Knerpende bladeren onder je voeten, aardse geuren in je neus en dansende rode, oranje en gele kleuren; een boswandeling tijdens de herfst is voor veel mensen een waar feestje. Sommigen trekken er dit seizoen graag op uit om paddenstoelen te verzamelen. Waar moet je op letten?

De regels over paddenstoelen plukken zijn onduidelijk en verschillen per gemeente. In tegenstelling tot planten en dieren staat de omgang met paddenstoelen niet omschreven in de wet. Zo kan het gebeuren dat je in bepaalde natuurgebieden wel mag plukken en een paar kilometer verderop niet.

Champignonbakje per persoon

Staatsbosbeheer staat plukken in haar eigen natuurgebieden op kleine schaal toe, mits bezoekers een aantal richtlijnen volgen. "Je mag voor eigen gebruik een champignonbakje paddenstoelen meenemen", zegt boswachter Evert Thomas van het natuurgebied Hart van Drenthe. Verder mag je niet van de paden afwijken en moet je ervoor zorgen dat er genoeg paddenstoelen overblijven voor wilde zwijnen, reeën en volgende bezoekers.

De Nederlandse Mycologie Vereniging (NMV), die onderzoek doet naar de verspreiding van paddenstoelen in Nederland, heeft liever dat mensen de paddenstoelen helemaal laten staan. Natuuronderzoeker Alfons Vaessen van de NMV: "Ze zijn hartstikke mooi. Nederland is al niet zo rijk aan paddenstoelen, dus het is zonde als iemand ze weghaalt en andere bezoekers er niet meer van kunnen genieten."

Aan de andere kant zijn er verzamelaars die het doodzonde vinden dat de kennis van voedsel verzamelen verloren gaat. Edwin Florès is professioneel wildplukker en levert kruiden, paddenstoelen en andere wilde ingrediënten aan sterrenrestaurants als de Librije en Ron Blaauw. Hij ziet veel meer verzamelaars dan acht jaar geleden. "Back to nature is heel erg in. Mensen maken nu zelf worst of zuurdesembrood en plukken hun eigen paddenstoelen."

'Pluk niet meer dan je op kunt'

Nieuwe wildplukkers hebben nog veel te leren, vindt Florès. "Ik zie mensen die 4 à 5 kilo paddenstoelen plukken. Dan weet je van tevoren dat het in de kliko terechtkomt. Ik vind: doe alles met mate. Pluk niet meer dan je op kunt. Vier of vijf paddenstoelen per persoon is genoeg."

Naast de hoeveelheid is het ook belangrijk dat mensen weten welke paddenstoel ze plukken. Thomas: "Als je lang en gelukkig wil leven, moet je weten wat je doet. Pluk geen soorten die sterk op een ander lijken." Veel eetbare paddenstoelen hebben een oneetbare of giftige dubbelganger, zoals eekhoorntjesbrood en de bittere boleet.

Florès ziet dat paddenstoelen regelmatig verkeerd worden geïdentificeerd. Plukkers stellen soms te vroeg vast met wat voor soort ze te maken hebben. "De hoed is dan bijvoorbeeld nog niet uitgeklapt. Of mensen denken dat de kleintjes van dezelfde soort zijn als grotere. Uit gretigheid nemen ze die dan ook mee."

Niet alle paddenstoelen zijn eetbaar

Een verkeerd herkende paddenstoel kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid. Vorig jaar kwamen er bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) 265 meldingen binnen na het eten van onbekende paddenstoelen. In twintig gevallen werd iemand ziek.

Dat hoeft nog niet te betekenen dat ze een giftige paddenstoel aten, zegt Vaessen. "Het gros van de meldingen gaat over eetbare paddenstoelen die al rot waren toen mensen ze opaten. Wild eekhoorntjesbrood ouder dan twee dagen zit vol eitjes en larven van vliegen. Je weet nooit wat dat in je lichaam doet."

Zoek met een gids

Meldingen van voedselvergiftiging geven paddenstoelen onterecht een slechte naam, vindt Vaessen. "Maar weinig paddenstoelen zijn écht giftig. Maar als je het zekere voor het onzekere wilt nemen, kun je het best op pad gaan met een gids of boswachter."

Thomas en Florès trekken regelmatig met groepen door het bos, op zoek naar paddenstoelen. "Mensen zijn altijd geïnteresseerd. Als ik weer een tocht aankondig, zit hij zo vol", zegt Thomas. "Paddenstoelen zijn prachtige producten. Ik heb net nog een mooie, volle kastanjechampignon gevonden. Daar heb ik tussen de middag een heerlijk omeletje meegebakken."

Overzicht georganiseerde wandelingen en excursies

Herfstwandeling met paddenstoelen

  • Waar: Bourtange, Groningen
  • Wanneer: 21 oktober, 13:30 – 16:00 
  • Prijs: Gratis
  • Meer informatie

Paddenstoelenwandeling Dwingelerveld

  • Waar: Nationaal Park Dwingelerveld, Dwingeloo, Drenthe
  • Wanneer: 20 en 27 oktober, 11:00 tot 13:00
  • Prijs: Volwassenen 8 euro, kinderen gratis
  • Meer informatie

Paddenstoelenexcursie Apeldoorn

  • Waar: Paleispark Kroondomein het Loo, Apeldoorn, Gelderland
  • Wanneer: 28 oktober, 10:00 tot 12:00
  • Prijs: Volwassenen 5 euro, kinderen 2.50 euro
  • Meer informatie

Paddenstoelen van Boswachterij Westerschouwen

  • Waar: Excursieschuur Westerschouwen, Westenschouwen, Zeeland
  • Wanneer: 20 en 28 oktober, 4 november, 13:30 tot 15:30
  • Prijs: Volwassenen 5 euro, kinderen 2.50 euro
  • Meer informatie