Na Eefje de Visser, S10 en Froukje zijn ook Merol, Maan, Meis of MEAU niet meer weg te denken uit de ether. Meiden in de moedertaal stonden de laatste twee decennia nochtans vaak te vernikkelen. Hoe komt die kentering er zo opeens in dat kouwe kikkerlandje?

Dit artikel is afkomstig uit De Morgen. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Eind vorig jaar gebeurde iets raars bij De Song van het Jaar. Die eindejaarslijst op NPO3 lijst al meer dan dertig jaar lang de hits van de voorbije twaalf maanden netjes op. Nooit eerder zagen de stemmentellers hoe het brede publiek koos voor een top 10 die haast uitsluitend uit Nederlandstalige liedjes bestond. Een ongezien record. Nog opmerkelijker was dat de top 5 van meest populaire songs alleen al goeddeels beheerst werd door één zangeres. Froukje kwam er zowel met Ik wil dansen, Onbezonnen en Niet tussen tussenfietsen. Verder trof je er sterkhouders aan als Merol of S10, die de driekleur voor het volgende Songfestival zal verdedigen.

Ook op Noorderslag, de belangrijkste graadmeter van het Nederlandse livecircuit, schoten die dames het voorbije weekend de hoofdvogel af. Volgens de Volkskrant maakte dit festival duidelijk dat 'dit het jaar van de vrouw wordt in de popmuziek'. En ook het multimediaal popplatform 3voor12 bleek het daar volmondig mee eens. Die gaven er douze points aan S10, die je vandaag mogelijk vooral kent van haar duet Onderweg met Bazart of Achter ramen met Zwangere Guy. Merol tref je iets verderop in de top 10 aan als 'koningin van de schunnige knipoog', net als Froukje die geridderd werd als 'niet meer de ster van morgen, maar de ster van vandaag'.

Decenniumwissel

De nieuwe lichting elektronisch geïnspireerde pop na Eefje de Visser is duidelijk van de band gevlogen. Zeker nu ook een van haar backingzangeressen een solocarrière onderneemt als Meis. De Rotterdamse Thyrza debuteert straks officieel in het Nederlands nadat ze twee jaar lang deel uitmaakte van het prestigieuze, rondreizende festival Popronde. En Maan is met haar 24 jaar nét iets minder jong dan de andere nieuwlichters, maar zij scoort wel al langer de grote commerciële hits. Blijven slapen, samen met rapper Snelle, haalde zelfs nummer één.

Maar ook zonder beats of hippe tweaks vieren jonge, vrouwelijke popmuzikanten in de moerstaal hoogtij. De 21-jarige Meau Hewitt, alias MEAU, sluit de top 10 van 3voor12 af, maar al een halve maand prijkt ze dan weer op twee in de Ultratop van Vlaanderen en een maand houdt ze het inmiddels uit op één in de Nederlandse Top 40. Dat doet ze met Dat heb jij gedaan, een revanchistische song over haar ex. Die verschillende successen luiden een opmerkelijke demarche in voor alternatieve Nederlandstalige pop, want op dat vlak kon je het land van Oranje zelden van spannende export verdenken. Of je zou Guus Meeuwis, Jan Smit of Marco Borsato innig aan de borst moeten drukken. Het Nederlandstalige succes van Eefje de Visser en Spinvis leken tot voor een paar jaar zelfs eerder toevalstreffers.

MEAU.

MEAU.
MEAU.
Foto: Jantina Talsma

Toch lijkt er zich telkens rond de wissel van een decennium iets te roeren in de moerstaal, over de grens. Eind jaren 90 zorgde Nederlandstalige hiphop voor een piek in de hitlijsten dankzij acts als Osdorp Posse. Rond 2009 kwam een tweede hausse met De machine (2008) en De lachende derde (2010) van De Jeugd van Tegenwoordig. En zo'n vijftal jaar geleden volgde dan een dijkbreuk met het virale succes van Lil Kleine.

De Hollandse hoogtijdagen die we momenteel beleven zijn het resultaat van een trend die nu al vijf jaar in stijgende lijn gaat. Nederlandstalige hitartiesten schrijven vandaag in 62 procent van de gevallen in de eigen taal, klinkt het bij 3voor12, dat verder nogal cryptisch stelt: "Een verklaring daarvoor is lastig te bewijzen. Maar het zou een optelsom kunnen zijn van de Nederlandstalige hiphop door de jaren heen, de invloed van Spinvis en Eefje de Visser op jonge artiesten van nu, maar ook een opgesloten coronajaar zonder buitenlandse shows."

Eefje de Visser.

Eefje de Visser.
Eefje de Visser.
Foto: Stefaan Temmerman

Dat taalkeuze iets te maken zou hebben met de lockdown van de voorbije twee jaar, klinkt nogal vergezocht. Stromae of Angele voelen zich immers ook niet geremd om de Angelsaksische wereld te veroveren in de taal van Molière. De combinatie van pop en synths maakt bovendien ook sier bij anderstalige zangeressen boven de Moerdijk. Zo wordt Future Husband getipt als een artiest die u dit jaar zeker in de gaten moet houden: de Nederlands-Nigeriaanse Adura Sulaiman verscheen ook al op de radar van 3FM met Ritual en Real for You.

