Het Deventerse Bergkwartier wordt komend weekend helemaal ingericht in de stijl en sfeer van de negentiende eeuw tijdens de 29e editie van het Dickensfestijn Deventer. Het festival, geïnspireerd door de verhalen van Charles Dickens, trekt jaarlijks zo'n 125.000 bezoekers. En zo zijn er nog veel meer van dit soort feesten. Waarom voelen we ons nog zo aangesproken door de negentiende eeuwse schrijver?

Mannen met hoge hoeden en vrouwen in Victoriaanse jurken lopen door de straten. Ze stappen opzij om een passerende herder met zijn kudde schapen voor te laten. Met een hoofdknikje begroeten ze hem. Op een straathoek verkoopt een weeskind gepofte kastanjes. Dit is zomaar een straatbeeld dat je tijdens een Dickensfestival, gebaseerd op de verhalen van de negentiende eeuwse Engelse schrijver Charles Dickens, tegen zou kunnen komen.

Een wandeling door romantische Victoriaanse tijd

Tijdens een Dickensfestival moet de bezoeker het gevoel krijgen door romantische negentiende eeuwse straatjes te wandelen. Bekende personages van de Engelse schrijver, zoals de vrekkige Ebenezer Scrooge, straatschoffie Oliver Twist of schurk Uriah Heep lopen er rond en reageren op het publiek.

Alleen al dit weekend worden er door heel Nederland minstens veertien van zulke festivals gehouden. Bijvoorbeeld in Steenwijk, Wassenaar, Tiel en Drunen. Het grootste evenement is het Dickensfestijn in Deventer. Zo'n 125.000 bezoekers komen jaarlijks op de tweedaagse festiviteit af. "Vorig jaar duurde de wachtrij op het hoogtepunt van de drukte een uur, twaalf minuten en 58 seconden", herinnert directeur Hein te Riele zich.

Hang naar nostalgie en negentiende eeuwse romantiek

Sommige festivals houden het alleen bij een Victoriaanse aankleding, anderen ontwikkelen hele verhalen waar je als publiek doorheen loopt. Bijvoorbeeld in het Dickensdorp in Lemmer, waar er opwinding heerst over een 'nieuwe tramlijn' die wordt geopend. En ook in Deventer wordt het Bergkwartier tot in details omgetoverd tot Dickenslandschap. "Koningin Victoria wordt er rondgedragen in haar koets en zij heeft met haar hofdames tijdens het festival een eigen residentie", vertelt Te Riele.

“In de negentiende eeuw was er een nostalgische hang naar vroeger”
Dickenskenner Josephine Leeuwenhoek

Dickenskenner en deskundige op het gebied van het Victoriaanse tijdperk Josephine Leeuwenhoek begrijpt de populariteit van de Dickensfestijnen wel. "Er veranderde ontzettend veel in de negentiende eeuw. We kregen treinen, de telegraaf, fotografie, verstedelijking. Allerlei vaste verbanden vervielen. Dat zorgde voor een nostalgische hang naar vroeger. Charles Dickens schreef hier veel over."

Straten gaan tijdens Dickensfeesten honderdvijftig jaar terug in de tijd. (Foto: Pro Shots)

Veel van Dickens' verhalen spelen rond Kerstmis

Volgens Leeuwenhoek wordt onze huidige tijd wel eens vergeleken met het Victoriaanse tijdperk. "Ook nu maken we veel grote ontwikkelingen door met de opkomst van sociale media en de toenemende globalisering. Dan groeit de behoefte aan de verhalen van Dickens, die gaan over saamhorigheid en zorgen voor elkaar."

“Het Dickensfestijn is een literair festival, geen kerstmarkt”
Hein ter Riele, directeur Dickensfestijn Deventer

De Dickensevenementen vinden vooral in de weken rond Kerst plaats. Veel van Dickens' verhalen spelen zich in de winter en rond Kerst af. Een van zijn bekendste verhalen is A Christmas Carol, waarin de gierige, verbitterde Ebenezer Scrooge inziet dat hij beter voor zijn naasten moet zorgen.

"Met Kerst is de boodschap van naastenliefde extra relevant", zegt Leeuwenhoek. Maar volgens directeur Te Riele moet het Dickensfestijn niet verward worden met een kerstmarkt of kerstcircus. "Het is in de kern een literair festival, waar de verhalen van Dickens verbeeld worden", zegt hij. "Kerstmarkten zijn meer gericht op spullen verkopen en snoeperij. Hier loop je door een literaire wereld."

Op die manier vormen de Dickensfeesten een mooie middenweg tussen de christelijke religieuze kerstviering en de commerciële Amerikaanse viering met kerstman en rendieren, denkt Leeuwenhoek. "Dickens laat zien dat ook als je niet veel hebt, je het toch heel fijn met elkaar kunt hebben."

Het Dickensfestijn Deventer vindt plaats op zaterdag 14 en zondag 15 december van 11.00 tot 17.00 uur in het Bergkwartier. De toegang is gratis. Verder zijn er dit weekend Dickensfeesten in onder andere Steenwijk, Tiel, Drunen, Druten, Bennekom, Veere, Reeuwijk, Arcen, Beerta, Lemmer, Vries en Wassenaar.