De komende twee weken worden werkzaamheden uitgevoerd aan het populaire scheepswrak Le Serpent. Er geldt een tijdelijk duikverbod. Waarom wordt er onderhoud gepleegd aan een wrak en wat voor bijzondere resten liggen er nog meer in de Nederlandse wateren?

Op de bodem van het Zeeuwse Grevelingenmeer ligt op ongeveer 28 meter diepte het betonnen scheepswrak van het Franse sleepschip Le Serpent. In 2011 is dit ruim 60 meter lange en bijna honderd jaar oude schip opzettelijk tot zinken gebracht zodat het kon dienen als duikerslocatie.

In Nederland worden jaarlijks ongeveer een miljoen duiken gemaakt, stelt de Nederlandse Onderwatersport Bond (NOB). Er zijn meer dan driehonderd duikverenigingen aangesloten bij deze belangenorganisatie.

"Je verkent een totaal andere wereld, waarvan aan het wateroppervlakte niets te zien is", verklaart onderwaterfotograaf en NOB-duikinstructeur Roel van der Mast de aantrekkingskracht van het duiken en de scheepswrakken. "Het is de hang naar het onbekende, het onvoorspelbare."

Van der Mast vindt Le Serpent een mooie duiklocatie. "Maar de bedoeling was dat het wrak op 15 meter diepte zou komen te liggen. Bij het afzinken is het doorgeschoten tot 28 meter diepte. Dat is heel jammer."

Onderwaterfotograaf Roel van der Mast maakt jaarlijks zo'n 147 duiken. (Foto: Roel van der Mast)

Bedoeld als laagdrempelige duiklocatie

Het gevolg was dat het schip alleen nog bereikbaar was voor gevorderde duikers. Het water kan er door opdwarrelende bodemdeeltjes erg troebel zijn en vanwege de diepte is een duikerslamp nodig. Op 26 mei 2018 kwamen twee duikers om het leven die waarschijnlijk hun richtingsgevoel verloren in een van de scheepsruimen.

Daarom wordt het scheepswrak vanaf 12 juni onder handen genomen. Het voor- en achterruim worden permanent afgesloten, net als andere donkere ruimtes. Daarnaast wordt de begeleidingslijn verlegd waarlangs duikers het schip verkennen.

Vrachtvliegtuig voor de kust van Jordanië

Het gebeurt regelmatig dat auto-, scheeps- of vliegtuigwrakken opzettelijk tot zinken worden gebracht als attractie voor duikers. Zo werd voor de kust van Jordanië in november 2017 een vrachtvliegtuig afgezonken van het type Hercules C-130.

In Nederland, waar de ruimte maar beperkt is en veel verschillende organisaties gebruikmaken van de wateren, liggen niet veel afgezonken wrakken. De schoonheid van de Nederlandse wateren komt vooral door de biodiversiteit, vertelt Van der Mast. "De Oosterschelde is heel gevarieerd. Je ziet daar zeepaardjes, sepia's (een soort inktvis, red.) en de zeepaddenstoel, een heel grote kwal."

Wat zijn populaire duikwrakken in Nederland?

  • Le Serpent, Grevelingenmeer: een oud sleepschip uit 1920
  • Galjoen zonder Poen, Oosterschelde: een half in het zand verscholen binnenvaartschip
  • Vliegtuigcockpit, de Beldert: onderdeel van een oud toestel van Air France
  • Motorcruiser UK-JE, Leemslagenplas: 9 meter lang bootje voor beginnende duikers
  • Tourbus, Vinkeveense Plassen: alle ruiten zijn verwijderd waardoor duikers de bus in en uit kunnen.

Duiken gaat volgens onderwaterfotograaf Roel van der Mast om het verkennen van een onbekende wereld. (Foto: Roel van der Mast)

Boeing-cockpit in een Gelderse waterplas

Af en toe lukt het toch om een wrak af te zinken. In 2007 werd in de Gelderse plas De Beldert een 4,5 meter hoge en brede cockpit van een Boeing 707 afgezonken. De cockpit is afkomstig van een toestel van Air France, dat in 1993 zijn laatste landing op Schiphol maakte. Het vliegtuig zakte door zijn landingsgestel en werd afgeschreven.

Een ander drukbezocht wrak ligt in de Vinkeveense Plassen in Utrecht. Hier verdween in 2011 een grote tourbus naar de bodem. En een duikvereniging in het Noord-Brabantse Cuijk is bezig met de voorbereidingen voor het afzinken van een oude baggerschuit in de Kraaijenbergse Plassen.

"Het is makkelijker om een wrak te laten afzinken in een plas", legt Van der Mast uit. "Een waterplas heeft vaak een duidelijke eigenaar en je hebt er niet te maken met tegengestelde belangen van bijvoorbeeld recreanten en vissersorganisaties. Maar ook dan gaan projecten vaak vanwege financiële problemen of milieuregels niet door."

De werkzaamheden aan Le Serpent zijn op 12 juni begonnen en zijn naar verwachting op 21 juni klaar. Na de aanpassing kunnen duikers nog gedeeltelijk in het ruim komen, maar niet meer in de donkerste hoekjes van het wrak.