De verklaring waarom vrouwelijke artiesten ineens massaal over het Nederlandse poplandschap walsen, is dan weer makkelijker te bedenken. Spotify maakte vorige week zijn wereldwijde streamingkanonnen bekend. De top 10 van meest beluisterde popsterren werd zonder uitzondering gedomineerd door vrouwelijke artiesten, gaande van Taylor Swift (#1) tot Adele (#3) en Billie Eilish (#6), naast relatieve nieuwe sterren als Doja Cat (#2) en Olivia Rodrigo (#7). Slecht nieuws voor die allerlaatste mannetjesputter, die zou geloven dat het succes van Nederlandse zangeressen kadert in een opgedrongen complot van media en muziekwereld: het ligt in het verlengde van een mondiale verschuiving.

Verliefd

En waarom wordt het Engels ineens zo stiefmoederlijk bekeken? Het tweelandensucces van Bazart, de invloed van woordkunstenaar Spinvis en peetmoeder Eefje de Visser spelen zonder twijfel mee. Maar het cliché dat je jezelf nog het best uitdrukt in de taal waarmee je opgevoed werd, speelt zeker evengoed mee. Zeker wanneer je teksten volop inzetten op verwerking, zielenroerselen en taboes.

Froukje Veenstra - kortweg Froukje - legde ons onlangs nog uit dat ze aanvankelijk zowel liedjes schreef in het Nederlands als het Engels. "Nu ja, in mijn beste steenkolen-Engels dan toch." Pas toen ze op haar 14 voor het eerst een Nederlandstalig liedje schreef, werd ze midscheeps geraakt door haar eigen woorden. "Dat was een kantelmoment. Ik wil graag creatief omgaan met taal, en dat lukt me duidelijk beter in mijn moedertaal."

Bij Aysha de Groot - alias Meis - geldt hetzelfde. Die treedt ogenschijnlijk in de voetsporen van haar bekende grootvader Boudewijn. Maar op taalkeuze na heeft Meis niet veel op met haar opa. Vooral de invloed van haar huidige werkgeefster Eefje de Visser schemert door bij Meis. In beider werk zit een spanningsveld tussen akoestisch, intimistisch en elektronisch. En het onvervaarde spel met taal natuurlijk. "Ik ben verliefd op de Nederlandse taal", gaf Meis al vaker toe. "Ik maak heel graag gebruik van klank en ritme."

Froukje.

Froukje.
Froukje.
Foto: Ines Vansteenkiste-Muylle

Wat ook vaak meetelt in het succesverhaal van deze dames, is dat ze tekstueel het hoogste niveau ambiëren. Heel wat songs tackelen inhoudelijk ook de heetste hangijzers van dit ogenblik. Nog voor de pandemie de berichtgeving wereldwijd zou beheersen, nam het succes van conservatoriumstudent Froukje Veenstra een vliegende start met haar single Groter dan ik. Haar boodschap over klimaatverandering klinkt op papier misschien niet zo héél erg aantrekkelijk, maar het lied vond direct weerklank omdat de beat zo catchy als de neten was. De bosbranden in Australië inspireerden haar om een lied te schrijven om mensen bewust te maken van de problemen in de wereld.

Op die manier dreigde ze even het linkse, kwaaie klimaatmeisje te worden, waarop ze reageerde met Ik wil dansen. Een upbeat liedje, maar daarin haast achteloos weggemoffeld: een trieste tekst over wanhoop en escapisme. Ook in Heb ik dat gezegd? probeert ze stille wanhoop en depressie bespreekbaar te maken. "Mijn eenvoud ligt aan ketens, in vijf jaar ben je versleten en als ik maar blijf lachen, dan hoef jij het niet te weten", klinkt het daar.

Ook Aysha de Groot schrijft liefst 'kleine liedjes over grote onderwerpen'. Liedjes schrijven is voor haar wat voor anderen een dagboek bijhouden is: "Een manier om met je depressieve gedachten om te gaan, om puin te ruimen in de chaos." Sophie Straat schuwt in haar moderne smartlappen net zomin gevoelige thema's. Op de montere melodie van Everywhere van Fleetwood Mac bedacht ze Wat is het kut om agent te zijn, waarin ze het zowel opneemt voor de arm der wet als slinks in diens hand bijt.

Merol.

Merol.
Merol.
Foto: Iris de Vries

Expliciet

Om als vrouw gehoord te worden mag het gedurfd en uitdagend zijn, vindt Merol. Móét het soms zelfs expliciet zijn. Met singles als Hou je bek en bef me tilde ze de vrouwelijke seksualiteit alleszins naar de voorgrond in een periode dat de roep om female empowerment steeds luider klonk. Wanneer ze later Knaldrang uitbrengt, kan de Dordrechtse die term ook meteen (niet geheel terecht) claimen. De thema's op haar straks te verschijnen debuut zijn sowieso beladen: de songs gaan over angst om te mislukken, voor jezelf durven opkomen in relaties, autonomie vinden in een wereld die barst van de verwachtingen.

En S10 maakte met Maria dan weer een heus lijflied waarmee ze haar eigen lichaam claimt: "Ik weet: je voelt je niet veilig / Maar je bent niks verplicht /Je bent niemands bezit." Eenzelfde kwetsbaarheid en dominantie bezingt Bente met het strijdvaardige Nee is nee. "Die openheid is een generatieding", gelooft zij.

Op humoristische wijze een hype aanwakkeren, kan natuurlijk ook geen kwaad. Voor het ereloon van 'drie Snickers en een Bueno' nam 3FM-dj Timur Perlin het op zich om Kalmte van Meau te pluggen, waardoor ze uiteindelijk na een zevendaagse campagne in de ochtendshow van die zender kon scoren, en ook opgepikt werd door Spotify. Geen slechte grap: de Spotify-teller staat inmiddels op 22 miljoen en haar clip werd al bijna drie miljoen keer bekeken.