Het aantal wilde bloemen en insecten neemt af en veel Nederlanders maken zich zorgen om het kaler wordende platteland. Wat wordt er gedaan om wilde bloemen en insecten te helpen?

'Guerrilla-gardener' Jenny (een bijnaam om juridische problemen te voorkomen) wroet al tien jaar lang regelmatig in de aarde bij gevels, langs wegbermen en in de vierkante stukjes grond waar de bomen in de stoep staan. Officieel mag je op dit soort gemeentegrond geen bloemen planten, maar Jenny doet het toch. Ze wil het straatbeeld opfleuren en de insecten een kans geven. "Als je niet wil dat de insecten achteruitgaan, moet je voor het groen zorgen", zegt ze.

Uit de Nationale Landschapsenquête van Natuurmonumenten blijkt dat 63 procent van de ruim 45.000 ondervraagde Nederlanders vreest dat bloemen, insecten en vogels uit het landschap verdwijnen. Het onderzoek richt zich specifiek op het onbeschermde platteland en niet op beschermde natuurgebieden.

De zorgen over het afnemen van het aantal insecten zijn niet ongegrond, stellen wetenschappers. Ecoloog Hans de Kroon toonde met zijn onderzoeksteam van de Radboud Universiteit aan dat de insectenstand in de afgelopen dertig jaar met 75 procent is afgenomen.

En dat merken Nederlanders als ze door het buitengebied wandelen. "Meer dan de helft van de ondervraagden ziet de afgelopen jaren steeds minder bloemen in zijn eigen woonomgeving", staat in het rapport van Natuurmonumenten.

Landbouw heeft prioriteit op platteland

Organisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten hebben als kerntaak de natuur te beschermen, maar slechts 7 procent van het buitengebied wordt aangemerkt als natuurgebied. De rest van de grond wordt gebruikt voor landbouw en veeteelt. "Voor de boeren hebben bloemen en insecten geen prioriteit", zegt woordvoerder Imke Boerma van Staatsbosbeheer.

Boswachters proberen wilde bloemen en insecten zoveel mogelijk ruimte te geven. Ze werken bijvoorbeeld aan een gunstige bodemsamenstelling en een gunstig waterpeil. Vanaf daar moeten de bloemen zelf gaan groeien. "Wij scheppen de voorwaarden, daarna moet de natuur het zelf doen", vertelt Boerma. "Bij hoge uitzondering, bijvoorbeeld wanneer een soort dreigt uit te sterven als we niet ingrijpen, verspreiden we zaadjes."

'Nectarkroeg' voor vlinders

Ook insecten in nood worden een handje geholpen. Recreanten konden afgelopen zomer in het stuifzandgebied Kootwijkerzand op verschillende plekken bloembakken tegenkomen, waar vlinders gretig nectar uit verzamelden. "De droogte bedreigde de zeldzame kleine heivlinder en daarom hadden we 'nectarkroegen' neergezet", zegt Boerma. "Maar dat doen we echt alleen bij hoge nood."

Er zijn ook steeds meer particulieren en andere initiatieven die actie ondernemen om wilde bloemen en insecten terug te krijgen in het landschap. Zoals 'guerrilla-gardener' Jenny en andere mensen die bloemperken en tuintjes aanleggen op plekken waar dat officieel niet mag.

Wildtuinieren in de wegberm

Jenny plant het liefst bloembollen. "Die zitten onzichtbaar in de grond, tot er plots tot verrassing van de plantsoenendienst een heleboel bloemen opkomen." Ook gooit ze graag 'bloembommen', bollen vruchtbare klei met zaden. "Die neem je mee in je jaszak en gooi je over een hek op bijvoorbeeld een braakliggend bouwterrein", legt ze uit.

In tegenstelling tot wat de enquête van Natuurmonumenten laat zien, ziet Jenny het groen in de omgeving juist toenemen. "Ik zie dat mensen bloemen planten in boomspiegels, groene daken bouwen en dat gemeenten meer stadsecologen aannemen. Er is een grote wil om de omgeving groener te maken."

Zo komen er bijvoorbeeld vaak nieuwsgierige voorbijgangers af op de activiteiten van Jenny en andere 'guerrilla-gardeners'. "Ze komen een gieter water brengen of zeggen dat ze thuis nog wat bollen hebben liggen die we mogen gebruiken."

Ook nemen boeren initiatief om insecten en bloemen terug te brengen in het landschap. Vorige week maakten Friesland Campina en Natuurmonumenten bekend te samen te werken voor bloemrijke bermen en bloeiende weilanden. De melkboeren worden extra beloond als hun weiland vol bloemen staat.

"Iedereen wordt blij van bloemen", zegt Jenny. "Uiteindelijk gaat het me erom dat ik een cadeautje achterlaat voor mensen."

Wat je volgens Natuurmonumenten kunt doen om de insecten en bloemen te helpen

  • Hark bladeren en takjes niet weg, maar laat ze op het gazon liggen. Het is voeding voor de grond.
  • Haal geen onkruid weg: vlinders leggen graag eitjes op brandnetels
  • Maak een goede schuilplaats voor insecten door wat stenen op elkaar te stapelen of een omgekeerde bloempot neer te zetten