Dagelijks worden we overspoeld met cijfers die betrekking hebben op het coronavirus. We schrijven over het aantal overleden personen tot aan het aantal bezette ic-bedden. Wat vertellen deze cijfers ons wel en (nog) niet? Een duiding van deze cijferregen.

Besmettingen

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) maakt dagelijks bekend hoeveel nieuwe positief geteste patiënten zijn geregistreerd. In de eerste dagen van de uitbraak lag de focus op dit getal, omdat iedereen met COVID-19-klachten werd getest en een contactonderzoek plaatsvond. Daaruit kon destijds worden afgeleid hoe snel het virus zich verspreidde.

Al gauw liep het aantal besmettingen echter zo snel op, met name in Noord-Brabant, dat niet iedereen meer kon worden getest. Bovendien kunnen mensen die geen symptomen vertonen ook besmet zijn. Het daadwerkelijke aantal besmettingen is dus veel groter dan nu officieel bekend is.

Deze cijfers zeggen dus helemaal niets over de ernst van de uitbraak, omdat ze afhangen van het testbeleid. Aangezien er de komende weken meer wordt getest, zal het aantal besmettingen fors gaan oplopen. Toch houdt het RIVM deze cijfers bij voor de statistieken en om in de gaten te houden hoeveel mensen positief testen op het totale aantal uitgevoerde testen.

Overleden coronapatiënten

Naast het aantal besmettingen meldt het RIVM dagelijks ook het aantal nieuwe geregistreerde sterfgevallen. Deze patiënten zijn niet allemaal op dezelfde dag overleden, omdat er vertraging zit tussen het overlijden en de rapportage ervan. Om deze reden houdt het RIVM ook het aantal sterfgevallen per datum bij. Als je deze cijfers bekijkt, moet je er dus wel rekening mee houden dat de aantallen van (vooral) de laatste dagen nog zullen oplopen.

Maar ook uit deze aantallen per datum valt (nog) niks af te lezen, omdat het werkelijke aantal overleden coronapatiënten groter is dan gemeld. Het RIVM registreert namelijk alleen overledenen die ook positief zijn getest.

De afgelopen tijd is bijvoorbeeld duidelijk geworden dat voornamelijk in verpleeghuizen ouderen zijn overleden die vermoedelijk besmet waren. Omdat daar de komende tijd meer getest gaat worden, is de kans aanwezig dat het aantal geregistreerde sterfgevallen zal oplopen. Dit betekent dus niet direct dat de situatie in Nederland verergert, maar dat de 'verborgen doden' in beeld komen.

Op basis van sterftecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is inderdaad gebleken dat de zogeheten oversterfte (het aantal overledenen boven het gemiddelde) sinds half maart flink is toegenomen. Het RIVM kijkt, net zoals bij een griepgolf, uiteindelijk vooral naar deze cijfers.

Het instituut houdt ook nog steeds het aantal geregistreerde overleden coronapatiënten bij, omdat dit de enige aantallen zijn waarvan met 100 procent zekerheid kan worden gesteld dat de patiënten besmet waren.

Aantal sterfgevallen en ziekenhuisopnames per datum

Bron: RIVM© NU.nl/LocalFocus

Ziekenhuisopnames

Hoe wordt de ernst en verspreiding van het virus dan in kaart gebracht? Het RIVM kijkt hiervoor naar het aantal nieuwe ziekenhuisopnames en vergelijkt dit getal met de situatie van een week eerder. Alhoewel ook op dit vlak bepaalde gevallen verborgen blijven, gaat het om een veel kleiner verschil dan bij de besmettingen en sterfgevallen.

Hoe meer of minder mensen met klachten in het ziekenhuis belanden, hoe meer of minder andere Nederlanders verhoudingsgewijs ook besmet zullen zijn. Aan de hand van deze cijfers kan dus worden afgeleid hoe het virus zich verspreidt en welke regio's harder getroffen worden. De laatste tijd zien we dat het aantal nieuwe opnames per datum steeds kleiner is geworden; we spreken dan van een afvlakking of een kleinere dagelijkse stijging.

Onder meer op basis van deze nieuwe ziekenhuisopnames wordt ook het zogeheten reproductiegetal (R) berekend; hoeveel andere personen een coronapatiënt gemiddeld besmet. Dit getal staat (nog) niet vast, maar wordt continu aangepast. Soms wordt dat getal naar boven bijgesteld en andere keren juist naar beneden. Hoe meer data het RIVM heeft, hoe nauwkeuriger deze R kan worden bepaald. Aan de hand van dit getal kan worden afgeleid of de getroffen maatregelen in Nederland het gewenste effect hebben.

Het nieuwe aantal ziekenhuisopnames wordt ook elke dag naar buiten gebracht. Net als bij het aantal sterfgevallen zit er wel vertraging op de lijn en zijn deze nieuwe patiënten dus niet allemaal op dezelfde dag opgenomen.

Bezette ic-bedden

Naast bovengenoemde drie cijfers schrijven we ook elke dag over het aantal bezette ic-bedden. Sinds begin april wordt dit dagelijks naar buiten gebracht door het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS).

Het centrum laat per dag weten hoeveel bedden er extra of minder bezet zijn ten opzichte van een dag eerder. In dit aantal wordt dus het aantal nieuwe coronapatiënten op de ic's meegenomen, maar ook het aantal herstelde en overleden patiënten. Bij een daling is de uitstroom dus groter dan de instroom.

Als het aantal nieuwe ziekenhuisopnames door de getroffen maatregelen afvlakt, zal dit logischerwijs ook betekenen dat de druk op de ic's zal afnemen. Het RIVM houdt net als de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) goed in de gaten hoe deze ic-cijfers zich ontwikkelen. Niet zozeer om de ernst van het virus in kaart te brengen, maar vooral om de druk op de zorg te controleren.

Waarom wetenschappers willen weten of je het coronavirus al hebt gehad
103
Waarom wetenschappers willen weten of je het coronavirus al hebt gehad

Genezingen

Tot slot een begrip dat geen deel uitmaakt van de dagelijkse cijferregen. Wereldwijd melden verschillende landen het aantal genezen personen. Nederland doet dit niet, omdat deze gegevens op dit moment niet bekend zijn.

Sinds 8 maart is het namelijk zo dat een patiënt als genezen wordt beschouwd wanneer hij of zij 24 uur lang geen klachten meer heeft. Diegene hoeft het RIVM of de GGD daar niet over in te lichten. Hierdoor weten de instanties dus niet hoeveel geïnfecteerden genezen zijn.

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.