De wandelaars die afgelopen weekend op het strand van Burgh Haamstede in Zeeland een gewonde bruinvis terug in zee duwden, deden dat in de hoop het dier te helpen. Maar hulpverleners van SOS Dolfijn konden het dier in nood niet meer vinden. Hoe moet je handelen als je tijdens een wandel- of fietstocht in de natuur op een gewond dier stuit?

"Als je op het strand langs de zee loopt en je ziet een dier dat heel hard ligt te spartelen, is het een natuurlijke reactie om het dier weer terug naar zee te brengen", zegt Annemarie van den Berg van Stichting SOS Dolfijn, een kennis- en opvangcentrum voor walvisachtigen in de Noordzee. "Het is alleen niet de juiste."

Jaarlijks spoelen er tussen de vijfhonderd en zeshonderd walvisachtigen aan in Nederland, zoals bruinvissen, grienden en witflankdolfijnen. De meeste dieren zijn dan al dood. De dieren die dan nog leven, zijn volgens Van den Berg erg verzwakt en in paniek.

Wat te doen bij een gestrand dier?

"Het is geen uitzondering dat mensen de dieren terugzetten in zee", zegt Van den Berg. "Het is onwijs goed bedoeld. Maar als je een bruinvis aan de staart de zee in trekt, trek je de wervels, spieren en pezen kapot. Je trekt hem letterlijk uit elkaar."

Hoe moeten voorbijgangers dan wel handelen? Van den Berg raadt aan het blaasgat vrij te houden van water en zand en het dier plat op de buik te leggen, zodat het vrij kan ademen. Daarnaast heeft het dier rust nodig: hou honden en andere mensen uit de buurt. Koel het dier met natte handdoeken en bel het alarmnummer van SOS Dolfijn.

Vooral de wandelaars die op de Zuid-Hollandse stranden uitwaaien, hebben kans een gestrand dier tegen te komen. In januari dit jaar werden in die provincie 24 walvisstrandingen gemeld. Op 19 januari spoelden zelfs acht dieren op één dag aan.

Gewonde dieren in de natuur vinden is zeldzaam

Terwijl aangespoelde zeedieren in Nederland vrij snel worden gevonden, stuiten recreanten zelden op gewonde landdieren in natuurgebieden. "Het komt bijna niet voor", zegt woordvoerder Alje Zandt van Natuurmonumenten. "Wilde dieren zoals edelherten en zwijnen zullen zich altijd terugtrekken als ze gewond zijn."

De kans is dus niet groot dat recreanten een gewond wild dier vinden tijdens een wandelroute over de Utrechtse Heuvelrug of de Brabantse Drunense Duinen.

Verwondingen bij groot wild zijn bijna altijd veroorzaakt door een aanrijding, zegt Zandt. In 2017 botsten 7.800 automobilisten op een hert, zwijn of ander dier, blijkt uit een inventarisatie van het Verbond van Verzekeraars. De bestuurder is dan verplicht om te stoppen.

Een klein dier mag je zelf naar een opvanglocatie brengen. Als het om groot wild gaat, zoals reeën, edelherten, damherten of wilde zwijnen, moet je de politie bellen, zegt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

“Als een dier gewond is, lost de natuur dat vanzelf op.”
Alje Zandt, Natuurmonumenten

Wandelaars die niet langs de kust lopen, krijgen nauwelijks gewonde wilde dieren te zien. De meeste wandelpaden lopen immers niet parallel aan de autowegen. "Heel af en toe krijgen we bij een bezoekerscentrum een melding binnen. Maar als een wild dier gewond is, lost de natuur dat probleem meestal op doordat een roofdier het opeet", zegt Zandt.

Gewonde dieren, of het nu om landdieren of zeedieren gaat, worden alleen opgevangen als de hulpverleners er zeker van zijn dat een dier terug naar de natuur kan. SOS Dolfijn heeft momenteel in verband met een verhuizing geen opvanglocatie, maar redt normaal gesproken twee tot tien dieren per jaar. "En we hopen aan het einde van het jaar weer open te gaan", zegt Van den Berg.