Wekelijks krijgen bijna 300.000 mensen een prik tegen COVID-19. Maar, waarom moet je je na deze prik nog aan de coronamaatregelen houden en wat weten we nu over de bijwerkingen? Acht vragen over de gevolgen van een coronavaccin.

Moet ik me na vaccinatie nog aan de maatregelen houden?

Ja, op dit moment moet je je ook na vaccinatie aan alle bestaande maatregelen houden. Je moet dus een mondkapje op in de supermarkt en je mag geen feestje geven met medegevaccineerden.

Eén van de redenen hiervoor is dat het tijd kost voordat de vaccins optimaal werken. Ieder, tot nu toe, goedgekeurd vaccin bestaat uit twee prikken. Pas even na de tweede prik is de bescherming optimaal. De eerste twee weken na de eerste dosis, biedt het vaccin nog helemaal geen bescherming.

Na twee prikken moet je je aan de maatregelen houden, omdat er mogelijk nog een kans is dat je anderen besmet. Onderzoek wijst er wel op dat het risico dat je na vaccinatie nog besmettelijk wordt een stuk kleiner is dan zonder vaccinatie.

Daarnaast beschermen de vaccins bewezen tegen COVID-19, maar geen van de vaccins beschermt voor 100 procent.

Moet ik me na vaccinatie nog laten testen?

Om de redenen die bij de bovenstaande vraag zijn genoemd moet je je, ook als je gevaccineerd bent, laten testen als je klachten heb die passen bij COVID-19.

Alleen als je binnen 48 uur na vaccinatie last krijgt van koorts of hoofdpijn, hoef je je niet te laten testen. Waarschijnlijk heb je dan last van de bijwerkingen van het vaccin. Heb je kort na vaccinatie naast koorts ook last van bijvoorbeeld kortademigheid, dan wordt een test wel geadviseerd.

Hoe goed werkt het vaccin?

Alle goedgekeurde coronavaccins beschermen tegen COVID-19. De vaccins van Moderna en Pfizer voorkomen meer dan 90 procent van de coronavirusinfecties met klachten. Het vaccin van AstraZeneca voorkomt ongeveer 60 procent van de gevallen van COVID-19 met klachten.

In deze cijfers zijn zowel milde als ernstigere gevallen van COVID-19 meegenomen. Als je alleen kijkt naar ernstige COVID-19 of overlijden als gevolg van COVID-19, dan wijst onderzoek erop dat het AstraZeneca-vaccin goede bescherming biedt. In Schotland werd bijvoorbeeld ontdekt dat één dosis van het AstraZeneca-vaccin vier weken na vaccinatie voor ruim 90 procent effectief was in het voorkomen van ziekenhuisopnames. De cijfers van één dosis van het Pfizer-vaccin waren vergelijkbaar.

Wat weten we over de bijwerkingen?

Bijwerkingen die regelmatig voorkomen na vaccinatie zijn een pijnlijke arm, hoofdpijn of tijdelijke vermoeidheid. Meestal zijn deze bijwerkingen binnen enkele dagen weer verdwenen. Er is geen bewijs dat een van de coronavaccins voor ernstige bijwerkingen zorgt. In zeldzame gevallen kunnen mensen wel een ernstige allergische reactie krijgen na vaccinatie, daarom wordt iedereen na vaccinatie vijftien minuten in de gaten gehouden. Hierdoor kan een eventuele allergische reactie snel behandeld worden.

Iedere twee weken meldt bijwerkingencentrum Lareb hoeveel meldingen van bijwerkingen er zijn gemeld. Tot nu toe zijn vooral de bekende bijwerkingen, zoals hoofdpijn, gemeld.

Hiernaast zijn er 87 overlijdens na vaccinatie gemeld. Het Lareb heeft op dit moment geen aanwijzingen dat ernstige bijwerkingen van de vaccinatie een rol hebben gespeeld bij deze sterfgevallen.

