Online zijn meerdere zelftests te koop waarvan wordt beweerd dat ze kunnen uitwijzen of je besmet bent geweest met het coronavirus. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en wereldgezondheidsorganisatie WHO zijn deze tests ongeschikt voor individueel gebruik en leveren ze geen betrouwbare uitslag op.

Wanneer je googelt op 'zelftest corona', kom je direct meerdere online aanbieders tegen die beloven dat ze je kunnen vertellen of je al besmet bent geweest met het COVID-19-virus. Instanties waarschuwen echter voor dit soort tests: ze zouden ertoe kunnen leiden dat mensen ten onrechte denken dat ze immuun zijn voor het virus en de maatregelen ertegen minder goed naleven.

Twee soorten coronatests

In Nederland gebruiken professionals twee soorten coronatests.

De GGD gebruikt een zogenoemde PCR-test. Hiervoor wordt een slijmmonster uit de keel en neus genomen. Deze test is alleen zinvol op het moment dat iemand mogelijk besmet en kan je niet vertellen of je in het verleden COVID-19 hebt gehad.

Daarnaast maakt bijvoorbeeld bloedbank Sanquin gebruik van een serologische test om te kijken hoe wijdverspreid het coronavirus in Nederland is. Veel van de online aangeboden zelftests zijn ook serologische tests.

Met dit type test kunnen antistoffen tegen het virus in het bloed worden aangetoond. Een testuitslag kan positief of negatief zijn. Bij een positieve uitslag zijn er antistoffen in het bloed gevonden, bij een negatieve uitslag zijn deze niet gevonden. Volgens het RIVM en de WHO kunnen serologische tests nuttig zijn voor onderzoek, maar zijn ze op dit moment niet geschikt als zelftest of om te bepalen of iemand immuun is.

Waarom persoonlijke uitslagen van serologische tests weinig zeggen

In een brief van 8 april legt het WHO uit waarom. We weten volgens de WHO ten eerste nog niet zeker of de aanwezigheid van antistoffen in het bloed daadwerkelijk betekent dat iemand immuun is tegen het coronavirus. Het is dus onduidelijk of iemand die aantoonbaar over antistoffen beschikt het virus toch nog kan verspreiden of er zelf nog ziek van kan worden.

De WHO schrijft daarnaast dat een testuitslag soms ten onrechte positief is en dus ten onrechte meldt dat iemand het virus heeft gehad. Dit komt doordat de werkzame stoffen in de tests soms niet alleen op antistoffen tegen het coronavirus reageren, maar soms ook op antistoffen tegen andere virussen die op het coronavirus lijken.

Het RIVM benadrukt in gesprek met NU.nl dan ook dat een positieve uitslag van een serologische test niet betekent dat je geen 1,5 meter afstand meer hoeft te houden of dat je met een verkoudheid langs kunt gaan bij je negentigjarige oma.

Volgens de WHO kan een test ook ten onrechte negatief zijn, bijvoorbeeld als je de test snel na een besmetting laat doen en op dat moment nog amper antistoffen hebt aangemaakt.

Hoe zit het met bevolkingsonderzoek?

Op individueel niveau zijn deze tests daarom nu niet nuttig volgens de instanties. Maar dit type tests wordt wel gebruikt om bijvoorbeeld te bepalen hoe wijdverspreid het coronavirus in een land of gebied is. Hoe kan dit?

Sanquin legde eerder aan NU.nl uit hoe het ervoor zorgt dat zijn onderzoek naar antistoffen onder bloeddonoren betrouwbaar is. Ook de test die Sanquin gebruikt om antistoffen op te sporen, is soms ten onrechte positief. Sanquin weet echter hoe vaak dit voorkomt, doordat het met de test ook bloed uit zijn archief heeft onderzocht. Hiervan wist het zeker dat het niet besmet kon zijn met het coronavirus, omdat het voor de uitbraak van het coronavirus is afgenomen.

Bij het berekenen van het percentage bloeddonoren dat antistoffen tegen het coronavirus heeft aangemaakt, houdt Sanquin hier rekening mee, waardoor het toch een betrouwbaar percentage kan noemen. Ook in ander coronaonderzoek dat onder veel mensen wordt gehouden, wordt soms gebruikgemaakt van zulke serologische tests. Onderzoekers houden er in hun berekeningen dan rekening mee dat de tests er soms naast zitten.

Rekenvoorbeeld: waarom serologische tests op individueel niveau nu onbetrouwbaar zijn

  • Met een rekenvoorbeeld illustreren we waarom serologische tests op individueel niveau, op dit moment, onbetrouwbaar zijn. Voor dit voorbeeld gebruiken we een denkbeeldige test. Deze test klopt altijd als iemand echt antistoffen tegen het coronavirus heeft aangemaakt - de uitslag is dan altijd positief. En bij slechts 3 op de 100 personen (3 procent) zonder antistoffen tegen het coronavirus geeft deze test een foutieve uitslag.
  • We gaan ervan uit dat 3 procent van de Nederlanders antistoffen tegen het coronavirus heeft aangemaakt en voor het gemak doen we even of Nederland maar 1.000 inwoners heeft. Al deze 1.000 Nederlanders ondergaan onze denkbeeldige test.
  • 30 van de 1.000 Nederlanders (3 procent) krijgen een positieve uitslag, omdat ze antistoffen hebben aangemaakt tegen het coronavirus - deze uitslag klopt. Van de overige 970 Nederlanders krijgen nog eens 29 mensen (3 procent) een positieve uitslag, omdat deze test ook op iets anders reageert dan antistoffen tegen het coronavirus - deze uitslag klopt niet. De rest van Nederland krijgt een negatieve uitslag.
  • In dit voorbeeld krijgen dus 59 mensen een positieve uitslag. Bij bijna de helft van deze mensen klopt deze uitslag niet. Een positieve uitslag vertelt je in dit geval dus vrij weinig.
  • Wanneer het aantal mensen die echt antistoffen tegen het coronavirus hebben aangemaakt hoger ligt, dan is de kans dat een positieve uitslag klopt ook hoger. De Volkskrant en de Washington Post plaatsten hier eerder, met iets andere rekenvoorbeelden, een duidelijke uitleg over.
Kritiek op coronasneltest: 'Ook in testen RIVM zitten fouten'
249
Kritiek op coronasneltest: 'Ook in testen RIVM zitten fouten'