Dit weekend kan iedereen die wil helemaal voor niets naar bijzondere en historische monumenten kijken. Zaterdag 8 september is het Open Monumentendag en ook op zondag zijn veel gebouwen die normaal gesproken niet voor publiek open zijn gratis toegankelijk. Een overzicht van opvallende locaties.

Regio Noord:

Hoedje van de Koningin in Purmerend

Dit van oorsprong zeventiende-eeuwse pand heeft een opvallend vormgegeven zolderverdieping uit het begin van de twintigste eeuw. Momenteel zit er een lunchroom/café in het pand. Iedere bezoeker van de Open Monumentendag ontvangt bij een bezoek aan het Purmerends Museum een consumptiebon voor een gratis drankje in het café.

Ringersfabriek in Alkmaar

Deze voormalige chocoladefabriek uit 1920 is van onder tot boven te bezichtigen. Tijdens rondleidingen geeft eigenaar Ten Brinke Group bezoekers de gelegenheid om achter de schermen te kijken op de plek waar vroeger luxe chocola en bonbons werden gemaakt en verpakt. De rondleidingen worden verzorgd door de Historische Vereniging Alkmaar, Adapt en de gemeentelijke bouwhistoricus.

Stadsschouwburg in Groningen

Dit vrijstaande rijksmonument aan de Turfsingel werd in 1883 in opdracht van de gemeente naar ontwerp van lr. F.W. van Gendt en H.P. Vogel in een rijk versierde, 'eclectische' bouwstijl gebouwd. Tot op heden is het gebouw, dat in de jaren tachtig gerestaureerd werd, nog in gebruik als stadsschouwburg. Mede doordat het publiek hier zo dicht op het podium zit, is het een geliefde schouwburg voor zowel publiek als artiesten.

Regio Oost:

Radiotelescoop Lhee in Lhee

Dit hele weekend kunnen bezoekers een kijkje nemen bij deze beweegbare radiotelescoopschotel. Direct na de Tweede Wereldoorlog werd hier de basis gelegd voor de moderne sterrenkunde. In 1956 werd de oude Duitse schotel ingeruild voor een exemplaar van Nederlandse makelij. De radiotelescoop is aangewezen als een van de honderd 'toprijksmonumenten' uit de wederopbouw van Nederland.

Grijze Silo in Deventer

Na drie weken onafgebroken betonstorten en een houten glijbekisting, ontstond in 1961 de 51 meter hoge silo. Dat was in die tijd een bijzondere prestatie voor Nederland. Destijds deed de silo dienst als opslag voor veevoeder en graan. Sinds 2015 heeft de Grijze Silo een nieuwe bestemming. Bovenin zit een woning en onderin het atelier van architectenbureau Studio Groen+Schild. Dit bureau opent zaterdag haar deuren en geeft toelichting over haar bijzondere werkomgeving.

Museum Schokland in Schokland

Tijdens Open Monumentendag is Museum Schokland twee dagen gratis toegankelijk voor publiek. Schokland lag eeuwenlang als een kwetsbare veenrug in een vaak woeste Zuiderzee. Nu Schokland een eiland op het droge is, dat nog altijd boven het polderlandschap uitstijgt, heeft deze plek als het eerste Nederlandse monument in 1995 de status van Werelderfgoed gekregen. Te zien zijn rijksmonumenten als een lichtwachterswoning en een kerkgebouw, maar ook archeologische resten.

Regio Zuid

Schacht Nulland in Kerkrade

Dit schatgebouw op het terrein van Nulland werd in 1907 gebouwd als luchtschat en in 1921 ingericht voor transport. Het rijksmonument is een van de weinige tastbare herinneringen aan het rijke mijnverleden van Kerkrade. De originele lift, een mijnfiets, kolenwagens en diverse machines en foto's uit de mijntijd zijn hier te bewonderen. Voor kinderen zijn er speciale activiteiten.

Villa de Proosdij in Klimmen

Deze villa kent een tweeduizend jaar oude geschiedenis. Op het landgoed zijn Romeinse vondsten gedaan en momenteel werkt men aan de aanleg van de Romeinse tuinen. Het landgoed dankt zijn bestaan aan de Franse koningin Gerberga, die het landgoed in het jaar 986 aan het klooster van Reims schonk. In 1890 werd de villa door burgemeester Schoenmaekers verbouwd tot het huidige complex. De tuinen zijn dit weekend open. Er zijn lezingen en in de galerij is een kunstexpositie.

