De herfst is hét seizoen van de grijze wolken en de druilerige dagen, maar ook van de valstrepen, dauwdruppels en waterhozen. Voor meteorologen Yannick Damen van Weeronline en Jordi Huirne van Weer.nl is het najaarsweer allesbehalve saai. "Als je weet waar je op kunt letten, dan zie je zoveel meer." Spot jij deze herfstige weerfenomenen?

De Jakobsladder

"Als het bewolkt is, de zon wat lager staat en er kleine gaatjes in de wolken zitten, dan zie je soms zonnestralen door de wolken heen breken," vertelt Damen. "Zo'n ladder van licht wordt een jakobsladder genoemd. De stralen lijken breder aan de onderkant, maar dat komt door het perspectief: hoe verder weg, hoe kleiner de stralen lijken. De meeste kans op een jakobsladder heb je aan het einde van de dag, bij buiig weer."

Jakobsladder boven Kleeberg. (Foto: NU.nl/Tom Block)


Dauwdruppels

"Nu de nachten langer worden en de spinnetjes die in de zomer geboren zijn nog even uit hun holletje kruipen, kun je op mooie ochtenden prachtige spinnenwebben zien waar dauwdruppeltjes op zijn afgezet," vertelt Huirne.

Dauw ontstaat als tijdens heldere nachten voorwerpen, maar bijvoorbeeld ook de grond, sneller afkoelen dan de lucht. De lucht is dan relatief warm en vochtig. De damp slaat neer en vormt kleine druppeltjes, bijvoorbeeld op bladeren en spinnenwebben. Als de zon opkomt, schittert het licht door de druppeltjes en worden de spinnenwebben goed zichtbaar.

“De meeste kans op een jakobsladder heb je aan het einde van de dag, bij buiig weer.”
Yannick Damen

Heiligenschijn

De herfst is volgens Damen hét seizoen van de optische verschijnselen. Op rustige ochtenden, met een vochtige lucht, een laagstaande zon en dauwdruppels, kun je 'heiligenschijn' zien. "Sta je met je rug naar de zon toe? Dan weerkaatst het licht in de bolvormige dauwdruppels naar je terug, net als een spiegel, waardoor jouw schaduw een soort witte gloed krijgt. Alsof je heilig bent." Heiligenschijn is een typisch herfstverschijnsel, maar je kunt het niet altijd zien. "Het moet vochtig zijn, er moet dauw ontstaan én je hebt zonlicht nodig."

“Heiligenschijn is een typisch herfstverschijnsel, maar je kunt het niet altijd zien. Het moet vochtig zijn, er moet dauw ontstaan én je hebt zonlicht nodig.”
Yannick Damen

Paddenstoelen

Paddenstoelen houden van vocht. "Dit jaar hebben we geluk," vindt Huirne. "In oktober heeft het veel geregend, dus het stikt van de paddenstoelen." Voorlopig blijft het weer wisselvallig, dus ook in november zijn er nog veel paddenstoelen te zien.

Dampend water

Als het water nog warm is, terwijl de lucht afkoelt en er weinig wind staat, kun je water zien dampen. Dat ziet er volgens Damen een beetje 'spooky' uit. "Je ziet een soort mistflarden boven het water hangen." Ga op pad na een koude nacht, als het niet waait, bij voorkeur naar een groot water, zoals een meer. Ook in de winter maak je nog kans. "Zolang het water warm is en de lucht erboven heel koud, kun je met een beetje geluk dampend water zien."


Waterhoos

Een stuk zeldzamer, maar niet minder indrukwekkend, is een waterhoos. Ook daar heb je warm water voor nodig, legt Damen uit. "Als de lucht hoog in de atmosfeer koud is, dus als er bijvoorbeeld lucht vanaf de noordpool naar Nederland wordt geblazen, dan kan het grote temperatuurverschil met het wateroppervlak voor snel stijgende luchtbewegingen zorgen, die gaan draaien." De beste plekken om een waterhoos te zien, zijn grote wateroppervlakten, zoals het IJsselmeer of de Waddenzee.

Waterhoos bij Ameland. (Foto: NU.nl/Arend Spijker)


Valstrepen

Onder een wolk kun je valstrepen zien, van neerslag die naar beneden valt. "Soms zie je een wit scherm van hagel of sneeuw. Zo'n wit vlak onder een donkergrijze wolk geeft hele mooie contrasten, zeker als de zon zich ook nog laat zien."


Halo

Nog een echt herfstfenomeen: een kring om de zon. "Soms lijkt zo'n halo net een regenboog om de zon heen," vindt Damen. "Weerbingo in het najaar: van valstrepen tot jakobsladders , als je er op let."