Tijdens het Rotterdamse festival Pow! Wow!, dat komend weekend plaatsvindt, toveren de beste streetartartiesten uit alle uithoeken van de wereld kale muren in de havenstad om tot kunstwerken. Is gebouwen onderspuiten nu alom geaccepteerd?

Zuid-Amerika is hét werelddeel van de straatkunst. In Bogota (Colombia), Valparaíso (Chili) en Lima (Peru) zijn hele stadsdelen ondergespoten met graffiti. Huizen, panden en muren zijn niet beklad met losse kreten of letters die aan vandalisme doen denken, maar met kunstwerken van zogenaamde straatartiesten.

Deze vorm van straatkunst waait steeds meer over naar Europese steden, ook naar Nederland. In Amsterdam en Utrecht worden speciale streetarttours (langs muurschilderingen en andere graffitivormen) gegeven en in Rotterdam is een app met een route langs bijzondere schilderwerken te downloaden.

'Verschil tussen streetart en graffiti nog niet duidelijk'

Straatkunst is in Nederland enorm in populariteit gestegen, vertelt Pow! Wow!-directeur Dave van der Heijden. Hij klopte vier jaar geleden bij de gemeente Rotterdam aan met de vraag of de stichting Hiphop in je Smoel muurschilderingen mocht gaan maken.

"Toen was het beleid nog om de stad schoon te houden. Het verschil tussen streetart en graffiti was nog niet duidelijk. Het heeft veel tijd gekost om dat te veranderen. Nu omarmt de gemeente het."

Graffiti is volgens Van der Heijden ook meer geaccepteerd geworden sinds het in galerieën en musea belandde. Door onder anderen artiesten als Keith Harring en de anonieme kunstenaar Banksy is de vorm meer en meer bovengronds gekomen.

Het Rijksmuseum schakelde bij hun heropening bijvoorbeeld straatkunstenaars in. Ook verschijnt veel straatkunst op sociale media.

Van Hawaï naar Rotterdam

Nadat er veertig muurschilderingen in Rotterdam gerealiseerd werden en er een app met een tour kwam, vond Van der Heijden de tijd rijp om Pow! Wow! naar Nederland te halen. Het grootste streetartfestival ter wereld begon op Hawaï en is uitgegroeid naar Los Angeles, Taiwan en Japan.

Het festival is stiekem al begonnen; kunstenaars zijn veertien muren op de Keilewerf aan het voorzien van schilderingen die zaterdag af moeten zijn. Je kunt lopen, fietsen of meedoen aan een 'artrun' om de kunstwerken langs de route te zien.

"Er zijn internationale, nationale en Rotterdamse kunstenaars naast elkaar aan het werk, vanuit Dubai tot Parijs. Daarnaast is er een expositie van tien Rotterdamse kunstenaars in het HAKA-gebouw en worden er twintig busjes bespoten. We geven ook de hiphopcultuur een plek. Er is muziek, straatbasketbal en een groot parcours voor freerunners."

Graffititours worden steeds populairder

De acceptatie van straatkunst is ook te zien in de toegenomen populariteit van graffititours, vertelt Alex Pope, eigenaar van AllTourNative Amsterdam. Hij en zijn team verzorgen rondleidingen die gericht zijn op het verhaal achter de kunst en in welke historische context ze gezien moeten worden.

"Er zijn de afgelopen jaren wel acht tours bijgekomen. Die groepen komen we weleens tegen, dat was eerst nooit zo. Ik denk dat anderen zien dat dit soort rondleidingen nu werken."

In Amsterdam-Zuidoost gaat de rondleiding langs muurschilderingen die in samenwerking met het stadsdeel tot stand zijn gekomen. "De muurschilderingen hebben hier een maatschappelijke rol vervult. Het zorgt ervoor dat mensen in gesprek gaan. Ook kan de kunst ervoor zorgen dat de buurtbewoners trots zijn op hun omgeving en die daarom schoon houden."

Straatkunst wordt op meer plekken samen met de gemeente ingezet, zoals in Den Haag. "Ik denk dat de politiek steeds meer inziet dat op deze manier samengewerkt kan worden met graffitikunstenaars."

'Je kunt er nu mee aankomen'

De georganiseerde vorm van graffiti staat ver af van de schimmige en vaak illegale scene. Grafisch ontwerper Chris Versteeg uit Rotterdam schetste vroeger schriften vol, om daarna 's nachts met spuitbussen bij het treinspoor te gaan spuiten.

"Dat bestaat natuurlijk nog steeds, maar er is nu ook een geaccepteerde vorm. Als je een poos geleden ergens op straat stond te spuiten, dan scholden mensen je uit voor aso en belden ze de politie. Nu maken ze een selfie en zetten ze 'm op Instagram. Je kunt er nu mee aankomen."

“Als je een poos geleden ergens op straat stond te spuiten, dan scholden mensen je uit voor aso en belden ze de politie. Nu maken ze een selfie en zetten ze 'm op Instagram”

Twee werelden raken elkaar

Volgens Van der Heijden raken de twee werelden elkaar. "Heel veel straatkunstenaars spoten eerst, of nog steeds, graffiti op een illegale manier. Graffiti ontstond uit de punkbeweging en draaide om protest. Later kwam daar de hiphopcultuur uit Amerika bij. Nu heeft het zich ontwikkeld naar wat we nu hebben. Allebei de werelden blijven wel afzonderlijk van elkaar bestaan, maar er is ook veel overlap."

Versteeg, die niet veel meer op pad gaat vanwege een vaste baan en het vaderschap, gaat bij Pow! Wow! een Volkswagen T4-busje bespuiten. "Maar ik vind straatkunst soms wat gezapig, vaak is alles geregeld en wordt het kunstwerk door middel van een beamer overgetekend. Dat geeft heel mooie resultaten. Maar het is niet te vergelijken met de spanning en avontuur die spuiten op de illegale manier meebrengt. Toch zie ik bij Pow! Wow! nu ook veel van die boefjes."

Focus op de boodschap van het werk

Bij de graffititour in Amsterdam praten ze tijdens de tour over de verschillende vormen en artiesten. Pope vindt het belangrijk dat deelnemers graffiti wat beter begrijpen en waarderen, vooral in de illegale vorm.

"Het aspect dat het soms vandalisme is, kan er voor mensen wat van afdoen. Maar wij focussen op de boodschap van het werk. Meestal kunnen mensen er dan overheen kijken en staan ze er wat minder sceptisch tegenover. Natuurlijk mag iedereen zijn eigen mening hebben. Voor mij is graffiti cultuur, en ik wil een ambassadeur zijn van de cultuur."

Versteeg vind het "kicken" dat er veel graffititours zijn. Ook denkt hij aan het Rotterdamse vervoersbedrijf RET, dat een Belgische kunstenaar inhuurde om op het metrostation Eendrachtsplein te spuiten. "Zo komt het publiek dichter bij de kunst en haal je het uit het grimmige ondergrondse. Dat maakt de acceptatie van deze kunstvorm wel compleet."

Festival Pow! Wow! vindt dit weekend plaats en is gratis toegankelijk. In 2019 krijgt Nederland een Street Art Museum in Amsterdam Noord: Street Art Today.