Ontspannen op een matje luisteren naar pianomuziek in een concertzaal of voormalige fabriekshal: artiesten in alle soorten en maten hebben het ligconcert ontdekt. Hoe kan het dat deze concerten het jonge publiek trekken dat grotendeels ontbreekt bij de reguliere klassieke concerten?

In een robuuste voormalige fabriekshal liggen honderden mensen op matjes op de grond. De grote ruimte wordt verlicht door lampen die rustig van kleur veranderen. In het midden van de hal staan twee enorme vleugels, waar pianistenechtpaar Jeroen en Sandra van Veen kalmerende muziek van onder anderen Ludovico Einaudi spelen.

Het echtpaar Van Veen geeft deze ligconcerten sinds 2006. Dat doen zij voornamelijk op voormalige industrielocaties zoals de Werkspoorkathedraal in Utrecht, de Van Nellefabriek in Rotterdam of de voormalige koepelgevangenis in Breda. "Die oude, kale locaties vullen we met warme muziek en warme kleuren. Er ontstaat een oervredig gevoel", zegt Jeroen van Veen.

Hij kwam op het idee doordat hij als kind altijd onder de vleugel bij zijn pianospelende moeder lag. "Je bent dan helemaal ondergedompeld in de muziek, afgesloten in je eigen wereld. Het prikkelt zo veel meer."

Veel interesse voor ligconcerten

Het pianistenechtpaar heeft het concept van het ligconcert als handelsmerk laten registreren, maar zij zijn niet de enigen die in deze vorm concerten geven. Ook de pianisten Michiel Borstlap, Matteo Myderwyk en Joram Feitsma, harpist Lavinia Meijer, cellist Maarten Vos en meer artiesten kondigden optredens aan waarbij het publiek op de grond ligt. Het cultureel studentencentrum USVA in Groningen organiseert versies met piano, cello, viool en verhalenvertellers.

"Het is gigantisch hot", zegt Van Veen. "Op sommige Facebook-events staan er wel 70.000 mensen op 'geïnteresseerd' terwijl we maar achthonderd plekken hebben. De tickets zijn soms binnen 24 uur uitverkocht."

Het valt op dat het publiek bij de ligconcerten een stuk jonger is dan het doorsnee publiek in de concertzalen bij de reguliere klassieke programmering. Over Nederlandse concertzalen bestaan geen cijfers, maar volgens een rapport uit 2018 van de Radboud Universiteit bestaat slechts 2 procent van het Engelse publiek bij klassieke concerten uit toeschouwers jonger dan 25 jaar.

Jeroen van Veen tijdens een ligconcert in de Werkspoorkathedraal. (Foto: Joeri van Veen)

Niet langer de jongste in de concertzaal

Daar wil schrijver en muziekjournalist Merlijn Kerkhof (32) een kanttekening bij plaatsen. "Ik maakte het een paar jaar geleden vaak mee dat ik de jongste in de zaal was. Dat komt nu minder voor", zegt hij. "Het verschilt per concert. Ga je bijvoorbeeld naar een avond met kamermuziek in de kleine zaal van het Concertgebouw, waar iemand achter een piano recitals van Schubert zingt, dan zie je alleen maar oude mensen."

“Klassieke muziek vergt inspanning. Bach is er niet op uit geweest om mensen lekker te laten relaxen.”
Merlijn Kerkhof, muziekjournalist

Kerkhof vermoedt dat dit komt omdat luisteren naar klassieke muziek enige inspanning vergt. "Het vereist meer van je dan andere muziek. Bach is er niet op uit geweest om mensen lekker te laten relaxen", zegt hij. "Er gebeurt veel tegelijk, je wordt uitgedaagd en daar moet je maar net zin in hebben. Je kunt het leren doorgronden wanneer je veel tijd en rust hebt, zoals wanneer je gepensioneerd bent. Wanneer je nog studeert, een drukke baan hebt of jonge kinderen, dan heb je daar niet altijd zin in."

Ligconcert als rustpunt

De ligconcerten daarentegen, hebben een volledig andere insteek. "Ik ben een groot voorstander van het minimalisme, ook in muziek", zegt Van Veen. "Millennials groeien op in een altijd doordenderende 24 uurseconomie. Zij hebben behoefte aan een rustpunt, om even de knop uit te zetten. Wij kiezen de juiste muziek om een paar uur te vertragen."

Tijdens de ligconcerten worden veel stukken van Ludovico Einaudi of het minimalistische Canto Ostinato gespeeld. "Veel mensen noemen dit klassieke muziek, maar het is eigentijdse, akoestische muziek", zegt Kerkhof. "Onstpanningsmuziek." In tegenstelling tot de klassieke stukken hoeft het publiek geen voorkennis van de componist of van de muziek te hebben om de klanken te kunnen waarderen. "Het is veel toegankelijker", zegt Kerkhof.

Van Veen speelt ook weleens een gecompliceerder stuk om het publiek te verrassen. "Dan zie je dat mensen toch wel openstaan voor klassieke muziek. Toen ik tussen twee Eunaudi's door Spiegel im Spiegel van Arvo Pärt speelde, gingen de telefoons met Shazam massaal de lucht in."

"Je moet zaadjes blijven planten bij de jeugd", zegt Kerkhof. "Zodat zij later wanneer zij grijs zijn ook naar klassieke concerten komen."

Aanstaande ligconcerten

Zelf een ligconcert ervaren? Hier kun je dit weekend naartoe:

Jeroen en Sandra van Veen: Canto Ostinato & Best of Eunaudi

  • Waar: Koepelgevangenis, Nassausingel 26, Breda
  • Wanneer: 28 september, aanvang 16.00 uur
  • Prijs: vanaf 38,50 euro
  • Meer informatie en tickets

Yoga in Concert

  • Waar: De Nieuwe Regentes, Weimarstraat 63, Den Haag
  • Wanneer: 29 september, aanvang 15.00 uur
  • Prijs: 22 euro
  • Meer informatie en tickets

Jeroen van Veen en Evelien Fokker: Latifa Meditatie

  • Waar: House of Inspiration, Meijboomlaan 5, Wassenaar
  • Wanneer: 29 september, aanvang 20.00 uur
  • Prijs: 40 euro
  • Meer informatie en tickets