Dagelijks schrijft NU.nl over het aantal COVID-19-patiënten dat overlijdt. Waar komen deze cijfers vandaan, wanneer is iemand volgens de definitie overleden aan COVID-19 en wat vertellen de cijfers niet?

Zowel de GGD, als het RIVM, als het CBS publiceren cijfers over het aantal mensen met COVID-19 dat komt te overlijden. Deze cijfers komen vaak niet precies overeen. Wat veroorzaakt deze verschillen?

Dagelijkse cijfers: GGD

Iedere dag geven de 25 GGD's aan het RIVM door hoeveel nieuwe overleden COVID-19-patiënten er bij hen zijn gemeld. Deze cijfers worden ook, zonder verdere context, dagelijks gepubliceerd in een openbaar databestand.

Alle overleden personen die in dit bestand staan, zijn positief getest op het coronavirus. COVID-19 hoeft niet de directe doodsoorzaak te zijn. Het is dus mogelijk dat iemand die is overleden aan een hartstilstand en positief getest is op het coronavirus in deze statistieken terechtkomt. Het CBS heeft wel betrouwbare cijfers over de doodsoorzaak en dus het aantal mensen dat overlijdt als gevolg van COVID-19.

Daarnaast is de dag waarop de GGD's het overlijden melden, vaak niet de dag waarop iemand is overleden. In uitzonderlijke gevallen is de dag van overlijden zelfs erg lang geleden. Op zaterdag schreef NU.nl bijvoorbeeld dat er in de afgelopen 24 uur 38 overlijdens van Nederlandse COVID-19 patiënten waren gemeld. 28 van de 38 overlijdens die dag werden gemeld door de GGD IJsselland.

Dit kwam doordat de GGD IJsselland vorige week is nagegaan of er sinds maart in de regio overleden personen waren die positief waren getest op het coronavirus én die ze nog niet hadden doorgegeven aan het RIVM. De gemelde cijfers gingen dus over overlijdens van geruime tijd geleden. Er waren niet opeens in één dag 28 mensen overleden aan COVID-19 in regio IJsselland.

Weekupdate: RIVM

De datum dat bevestigde COVID-19 patiënten zijn overleden, is wel terug te vinden in de weekupdate van het RIVM. In deze weekupdate legt het RIVM uit hoe de corona-uitbraak zich in Nederland ontwikkelt.

Het RIVM heeft in deze update de gegevens van de GGD's als dit nodig was gecorrigeerd én er wordt meer context gegeven. Zo is in de update dus de datum van overlijden opgenomen, ook wordt er gemeld bij hoeveel positief geteste personen COVID-19 zeker niet de directe oorzaak van overlijden was. Van de 6.291 positief geteste overleden personen, zijn 86 personen zeker niet overleden aan COVID-19. Het is wel mogelijk dat er ook bij de overige 6.205 personen mensen zitten waarbij COVID-19 niet de directe doodsoorzaak was. Het RIVM kan geen precieze cijfers over doodsoorzaken geven.

Doodsoorzakenstatistiek: CBS

Het CBS kan de meest betrouwbare cijfers geven van het aantal mensen dat is overleden aan COVID-19. Als iemand komt te overlijden, vult een arts altijd een formulier in met hierop de doodsoorzaak. Deze formulieren worden maandelijks door de gemeenten op papier naar het CBS gestuurd. Alleen het CBS mag wettelijk gezien deze formulieren verwerken. Dit gebeurt handmatig.

Of iemand is overleden aan COVID-19 bepaalt een arts aan de hand van criteria die door gezondheidsorganisatie WHO zijn opgesteld. Iemand sterft volgens deze definitie aan COVID-19, wanneer iemand positief getest is op het coronavirus en sterft aan een bekend mogelijk gevolg van een coronavirusbesmetting, bijvoorbeeld een longontsteking. Daarnaast mag er geen duidelijke andere ziekte zijn die de dood heeft veroorzaakt en kan er geen volledig herstel hebben gezeten tussen de diagnose COVID-19 en het overlijden.

Voorbeeld ingevuld formulier doodsoorzaak COVID-19. (bron: CBS)

Eind juli schreef het CBS dat er in maart en april 6.331 mensen zijn overleden aan COVID-19. Bij nog eens 1.891 personen was COVID-19 de vermoedelijke doodsoorzaak.

Dit zijn hogere cijfers dan het RIVM in deze periode melde. Een mogelijke verklaring hiervoor zijn registratiefouten bij de GGD's. Daarnaast kunnen artsen in sommige gevallen ook zonder laboratoriumtest COVID-19 als doodsoorzaak invullen op het doodsoorzakenformulier. Een situatie waarbij dit kan voorkomen, is wanneer een oudere in een verpleeghuis met COVID-19-symptomen komt te overlijden én er meerdere personen op de afdeling wel laboratoriumbevestigde COVID-19 hebben. Het CBS adviseert artsen om in deze situaties op te schrijven dat iemand waarschijnlijk is overleden aan COVID-19.