Een jonge vrouw die pijn had tijdens het vrijen was voor Peter Leusink beslissend om seksuoloog te worden. Jaren later promoveerde hij zelfs op de vulva. De huisarts geeft landelijk adviezen over seksuele gezondheid.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Wat jammer nou! Dat denkt huisarts en seksuoloog Peter Leusink (63) geregeld als zich een stel pas na lange tijd bij hem meldt met problemen op het gebied van seks. "Ze blijken er vaak al jaren mee rond te lopen en tobben wat af voor een goed seksleven. Als ze eerder bij mij waren gekomen, had ik ze waarschijnlijk kunnen helpen en was dat toch een grote zorg minder geweest."

Hier blijkt volgens hem maar weer uit dat seks toch nog vaak in de taboesfeer zit. "Je zou anno 2022 misschien anders verwachten, maar er is nog steeds een hoge drempel om hier hulp bij te zoeken. Mensen houden dit het liefst in hun eigen slaapkamer."

Een dappere stap

Wat dat betreft was het een dappere stap van de vrouw die pijn had bij het vrijen om in de jaren negentig bij de toen nog beginnende huisarts in Gouda binnen te lopen. Peter Leusink hoorde haar geïnteresseerd aan, maar hij had eigenlijk geen oplossing voor haar probleem.

"Aan dit onderwerp was niet of nauwelijks aandacht besteed tijdens de opleiding tot huisarts. Dat vond ik een gemis en ik besloot - om te kunnen helpen bij seksuele problemen - contact te zoeken met deskundigen. Eén van hen zei tegen me: 'Er zijn nu eigenlijk nog te weinig specialisten op dit terrein en het is wel een heel belangrijk onderdeel in het leven van mensen. Is het niet wat voor jou om seksuoloog te worden?' En zo ben ik er in gerold."

Inmiddels is Peter Leusink, vader van drie studerende kinderen, hardloper en een fervent jazzliefhebber, een autoriteit op het gebied van seksualiteit. Van zijn hand verschenen vele publicaties over dit onderwerp en jarenlang hield hij spreekuur in het Groene Hart Ziekenhuis. Sinds vorig jaar heeft hij samen met een GZ-psycholoog (gezondheidszorg-psycholoog) in Utrecht de praktijk De Seksuele Zaak. Daarin geven ze adviezen over alles wat met seksualiteit heeft te maken. "Daar blijkt heel veel behoefte aan."

Proef met abortuspil

Leusink timmert geregeld landelijk aan de weg met seksualiteit, zoals onlangs bijvoorbeeld met de abortuspil. Hij heeft meegedaan aan een proef om dit middel om een zwangerschap voortijdig af te breken ook te laten verstrekken door huisartsen. Dit mag nu nog alleen via een abortuskliniek. "Ik vraag daar aandacht voor, omdat de Tweede Kamer binnenkort hierover een besluit neemt."

Hij is er een groot voorstander van dat vrouwen hiervoor ook bij hun huisarts terecht kunnen. "De huisarts is vaak dichterbij dan een abortuskliniek en je kunt snel een afspraak maken. Bovendien durven vrouwen eerder bij hun huisarts naar binnen te stappen, omdat ze die al kennen en vertrouwen."

Daarnaast: "In de moslimgemeenschap speelt geregeld ook nog mee dat de gangen van vrouwen worden gevolgd door familieleden. Als wordt gezien dat ze bij een abortuskliniek naar binnen gaan, kan dat tot grote problemen leiden. Als ze thuis vertellen dat ze buikpijnklachten hebben en daarom de huisarts bezoeken, is dat risico er niet."

Pijn bij het vrijen

Peter Leusink, die enkele jaren terug met een proefschrift over chronische pijn aan de vulva (uitwendige geslachtsorganen van de vrouw) is gepromoveerd tot doctor in de seksuologie, kan volgens reviews van patiënten op het internet goed luisteren. Dat is volgens hem een belangrijke eigenschap bij het behandelen van seksuele problemen. "Mannen en vrouwen voelen zich dan gehoord en zijn ook bereid veel over zichzelf bloot te geven."

Dat laatste vindt hij belangrijk, omdat bijvoorbeeld pijn bij het vrijen vaak niet alleen een lichamelijke reden heeft, maar ook een psychische. "Vrouwen kunnen tijdens de penetratie verkrampen, omdat ze onvoldoende opgewonden zijn, dus niet vochtig genoeg. Ze komen hun mannelijke partner dan tegemoet, omdat ze bang zijn dat ze niet goed genoeg presteren in bed. En dat ze zo hun vriendje kwijtraken."

Goede gesprekken daarover met hen én hun partner kunnen volgens hem al veel helpen, net als oefeningen. "Een tijdje geen penetratie is dan een voorwaarde. Je moet met elkaar de tijd nemen om eerst op een andere manier seks te ontdekken. Vaak komt het dan toch goed. Het is bij seks - zeker bij jonge mensen - ook belangrijk om porno niet als voorbeeld te nemen, want dat is vaak heel onrealistisch."

Seksuele klachten

Via de praktijk De Seksuele Zaak behandelt hij niet alleen problemen in seksueel verlangen, opwinding en orgasme, maar ook seksuele klachten bij chronische ziekten, kanker en ouder worden. Bij dat laatste gaat het dan bijvoorbeeld om erectieproblemen. "In dat geval biedt een erectiepil vaak uitkomst."

Een goed seksleven is volgens hem voor veel mensen erg belangrijk. "We zijn sociale wezens. Door seks laten we zien wie we zijn in verhouding tot de ander. In het seksueel contact met de ander kunnen we kwetsbaar zijn, ons veilig weten, onze verlangens onderzoeken en plezier beleven."