Tuin Abdij Maria Hart in Weert

Deze tuin van het voormalige slotklooster wordt zelden voor publiek opengesteld. Al sinds de middeleeuwen is deze monumentale abdij een huis voor zusters. Op eigen terrein bevindt zich een begraafplaats van verschillende 'beroemde' zusters, zoals gebruikelijk is bij dergelijke kloosters. In de tuin is ook de gerestaureerde Mariagrot te zien. Bezoekers kunnen alleen de tuin bezoeken en Mia Janssen laat zien hoe vroeger met de ganzenveer geschreven werd.

Regio Midden:

Castellum Hoge Woerd in De Meern

Van de eerste tot de derde eeuw werd de grens van het Romeinse Rijk (de limes) gevormd door de Rijn. De grens werd bewaakt door twintig castella (forten). Een daarvan lag op de Hoge Woerd bij De Meern. Op de resten van dit fort is onlangs Castellum Hoge Woerd verrezen met een museum, theater, restaurant en stadsboerderij. Ook zien bezoekers hier een opgegraven Romeins schip en een replica van een Romeinse wachttoren.

Grand Hotel Karel V in Utrecht

Een plek voor mensen met een dikke portemonnee, zo staat dit restaurant en hotel tegenwoordig bekend in Utrecht. Maar dit gebouw heeft meerdere rollen gehad in de Europese geschiedenis. Zo was er op deze plek ooit een Romeins grafveld en logeerde Karel V hier, de man die het grootste Europese rijk ooit regeerde. In 1807 werd het gebouw door Lodewijk Napoleon gekocht om er een militair hospitaal in te vestigen dat tot 1990 is gebruikt.

Verkeerstuin in Amersfoort

Dat niet alleen eeuwenoude kastelen en huizen op de monumentenlijst staan, bewijst Verkeerstuin Amersfoort. Dit indoor verkeerscircuit is een speelparadijs voor kinderen. Hier kunnen ze naar hartenlust rondrijden op skelters, steps en andere vervoersmiddelen. De verkeerstuin is ook leerzaam. Ooit opgezet als initiatief door buurtbewoners en volledig door vrijwilligers gerund. Op zondag vrij geopend.

Regio West:

Ridderzaal in Den Haag

Wie aan Den Haag denkt, denkt al snel aan politiek en het koningshuis. Daarom mag voor velen een bezoek aan de Ridderzaal niet ontbreken tijdens Open Monumentendag. De oudste delen van de Ridderzaal dateren uit het midden van de dertiende eeuw. De zaal kreeg in 1904 haar definitieve bestemming als troonzaal, waar de koning op de derde dinsdag van september de troonrede voorleest.

HBU-gebouw in Rotterdam

Dit weekend is het HBU-gebouw aan de Coolsingel open voor bezichtigingen en rondleidingen. Het gebouw, ook wel bekend als het Erasmushuis, werd gebouwd in 1939 en bestaat uit een 35 meter hoge toren en een lagergelegen zijgedeelte. Het pand was na het gebouw van de Bijenkorf het tweede gebouw dat Dudok realiseerde en moest dezelfde allure als het Hofplein krijgen. Inmiddels wordt het pand gebruikt door diverse bedrijven, met onderin Grand-Café La Buvette.

Huis van Gijn in Dordrecht

Bankier en verzamelaar Simon van Gijn (1836-1922) liet met dit huis een monument na voor de stad Dordrecht. In zijn testament staat geschreven dat het pand na zijn dood voor het publiek moest worden opengesteld. Vandaar dat zijn huis inmiddels een museum is. De oorspronkelijk indeling met een groot aantal authentieke kamers is bewaard gebleven. Op zondag gratis te bezoeken, eventueel met een rondleiding. Er zijn ook muzikale optredens van het Mehmet Polat Trio.

Bovenstaande tips zijn een selectie van de redactie van NU.nl. Op de website van de Open Monumentendag staan alle geopende monumenten. Ontbreekt jouw favoriet? Vul het overzicht aan door een reactie achter te laten onder het artikel.