Uitkeringsinstantie UWV heeft grote achterstanden bij het beoordelen of mensen recht hebben op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Eind 2021 wachtten maar liefst 12.000 mensen hierop, blijkt uit het jaarverslag dat de organisatie donderdag presenteert.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

In het verslag meldt de instantie ook dat nog minstens tienduizenden mensen eind vorig jaar wachtten op een herbeoordeling van hun medische situatie.

Wie twee jaar niet of niet volledig aan het werk is geweest vanwege ziekte, kan zich melden bij het UWV voor een zogeheten WIA-uitkering (WIA betekent Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen). Verzekeringsartsen beoordelen iemands medische situatie en arbeidsdeskundigen kijken vervolgens of iemand in die situatie nog gedeeltelijk aan het werk kan.

Wettelijk gezien hoort zo'n beoordeling binnen acht weken plaats te vinden, maar inmiddels bedraagt de gemiddelde wachttijd al zeventien weken, meldt de instantie in haar jaarverslag. En de achterstand loopt verder op, zegt UWV-voorzitter Maarten Camps.

Oplopend tekort aan verzekeringsartsen

De achterstand komt vooral door een oplopend tekort aan verzekeringsartsen. Ook melden zich meer mensen voor een WIA-beoordeling. Volgens Camps leiden de achterstanden niet tot financiële problemen bij mensen die nog wachten op een beoordeling. Vorig jaar is besloten dat zij een voorschot krijgen en dat hoeven zij niet terug te betalen, ook niet als achteraf blijkt dat zij geen recht hebben op een uitkering. Die maatregel geldt met terugwerkende kracht tot 2020 en loopt in elk geval tot het eind van dit jaar.

Camps: "De financiële impact is er voor deze groep mensen dus niet, maar zij zitten wel in onzekerheid of zij recht hebben op een WIA-uitkering, dus daarom is het belangrijk dat we de wachttijden verkorten."

Buiten die groep wachtten ook nog eens minstens tienduizenden mensen op een herbeoordeling van hun medische situatie. Dit gaat met name om mensen die gedeeltelijk nog kunnen werken en voor wie de werkgever of zijzelf om een herbeoordeling van hun medische situatie hebben gevraagd. Camps: "Ook voor iedereen die wacht op een herbeoordeling is het een erg vervelende situatie. Iemand kan zijn achteruitgegaan en meer hinder ondervinden van de ziekte of beperking. Door de achterstanden kunnen wij deze mensen niet zo snel herbeoordelen als we zouden willen."

UWV logo.

UWV logo.
UWV logo.
Foto: ANP

Niemandsland

De langere wachttijden leiden tot veel onzekerheid en soms psychische zorgen, merkt Stichting Belangenbehartiging Sociale Zekerheid uit Nijmegen, die inwoners bijstaat als het gaat om WIA-beoordelingen. Volgens directeur en raadsvrouw Lucia Knoflícková zijn veel mensen in niemandsland beland. ,Zij hebben geen idee waar ze aan toe zijn", zegt ze.

Voor de groep die na twee jaar ziekte wacht op de beoordeling of ze in aanmerking komen voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, is er een zeker financieel vangnet: zij krijgen in elk geval een voorschot en dat hoeven ze niet hoeven terug te betalen, ook als achteraf blijkt dat ze toch geen recht hebben op een uitkering.

Financiële problemen

Maar voor de groep die wacht op de herbeoordeling van hun medische situatie, ligt dat anders. Volgens Knoflícková kunnen de achterstanden wel tot financiële problemen leiden bij die groep. "Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een chronische ziekte die kampen met toegenomen klachten en daardoor minder kunnen werken. Deze mensen komen niet in aanmerking voor een voorschot en kunnen eigenlijk geen kant op, zolang ze geen herbeoordeling krijgen", zegt zij.

Een van die mensen is de 62-jarige Tonnie Phoelich uit Nijmegen. Hij heeft 45 jaar gewerkt in de bouw, onder andere als stukadoor, tegelzetter en plaatser van verwarmingen. Fysiek is hij kapot: hij heeft twee nieuwe heupen, heeft last van allerlei ontstekingen, heeft een herniaoperatie achter de rug, heeft kanker, reuma en artrose en zit met versleten ellebogen.

