Avondmaal achter de laptop en in je eentje psalmen zingen voor de televisie: uiting geven aan je geloof is in de afgelopen maanden veranderd van wekelijks samenzijn naar alweer een online bezigheid.

Hoewel we vanaf 1 juni weer samen mogen komen met een groep van dertig personen, roept premier Mark Rutte kerkgangers op er toch nog even mee te wachten.

"Bij kerkdiensten in Duitsland zijn helaas weer dingen misgegaan", aldus Rutte. Hij doelde daarmee op een kerk in Frankfurt waar onlangs zo'n honderd leden ziek werden.

"Je ziet dat op sommige plekken in Nederland een behoorlijke virusuitbraak is geweest in kerken. Op dit moment lijkt het mij verstandig als kerken met zo weinig mogelijk mensen bijeenkomen."

Zingen lijkt risicovol

Het samen zingen lijkt de boosdoener. Na de Duitse kerkdienst die voor veel besmettingen zorgde, wordt samenzang afgeraden. De luchtwegen staan open bij het zingen en geven zo meer kans op besmetting, is het vermoeden. Het risico van zingen wordt momenteel onderzocht.

Juist dat samen zingen wordt vreselijk gemist, zegt communicatieadviseur Marloes Nouwens van Protestantse Kerk Nederland (PKN), een koepelorganisatie voor de protestantse kerken in Nederland.

“Iedereen is juist welkom in de kerk, en nu zeggen we stop bij dertig mensen.”
Marloes Nouwens, communicatieadviseur Protestantse Kerk Nederland

De protestantse kerken hebben zo'n 1,7 miljoen leden in Nederland, zegt Nouwens. Zij zijn gewend wekelijks samen te komen, elkaar te ontmoeten, na te praten: dat kan nu niet. Vanaf 1 juni moeten de kerken met reserveringen gaan werken.

"Dat is voor ons tegennatuurlijk. Iedereen is juist welkom in de kerk, en nu zeggen we stop bij dertig mensen. Die kunnen dan ook nog eens niet samen zingen. Een beetje treurig is het wel."

Een stok met schelp voor de doop

Religieuze rituelen, zoals dopen, worden uitgesteld. Nouwens: "Er zijn mensen die toch heel graag nu hun kind willen laten dopen. Dan gebruiken predikanten een lange stok met daaraan een schelp. Een verlegenheidsoplossing."

De Rooms-Katholieke Kerk heeft de periode van Hemelvaart tot aan Pinksteren gebruikt om te bidden om wijsheid, laat de kerk weten. Vanaf zondag 14 juni, het hoogfeest van Sacramentsdag, wordt de heilige communie weer uitgereikt.

Podcast en vloggende predikanten

De kerken hebben het de afgelopen maanden met digitale uitzendingen moeten doen, en daar is massaal gebruik van gemaakt.

Dat zegt Klaas Jan Wierenga, die met kerkdienstgemist.nl al jaren online diensten verzorgd. Er zijn vier keer meer kijkers en het systeem is vijf keer zo groot geworden. "Normaal hebben we zo'n 55.000 kijkers op zondag, nu gaan we richting de 200.000."

De rekening wordt in deze tijd even vergeten, zegt Wierenga. "We willen niet van een crisis profiteren." Kerken mogen zelf met een donatie bepalen hoeveel ze betalen.

“Opvallend is dat ook streng gereformeerde kerken met video zijn gaan werken.”
Klaas Jan Wierenga, oprichter van kerkdienstgemist.nl

Opvallend, zegt Wierenga, is dat ook de streng gereformeerde kerken zijn gaan werken met video waar zij voorheen alleen audio gebruikten. "Televisiekijken gebeurt in deze kringen eigenlijk niet, dus dat verbaasde ons."

De kerken hebben een enorm steile leercurve meegemaakt als het gaat om digitale vaardigheden, stelt Nouwens. "De kerken begonnen met het uitzenden van de klassieke dienst, maar zijn nu niet meer te stoppen: er zijn podcasts, korte meditaties, vlogs, er wordt een rondje door het dorp gedaan, er worden video's opgenomen en later gemonteerd. Er is veel aandacht voor de online diensten."

'Behoedzaam' geloven

Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid prees de religieuze gemeenschappen in Nederland om hun inventiviteit ondanks de beperkende maatregelen en vraagt om voorzichtig te blijven vieren.

Geloven doen we vanaf 1 juni 'behoedzaam', beloofden het Contactorgaan Moslims en Overheid, de Hindoeraad, de Boeddhistische Unie en het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken.

En er is één doelgroep die het misschien wel helemaal goed uitkomt dat fysieke kerkdiensten maar langzaamaan weer op gang komen en veel via het scherm te zien is. Nouwens: "Kinderen hoeven 's ochtends niet aangekleed en al vroeg de deur uit om op tijd bij de dienst te zijn. Je kunt het allemaal in pyjama volgen."