigen, maar dit is niet altijd het geval. De Britse variant had bijvoorbeeld opvallend veel veranderingen. Door deze veranderingen kon de Britse variant mensen makkelijker besmetten."

Wat kunnen we tegen het ontstaan van varianten doen?

Niesters vertelt dat de kans op een vervelende verandering groter wordt naarmate er meer besmettingen zijn. "Je kan het zien als de Staatsloterij: bij ieder lot is de kans erg klein dat de hoofdprijs op dat lot valt. Maar als je een miljoen loten hebt, dan is de kans vrij groot dat op een van die loten de hoofdprijs valt."

"Voor het coronavirus geldt dat bij iedere keer dat het virus iemand besmet en zich dus gaat vermenigvuldigen, de kans op een betekenisvolle verandering erg klein is. Maar als je heel veel besmettingen hebt, dan is de kans weer vrij groot dat er ergens een vervelende verandering optreedt."

Een belangrijke manier om het aantal besmettingen en dus de kans op vervelende veranderingen te verkleinen, is volgens Niesters vaccineren. Ook Mike Ryan, directeur Noodsituaties van de WHO, benadrukte woensdag dat vaccineren de kans op nieuwe varianten helpt verkleinen.

Wat brengt de toekomst?

Niesters verwacht dat het coronavirus over een aantal jaren kan zijn veranderd in een onschuldig verkoudheidsvirus waartegen vaccinatie niet meer nodig is. "Dit kan nog wel lang duren, tot misschien wel vijftien à twintig jaar."

Voor die tijd verwacht Niesters wel dat vooral de kwetsbaarste groepen soms nog gevaccineerd moeten worden tegen nieuwe coronavirusvarianten die op dat moment rondgaan. "Coronavaccins in de toekomst zouden tegen meerdere varianten tegelijk moeten beschermen."

Volgens Niesters zal het coronavirus blijven veranderen, maar waarschijnlijk niet net zo snel als het griepvirus jaarlijks doet. "Een van de redenen hiervoor is dat het griepvirus anders in elkaar zit."

Nederlanders mogen voor Janssen kiezen: zo werkt het vaccin
114
Nederlanders mogen voor Janssen kiezen: zo werkt het vaccin