Het eerste palingmuseum van Nederland opende vorige week zijn deuren in Harderwijk. De eerste dag trok ruim vijftienhonderd bezoekers, vergelijkbaar met een gemiddelde dag bij het Spoorwegmuseum in Utrecht. Maar hoe kun je een museum succesvol om zo'n specifiek onderwerp laten draaien?

"Het was een grandioze dag", zegt Peter van den Berg (34) over de opening van het Palingmuseum. "We hadden speciaal de stadsgidsen van Harderwijk ingehuurd om bezoekers te begeleiden. Die moesten echt hun best doen om de toestroom mensen in goede orde naar binnen en buiten te krijgen."

Van den Berg zette het museum samen met zijn vader Dries van den Berg (62) op. Het Palingmuseum heeft een oppervlakte van 120 vierkante meter en is onderdeel van een veel grotere 'Vis-Efteling', zoals Dries het noemt. Naast het museum zijn er een palingrokerij, een visrestaurant en een viswinkel.

Van leraar naar palingroker

Vader en zoon Van den Berg zijn beiden ambachtelijk palingroker. Peter: "Mijn vader was leraar, maar vond paling toch interessanter. Hij hielp in de vakantieperiode bij de rokerij van zijn schoonvader. Dat kan ik beter, dacht hij."

Veertig jaar later benaderden Peter en Dries het Stadsmuseum Harderwijk met het idee voor een palingmuseum. Het Stadsmuseum wilde graag de eigen collectie vernieuwen en leende daarom antieke vissersspullen en kunst aan ze uit. "We realiseerden ons dat het verhaal over de visserij bij Dries en Peter waarschijnlijk beter tot zijn recht komt dan bij ons", zegt Stadsmuseum-directeur Corien van der Meulen.

Geschiedenis beleven waar die zich heeft afgespeeld

Voor musea met een specifieke niche is het namelijk belangrijk dat je het verhaal werkelijk kunt beleven, stelt museumdeskundige Hester Schölvinck van De Nieuwe Collectie, een organisatie die nieuwe en bestaande musea helpt met het opzetten van tentoonstellingen.

"Bij een kaasmuseum hoort een kaasmakerij. Bij een palingmuseum hoort een rokerij. Dan wordt het een totaalbeleving en begrijp je het verhaal als bezoeker beter. Als je de kaaspers of de rokerij uit zijn context haalt en op zichzelf tentoonstelt, zegt dat niet zo veel", legt Schölvinck uit.

"Bij zo'n Palingmuseum zie je de rook uit de schoorsteen komen en ruik je de vis", zegt Schölvinck. "Je beleeft de geschiedenis daar waar die zich heeft afgespeeld."

Voor iedereen vrij toegankelijk

Het museum is zes dagen per week open en is gratis toegankelijk voor publiek. Dries en Peter halen hun inkomsten volledig uit het visrestaurant en de palingrokerij. "We hebben zo'n 25 mensen in dienst in de zaak. Daardoor is er altijd wel personeel aanwezig als mensen het museum willen bezoeken."

De palingrokers merken dat ze in het nieuwe gebouw met het museum zo'n 40 procent meer bezoekers trekken. Mensen uit Harderwijk, maar ook van buiten de stad, vertelt Peter. "We hebben hier veel mensen uit andere vissersplaatsen, maar ook uit Nijmegen, Enschede en Rotterdam."

Het museum gaat nog maar net zijn tweede week in, maar tot nu toe doen de bezoekersaantallen niet onder voor die van musea uit middelgrote steden. De eerste dag trok zo'n vijftienhonderd bezoekers. Dat is ruwweg het dagelijkse bezoekersaantal dat bijvoorbeeld het Spoorwegmuseum in Utrecht ook haalt.

Sterke vaste collectie belangrijker dan veel wisselingen

Via diverse oproepjes in kranten en tijdschriften verzamelde Peter de collectie van het museum. "We hebben uit Friesland een grote maquette gekregen waarop je precies kunt zien hoe de fuiken in zee liggen. En van een voormalige kerk in Harderwijk een glas-in-loodraam van 3 bij 3 meter met twee Harderwijkse botters erop", zegt hij.

Schölvinck raadt het kleine musea aan om zich te richten op een ijzersterke vaste opstelling. "Ik vind het een misverstand om te denken dat je elke drie maanden een tijdelijke tentoonstelling moet hebben. Dat is veel te kostbaar." In plaats daarvan adviseert zij het organiseren van evenementen om het museum relevant te houden. "Goede sprekers, speciale rondleidingen geven, zelf paling roken. Zo houd je een museum levendig."

Peter heeft intussen al heel wat mailtjes uit het buitenland gekregen. "We hebben nu al aanvragen voor groepen uit Duitsland, Engeland en België. Maar we hebben de zaak pas net open. Eerst gaan we rustig kijken hoe het loopt."

Het Palingmuseum

  • Waar: Stephensonstraat 2, Harderwijk
  • Wanneer: van maandag tot en met zaterdag
  • Prijs: gratis toegang
  • Meer informatie