In Nederland overlijden volgens het Lareb wekelijks zo'n 750-800 mensen in verpleeghuizen door allerlei oorzaken. Het is dus te verwachten dat ook een aantal ouderen dat toevallig net is gevaccineerd, komt te overlijden aan iets wat niks te maken heeft met het vaccin. Voor de zekerheid wordt wel onderzocht of er écht geen verband is.

Hoe lang werkt het vaccin?

We weten dat de vaccins die nu zijn goedgekeurd in ieder geval enkele maanden bescherming bieden tegen COVID-19. De verwachting is dat deze bescherming een stuk langer aanhoudt. De reden dat we niet kunnen zeggen hoe lang de vaccins werken, is dat er nog geen mensen zijn die bijvoorbeeld een jaar geleden zijn gevaccineerd.

Waarom is het nog druk in de ziekenhuizen, veel ouderen zijn toch ingeënt?

De druk op de ziekenhuiszorg is nog steeds hoog. De belangrijkste reden dat de vaccinatiecampagne nog weinig effect heeft in het ziekenhuis, is te zien in cijfers van stichting NICE. Het merendeel van de mensen dat is opgenomen (geweest) op de intensive care was tussen de 50 en 75 jaar oud. Deze groep is nog amper gevaccineerd.

Tot nu toe zijn, naast zorgmedewerkers, vooral tachtigplussers en verpleeghuisbewoners gevaccineerd. Deze mensen hebben een relatief hoge kans om te overlijden als ze COVID-19 krijgen. Maar, Frits Rosendaal, hoogleraar klinische epidemiologie aan het LUMC, legde eerder aan NU.nl uit dat mensen uit deze groepen regelmatig niet opgenomen worden in het ziekenhuis als ze ernstige COVID-19 krijgen, omdat de nadelen van opname soms groter zijn dan de eventuele voordelen. Het risico op het ontstaan van ernstige verwardheid of onrust is bijvoorbeeld groter bij ziekenhuisopname.

Waarom krijgen jongeren straks ook een vaccin?

Vanaf mei zouden ook jonge mensen zonder medische indicatie een uitnodiging voor vaccinatie moeten krijgen. Wat is eigenlijk het voordeel van het vaccineren van deze groep?

Hans Heesterbeek, hoogleraar theoretische epidemiologie aan de Universiteit Utrecht, vertelde eerder dat één van de redenen om jonge mensen te vaccineren, is dat we niet precies kunnen voorspellen bij wie COVID-19 mild verloopt en bij wie ernstig. "Natuurlijk zijn er risicogroepen en leeftijden, dat is duidelijk. Maar er zijn ook onder de oudere ouderen mensen die weinig last hadden en er zijn onder jongere mensen ook ernstige gevallen.", aldus Heesterbeek.

Daarnaast geldt dat zolang het coronavirus blijft rondgaan, er mogelijk ook nieuwe varianten blijven ontstaan. Het risico hiervan is dat er ook varianten gaan ontstaan waartegen de vaccins veel minder bescherming bieden, zo vertelde Rosendaal eerder.

Zien we al effecten van het vaccineren?

Het aantal verpleeghuisbewoners dat besmet raakt met het coronavirus neemt af. Bij thuiswonende tachtigplussers lijkt het aantal besmettingen te stabiliseren en het aantal overlijdens af te nemen, terwijl het aantal besmettingen bij zestig- tot tachtigjarigen juist toeneemt. Dit is hoogstwaarschijnlijk een effect van vaccinatie. Verpleeghuisbewoners waren een van de eersten die werden gevaccineerd en veel tachtigplussers hebben ook al één prik gehad.

Vanwege de vaccinaties in verpleeghuizen worden daar nu ook langzaam de maatregelen versoepeld. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) maakte maandag bekend dat als in een verpleeghuis de bewoners volledig gevaccineerd zijn, er dagelijks twee mensen op bezoek mogen komen in plaats van één. Ook hoeft een volledig gevaccineerde bewoner van een verpleeghuis minder lang in quarantaine, wanneer diegene in contact is geweest met iemand met COVID-19.

Besmettingen in vepleeghuizen nemen af