Tonnie Phoelich: 'Ik wil heel graag een herbeoordeling, maar met die achterstanden zal ik nog een tijd moeten wachten.'

Tonnie Phoelich: 'Ik wil heel graag een herbeoordeling, maar met die achterstanden zal ik nog een tijd moeten wachten.'
Tonnie Phoelich: 'Ik wil heel graag een herbeoordeling, maar met die achterstanden zal ik nog een tijd moeten wachten.'
Foto: Koen Verheijden

Na twee jaar ziektewet bij zijn werkgever is hij in coronatijd in de WIA terechtgekomen. In die eerste beoordeling werd vastgesteld dat hij nog voor liefst 97,3 procent kon werken. "Ik dacht toen al: hoe dan?!", zegt hij. Hij ging in hoger beroep en werd daarop voor 72 procent afgekeurd.

De laatste tijd verslechtert zijn situatie. "Het is echt een probleem. Ik kan eigenlijk nog maar weinig. Op slechte dagen krijg ik niet eens mijn schoenen aan. Ik slik veel paracetamol", vertelt hij.

'Als ik niets doe, ga ik vanaf juli 130 euro achteruit'

Nu heeft hij onlangs te horen gekregen dat hij na twee jaar van een zogeheten loongerelateerde uitkering naar een vervolguitkering gaat en dan nog maar 50 procent van het minimumloon ontvangt. "Ik wil heel graag een herbeoordeling, maar met die achterstanden zal ik nog een tijd moeten wachten. Ik ben moe van alles, maar als ik niets doe, dan ga ik vanaf juli 130 euro achteruit", zegt hij.

Hij maakt zich zorgen om de financiën: hij krijgt nu nog 950 euro en alleen de huur is al 840 euro. Dan heeft hij gas en licht, de verzekeringen en boodschappen niet meegerekend. Zijn vrouw rijdt op en neer naar Duitsland waar ze werkt op een kinderdagverblijf met moeilijk opvoedbare kinderen, waardoor ze veel geld kwijt is aan brandstofkosten. Ze hebben er weleens over nagedacht om te verhuizen naar Duitsland, maar dan verliest hij zijn uitkering. "Het is wrang: ik heb 45 jaar gewerkt en ik krijg straks nog minder dan in de bijstand."

Schrijnende situatie

Raadsvrouw Lucia Knoflícková vindt het zo triest, dat ze samen met zijn huisarts een brief heeft gestuurd aan de UWV-verzekeringsarts met het verzoek om meneer heel snel opnieuw te beoordelen. "Zijn situatie is echt heel schrijnend", zegt ze. Ze hoopt dat zijn zaak snel wordt bekeken. "Maar", voegt ze eraan toe, "er zijn eigenlijk heel veel mensen die bovenop de stapel zouden moeten liggen."

Volgens UWV komen als eerste mensen aan de beurt die wachten op een WIA-beoordeling. Daarna komen pas de mensen voor een herbeoordeling. UWV-voorzitter Maarten Camps: "Ook voor iedereen die wacht op een herbeoordeling is dat een erg vervelende situatie. Iemand kan achteruit gegaan zijn en meer hinder ondervinden van de ziekte of beperking. Door de achterstanden kunnen wij deze mensen niet zo snel herbeoordelen als we zouden willen. Dit geeft nogmaals de urgentie aan van de problematiek en waarom wij er hard aan werken om de wachttijden verkorten."

UWV zegt dat op allerlei manieren te doen. Zo werft het nieuwe verzekeringsartsen. Volgens Camps lukt dat aardig, maar gaan er ook weer artsen weg door vergrijzing. Verder zet het zogeheten sociaal-medische centra op, waarbij medische experts de verzekeringsarts ondersteunen en ontlasten. Ook wordt gesproken met de minister en sociale partners over mogelijke aanpassingen in wet- en regelgeving. De achterstanden zullen voorlopig nog wel blijven bestaan, vreest hij.