Volgens de Verenigde Naties telt Oost-Europa tien landen met ongeveer 250 miljoen inwoners. In het enorme, uitgestrekte gebied zijn meer dan 250.000 besmettingen vastgesteld, maar met nog geen vijfduizend bevestigde sterfgevallen ligt het sterftecijfer relatief laag, blijkt uit cijfers van het Johns Hopkins Institute. Wat is het geheim van de Oost-Europese aanpak?

Ten tijde van publicatie zijn in heel Oost-Europa 4.764 doden gemeld. Rusland (1.723), Roemenië (891) en Polen (756) tellen meer dan vierhonderd sterfgevallen, terwijl Wit-Rusland, Oekraïne, Tsjechië, Slowakije, Bulgarije, Hongarije en Moldavië onder die grens zitten.

Het gros van die landen ging medio maart in lockdown. Rusland en Roemenië volgden eind maart, terwijl de president van Wit-Rusland nog steeds overtuigd is dat een flinke slok wodka genoeg is om het virus te doden. Met meer dan twintigduizend besmettingen en 120 doden is het land relatief zwaar getroffen, in vergelijking met de buurlanden.

Hoogleraar Oost-Europese studies László Marácz van de Universiteit van Amsterdam valt met de deur in huis: hij weerlegt wantrouwige berichtgeving die Oost-Europese landen, met uitzondering van Rusland, ervan betichten te rommelen met cijfers. "De meeste Oost-Europese landen zijn niet zo groot: als je dan met cijfers aan de haal gaat, valt dat op."

'Aantal sterftegevallen in Oost-Europa ligt mogelijk nog lager'

Sterker nog, Marácz vermoedt eerder dat het daadwerkelijke aantal sterfgevallen in Oost-Europa nog wel eens lager kan liggen. "Landen als Hongarije publiceren ook de andere ziektes waaraan een overleden coronapatiënt leed. Hoe kan je met zekerheid vaststellen dat COVID-19 van alle kwalen de doorslaggevende factor en dus de doodsoorzaak was?"

Statisticus Casper Albers van de Rijksuniversiteit Groningen zegt ook dat de cijfers een ietwat gebrekkig beeld tonen. Volgens hem draait uiteindelijk alles om het testbeleid. "Als je terughoudender bent, test je alleen de allerziekste personen. Dan ligt je sterftepercentage ook hoger."

Albers wijst ook naar de effectiviteit van lockdowns in Oost-Europa. Het merendeel van de landen ging over tot een lockdown nadat er enkele besmettingsgevallen waren aangetroffen in de hoofdstad, of enkele tientallen in heel het land. "Als je de Poolse hoofdstad Warschau afsluit, beperk je automatisch ook de gebieden eromheen. Die gingen als het ware clean, zonder besmettingen, in lockdown. In Warschau komen dan nog wel nieuwe besmettingen aan het licht, maar andere gebieden behoed je hiervoor", aldus Albers.

Hoe een 'tweede golf' van besmettingen fout kan gaan
113
Hoe een 'tweede golf' van besmettingen fout kan gaan

'Oost-Europa plukt vruchten van veel alerter beleid'

Ook Marácz haalt de lockdowns aan. "In Oost-Europa is veel alerter beleid gevoerd. Terwijl wij afspraken om geen handen meer te schudden, gingen daar de grenzen en scholen dicht. De urgentie om te voorkomen leek veel meer aanwezig", oordeelt hij.

Tegelijkertijd werden enorme hoeveelheden mondkapjes en andere beschermingsmiddelen gekocht, vertelt Marácz verder. "Dat is hier nog steeds een probleem."

De hoogleraar zag ook dat de bevolking bevelen goed opvolgde. In Wit-Rusland zouden inwoners zelf in quarantaine zijn gegaan, nadat de regering weigerde "de juiste maatregelen" te treffen, schreef The Washington Post eerder. Landen als Roemenië hebben daarnaast het leger ingezet om te handhaven.

Marácz: "Het koudere klimaat en de zogenaamde verbeterde weerstand daardoor, hebben niets met deze cijfers te maken: je ziet dat zij gewoon beter werden voorbereid op een epidemie."

Zowel Marácz als Albers zegt dat zij de cijfers uit Oost-Europa vertrouwen, een mogelijke uitzondering als Rusland daargelaten. Juist dat land, met veruit het meeste aantal besmettingen in Oost-Europa, zag het aantal ziektegevallen explosief toenemen. De laatste zes dagen werden steevast met iedere update meer dan tienduizend nieuwe infecties gemeld, waarmee het totaal steeg naar bijna 200.000. Er zouden bijna 5 miljoen inwoners zijn getest.

Rutte wil geen striktere handhaving: 'In zo'n land wil ik niet wonen'
55
Rutte wil geen striktere handhaving: 'In zo'n land wil ik niet wonen'

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.