Dat tot inkeer gekomen extremisten als Soumaya Sahla meepraten in het publieke debat kan ongemakkelijk voelen, maar hun ervaringen zijn nodig om van te leren, stellen een ervaringsdeskundige en een onderzoeker.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Na tien jaar moet Soumaya Sahla plots weg als adviseur 'terrorisme en radicalisering' van de VVD. Dat is 'tragisch en onnodig'. "Deze situatie kent alleen maar verliezers", zegt Jason Walters, die net zoals Sahla begin deze eeuw werd veroordeeld voor zijn rol in de Hofstadgroep. "Soumaya zet zich al jarenlang in voor deradicalisering. Wij, ervaringsdeskundigen, weten waar het over gaat. We kunnen beleidsmakers meer inzicht geven."

Walters (36) maakte - toen hij 19 was - deel uit van een groep moslimextremisten (de Hofstadgroep) waartoe ook Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh, behoorde. Bij zijn arrestatie in 2004 gooide Walters een handgranaat naar de politie. Hij kreeg er vijftien jaar cel voor. In de gevangenis deradicaliseerde Walters, hij werkt nu als radicaliseringsexpert voor het bedrijf Blue Water Intelligence, spreekt op congressen en probeert jongeren te behoeden voor extremisme.

Jason Walters en Soumaya Sahla tijdens hun proces.

Jason Walters en Soumaya Sahla tijdens hun proces.
Jason Walters en Soumaya Sahla tijdens hun proces.
Foto: ANP

Spijt

Sahla (38) werd voor haar rol binnen de Hofstadgroep opgepakt in 2005 (ze was toen 21) en later veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf wegens lidmaatschap van een terreurgroep en wapenbezit. Ook was de groep in bezit van adressen van politici. Hoewel Sahla en Walters deel uitmaakten van dezelfde organisatie, leerden ze elkaar pas kennen binnen de gevangenis. Daarna hielden ze contact.

Ook Sahla stapte af van haar radicale standpunten, ze nam er alleen nooit publiekelijk afstand van. Walters deed dat wel, onder meer in een ingezonden brief in de Volkskrant. "Soumaya doet achter de schermen al jarenlang belangrijk werk. Maar ze is vergeten ook publiek te maken dat ze afstand heeft genomen van haar eerdere overtuigingen. Als ze dat had gedaan, was er nu geen probleem geweest, denk ik." Woensdag zei Sahla in een verklaring 'de zwarte bladzijden in haar leven te hebben omgeslagen' en haar keuzes van toen ten diepste te betreuren. "Ik constateer nu dat het goed is deze spijt ook publiekelijk uit te spreken." Desondanks legde ze haar voorzitterschap van een adviescommissie binnen de VVD neer.

Soumaya Sahla in 2017.

Soumaya Sahla in 2017.
Soumaya Sahla in 2017.
Foto: ANP / John van Hamond

Sahla was, onder de vleugels van Frits Bolkestein, al jaren actief binnen de VVD. Deze maand kwam de partij onder politieke druk te staan omdat PVV-leider Wilders het opstappen van Sahla eiste. 'Dus als je lid was van de Hofstadgroep en Wilders wil vermoorden kan je adviseur nationale veiligheid van de VVD en premier Rutte worden', twitterde hij onder meer.

"Ik snap de weerstand, het ongemak wel als een veroordeelde extremist opeens in het debat verschijnt. En hoe zwaarder het delict was, hoe ingewikkelder de discussie", zegt Daan Weggemans, onderzoeker naar deradicalisering en re-integratieprocessen van gewelddadige extremisten aan de Universiteit Leiden. Hij sprak zelf met ex-veroordeelden. "Het geeft inzicht in een wereld waar je als individu niet snel inkomt. Beleid over radicalisering gaat vaak over theorieën: de zoektocht naar zingeving, ideologische drijfveren. Maar deze mensen kunnen je vertellen hoe het in de praktijk werkt. Kunnen vertellen wat iemand, als hij uit de terrorismeafdeling van de gevangenis komt, nodig heeft om niet terug te vallen in zijn oude netwerk."

Er zijn in Nederland niet zoveel veroordeelde terroristen die tot inkeer komen én ook nog eens die ervaringen willen delen. Weggemans: "We moeten ons afvragen: wat mis je als je deze mensen niet meer om hun mening vraagt? Wordt je beleid daar beter van?"

Jason Walters in de documentaire The Good Terrorist.

Jason Walters in de documentaire The Good Terrorist.
Jason Walters in de documentaire The Good Terrorist.
Foto: Zeppers Film

'Geen tweede kans'

Dat Sahla (onder politieke druk) moest opstappen bij de VVD kan ook nog een ander effect hebben, stelt Weggemans. "Het kan voor anderen die uit hun radicale milieu willen stappen een belemmering zijn dat te doen. Die zien dat je altijd een label zal blijven houden en denken: 'Ik krijg toch geen tweede kans.'

Jason Walters: "Als je spijt betuigt, zijn er altijd mensen die welwillend tegenover je staan. Maar dat Soumaya nu weg moet, is geen handig signaal. Dat zegt eigenlijk tegen veroordeelden: je bent nooit meer welkom."