Een bezoek aan een levende kerststal: voor veel mensen is het vaste prik tijdens de feestdagen. Wat houdt zo'n stal precies in en wat is er te zien?

Eén maand voor Kerst laten alle mannen van folkloregroep De Enterse Klompendansers hun baard staan als voorbereiding op hun rol in de levende kerststal. "Behalve de zwarte koning, want die heeft geen baard", zegt Jolande Steenwelle, die tijdens de kerststal in de glühweinkraam staat.

De levende kerststal van Enter (een dorp in Twente) bestaat uit de stal zelf met figuranten die Jozef, Maria en het kerstkindje spelen, schapen, lammetjes, de drie wijzen uit het Oosten en een kameel. "Een boer uit de buurt zorgt ervoor dat hij speciaal rond Kerst lammetjes voor ons heeft", vertelt Steenwelle. Verder staat er een bedoeïenentent waar kinderen broodjes kunnen bakken en een pannenkoekenherberg.

Naast het op orde krijgen van de gezichtsbeharing, treffen de Klompendansers nog meer voorbereidingen. "Een schuur in het bos wordt omgebouwd tot herberg, we maken het pad klaar met houtsnippers, we leggen een schapenweide aan, zetten de bedoeïenentent op en zoeken kindjes voor in de kribbe", zegt Steenwelle.

De drie koningen met hun kameel bij de Enterse kerststal. (Foto: Enterse Klompendansers)

Zes kerstkindjes in de kribbe

Die taak is toevertrouwd aan Ada Spoelder. "Als er hier in het dorp kinderen geboren worden, zetten mensen een ooievaar voor het raam. Dat schrijf ik dan op en een paar weken voor Kerst fiets ik erheen om te vragen of zij met hun kindje mee willen doen aan de kerststal. Verspreid over twee dagen liggen er zes kerstkindjes in de kribbe."

Tijdens de feestdagen staan er levende kerststallen verspreid door het hele land. Een van de bekendste is die in Dordrecht op de Dordste Kerstmarkt. Die markt is goed voor 375.000 bezoekers. Bij deze levende kerststal staan naast de figuranten ook ossen, ezels, ganzen, kippen, schapen, geiten en een kameel.

De duur van de levende kerststal en mate van interactie tussen de figuranten en het publiek verschilt per plek. In Enter schrijven bezoekers zich eerst in voor de 'volkstelling' waar Maria en Jozef naartoe waren en luisteren ze naar een kerstverhaal. Naar andere stallen kun je alleen kijken.

“Er helpen mensen mee met bouwen die vroeger als kind in de kribbe hebben gelegen”
Frans Claes, kerststal Gastel

Veel stallen worden al jaren opgebouwd door dezelfde club. Zo ook in het Noord-Brabantse Gastel, waar Frans Claes al 28 jaar meehelpt. "Er doen mensen mee met bouwen die vroeger als baby in de kribbe hebben gelegen", vertelt voorzitter Frans Claes.

De Gastelse kerststal staat tijdens Kerstmis in het dorpshuis De Schaapskooi. Vanaf daar verlichten waxinelichtjes in glazen potten de weg naar de Sint-Corneliuskapel, waar 's avonds een kerstviering is met koffie, thee en worstenbroodjes. "Soms komen mensen elkaar daar tegen die elkaar in geen tien jaar hebben gezien", zegt Claes.

Voor Claes is de kerststal zorgt de kerststal in de eerste plaats voor entertainment in het dorp. "We krijgen zelfs bezoekers uit Duitsland. Maar omdat je er oude bekenden tegenkomt, brengt het mensen ook dichter bij elkaar. Van de opbrengst van de kerststal knappen we de kapel op. Het dorp krijgt er dus iets fijns voor terug."

Aan de bak tijdens de kerstdagen

Steenwelle, Spoelder en Claes hebben met elkaar gemeen dat zij tijdens de feestdagen voornamelijk bezig zijn met bezoekers ontvangen, glühwein schenken, vuurkorven aansteken, figuranten in hun kostuums helpen en zorgen voor de dieren in de stal. Weer of geen weer.

“Mensen vragen me vaak of ik het niet jammer vind dat ik met kerst altijd in de stal werk”
Ada Spoelder, kerststal Enter

"Mensen vragen me vaak of ik het niet jammer vind dat ik met Kerst in de stal aan het werk ben", zegt Spoelder. "Maar het is daar juist heel sfeervol. Wanneer het begint te schemeren, gaat de kerstverlichting aan, hoor je zacht de muziek en ruik je de pannenkoeken die in de herberg gebakken worden. Ik zeg altijd: 'kom zelf eens kijken, dan snap je het'."

Bovendien worden de figuranten regelmatig afgewisseld. Zij hoeven niet zes uur lang in de stal te zitten. Want ondanks de elektrische heaters in de stal kan het best koud worden, zegt Steenwelle. "Maar we hebben heel wijde kleding aan, daar kun je makkelijk veel laagjes onder aantrekken."