Leusink verzorgt verder medische begeleiding van transgender personen. "Dat zijn mannen en vrouwen die voor hun gevoel in het verkeerde lichaam zijn geboren. Het gaat om 1 tot 2 procent van de Nederlandse bevolking. In de meeste vergaande vorm leidt dat tot een operatie voor geslachtsverandering. Dit is voor deze mensen een zeer ingrijpende stap en ze moeten er 100 procent van overtuigd zijn dat ze dit echt willen, want een weg terug is er niet meer. Op verzoek kan ik deel uitmaken van het team dat hem of haar begeleidt bij dit proces, bijvoorbeeld via een hormoonbehandeling."

Peter Leusink is huisarts en een bekende seksuoloog.

Peter Leusink is huisarts en een bekende seksuoloog.
Peter Leusink is huisarts en een bekende seksuoloog.
Foto: Sandra Zeilstra

Grensoverschrijdend gedrag

De seksuoloog volgt met veel interesse de ontwikkelingen in Nederland rond seksueel grensoverschrijdend gedrag. Na de geruchtmakende uitzending van 'Boos!' over The voice of Holland worden steeds meer namen genoemd van vooral mannen die zich hieraan schuldig zouden hebben gemaakt.

"Onder seksueel grensoverschrijdend gedrag vielen vroeger vooral aanranding en verkrachting, maar het is nu veel breder. Alle ongewenste aandacht op seksueel gebied wordt er tegenwoordig onder gerekend, ook het via de telefoon ongewenst versturen van dubbelzinnige berichten en foto's van de eigen penis, de zogeheten dickpics."

Leusink verwacht dat het Voice-schandaal meer nog dan na het internationale '#metoo' een paar jaar terug leidt tot blijvende aandacht in Nederland voor dit verschijnsel. "Nederland krijgt in de persoon van Mariëtte Hamer de eerste regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Zij krijgt als taak met zoveel mogelijk partijen hierover in gesprek te gaan en ervoor te zorgen dat dit onderwerp structureel op de agenda blijft."

Hij vervolgt: "Maar je merkt na 'Boos' ook dat tal van bedrijven hiervoor zelf al hun verantwoordelijkheid nemen door er bij hun werknemers aandacht voor te vragen en te wijzen op de aanwezigheid van vertrouwenspersonen om fout gedrag van bijvoorbeeld een collega aan de orde te stellen."

Ongewenste dickpics

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is volgens hem van alle tijden. "Lange tijd werd dit niet altijd serieus genomen. Zo zijn mannen nu eenmaal, werd dan gezegd als het niet te erg uit de hand liep. Mannen kwamen er vaak vrij gemakkelijk mee weg. Dat is echt wel veranderd."

'Zo zijn mannen nu eenmaal', is overigens een uitdrukking die hij zeker niet onderschrijft. "Mannen worden zo niet geboren, maar een deel van hen meet zich dit gedrag aan. Daar kunnen en moeten ze op worden aangesproken door hun omgeving, hoewel niet iedereen dat makkelijk vindt."

"Gelukkig gaan lang niet alle mannen de fout in. Wie dat wel doet lijdt in veel gevallen aan zelfoverschatting. Anders kan ik het ongewenst sturen van dickpics ook niet verklaren. Volgens mij zit geen enkele vrouw daar op te wachten en werkt het alleen maar averechts bij een poging avances te maken."

Hoewel duidelijk in de minderheid komt het volgens hem ook voor dat vrouwen zich schuldig maken aan seksueel grensoverschrijdend gedrag. "Ook artsen hebben soms te maken met vrouwen die zich op een seksuele manier willen opdringen. Het is dan zaak daar duidelijk afstand van te nemen, alleen al vanwege de verhouding arts-patiënt."

Zorgen over gezondheid

Peter Leusink is naast seksuoloog ook nog steeds huisarts bij Praktijk De Huisarts in Gouda. Hij vindt het een mooie combinatie. "Huisarts is een heel veelzijdig beroep, waarbij je in tegenstelling tot bijvoorbeeld een ziekenhuisarts soms wel tientallen jaren deel uitmaakt van het leven van mensen. Kinderen van toen hebben nu zelf kinderen en zo ga ik met de generaties mee. Ik probeer ze op allerlei gezondheidsterreinen te adviseren en te helpen. En dus in het bijzonder op het gebied van seksuele gezondheid, waarbij ik ook veel mensen van buiten mijn huisartsenpraktijk begeleid."

Het vak huisarts is in de loop van de jaren wel anders geworden, is zijn ervaring. "Het is nóg drukker dan vroeger. Zo is een deel van de ziekenhuiszorg op ons bordje terechtgekomen, zoals de behandeling van diabetes. Wat me ook opvalt is dat patiënten steeds mondiger worden, wat op zich prima is. En dat ze zich sneller zorgen maken over hun gezondheid dan vroeger en nu soms al snel denken dat het heel ernstig is."

Afschuwelijke verhalen

Een belangrijke oorzaak van dat laatste is naar zijn overtuiging het internet. "Als je bijvoorbeeld buikpijn hebt en je gaat daarop googelen, dan komt je de meest afschuwelijke verhalen tegen. Ik raad niet af om het internet te raadplegen, maar houdt het dan bij websites als thuisarts.nl. Daar krijg je betrouwbare informatie over ziekte en gezondheid, gemaakt door artsen."

Leusink is nu 63 en hij is van plan nog vijf jaar als huisarts en seksuoloog werkzaam te blijven. Maar of hij dan helemaal afstand kan doen van zijn vakgebied? Zelf denkt hij voor een deel nog wel actief te blijven als specialist in seksualiteit. "Wellicht dan niet meer voor de behandeling van patiënten, maar wel met het schrijven van boeken en andere publicaties en het geven van lezingen."