De veroordeling van vier kopstukken van motorclub Satudarah door de rechtbank in Zwolle is een voorlopig einde van de strijd tegen motorclubs in Nederland. Tien jaar lang zat de overheid de Hells Angels, Bandidos en No Surrender op de huid. Is hun tijd voorbij?

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

De rechtbank liet in het vonnis geen misverstand bestaan over het karakter van motorclub Satudarah. "Een parallelle samenleving die draait om macht, geweld, angst en intimidatie", oordeelden de magistraten in Zwolle. Vier kopstukken moeten jarenlang de cel in, omdat zij leiding gaven aan deze zogenoemde Outlaw Motorcycle Gang.

Een belangrijk moment in de historie van de bekende motorbendes in Nederland. Toch speelde dit voorlopig laatste megaproces zich af in de relatieve luwte. Dat was wel anders bij de eerste zaken die speelden. Tien jaar geleden was de maat vol voor toenmalig minister van Justitie Ivo Opstelten. Hij beloofde de Tweede Kamer in januari 2012 om de Outlaw Motorcycle Gangs aan te pakken.

Er moest een einde komen aan alle intimidatie, afpersingen, bedreigingen en geweld, vond Opstelten. Volgens de minister waanden de outlaw bikers zich onaantastbaar. Hun clubhuizen mochten geen criminele vrijplaatsen meer zijn. Daarop probeerden de overheid, politie en justitie om de motorclubs op verschillende manieren dwars te zitten. Burgemeesters verboden bijvoorbeeld de massale ride-outs, motortochten waarbij tientallen leden in gesloten formatie over straat rijden.

De aantrekkingskracht van motorclubs als Satudarah, Hells Angels en No Surrender is door de harde aanpak van de overheid minder aantrekkelijk geworden.

De aantrekkingskracht van motorclubs als Satudarah, Hells Angels en No Surrender is door de harde aanpak van de overheid minder aantrekkelijk geworden.
De aantrekkingskracht van motorclubs als Satudarah, Hells Angels en No Surrender is door de harde aanpak van de overheid minder aantrekkelijk geworden.
Foto: ANP

In Enschede was het burgemeester Peter den Oudsten die in 2012 Satudarah dwong om hun uitvalsbasis aan de Parkweg te verlaten. Het officiële verhaal was, dat het gebruik van het pand in strijd was met het bestemmingsplan. Via de civiele rechter lukte het de overheid om de Hells Angels, No Surrender, Bandidos, Satudarah en als laatste ook Caloh Wagoh (in 2021) te verbieden.

Ook de politie zat hen op de huid, soms letterlijk. Er zijn verhalen bekend dat wanneer een groep Satudarah-leden op vrijdagavond ging stappen in het centrum van Enschede, er steevast een koppel agenten meeliep. De strafrechtelijke aanpak bleek echter tijdrovender.

Lange adem

Het is een kwestie van lange adem om motorclubs via de strafrechter aan te pakken. Door de jaren heen vervolgde het Openbaar Ministerie meerdere individuele clubleden en soms leidde dat tot een veroordeling. Maar het kostte het OM aanzienlijk meer tijd om te bewijzen dat clubs strafrechtelijk gezien een criminele organisatie zijn. Dat laat ook het strafproces 'Largo' zien, tegen het landelijke bestuur van Satudarah.

De eerste zitting in de Zwolse rechtbank was op 4 januari 2018. De uitspraken tegen de vier verdachten waren op 21 december 2021, bijna vier jaar later. De veroordelingen staan niet vast. De vier mannen gingen in beroep. Het zal waarschijnlijk tot 2023 of 2024 duren, voordat het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden uitspraak doet.

Het verzamelen van bewijs is makkelijker gezegd dan gedaan. Dat komt doordat een outlaw motorgang twee gezichten heeft. Het ene gezicht laat zich graag zien aan de maatschappij. Bijvoorbeeld door knuffels uit te delen bij een kinderziekenhuis. Of door met een grote groep leden door de stad te rijden.

Het andere gezicht verbergt zich het liefst in het duister. Bijna niemand weet wat er écht gebeurt binnen de muren van de clubhuizen. Pas bij openbare strafzittingen komt dit mondjesmaat naar buiten. Want deze motorbendes kennen doorgaans een strikte zwijgplicht.

Eenmaal binnen de broederschap blijf je trouw aan elkaar en klap je niet uit de school. Tijdens het Largo- proces legden de bestuursleden van Satudarah uit dat zij de Nederlandse overheid sowieso wantrouwen. Dat komt door wat volgens hen het Molukse volk in het verleden is aangedaan.

Motorbendes hebben vaak twee gezichten.

Motorbendes hebben vaak twee gezichten.
Motorbendes hebben vaak twee gezichten.
Foto: ANP

Mocht een lid worden opgepakt, dan is er een 'jailfund'. Uit dit fonds worden de advocaten betaald om de club en de verdachte te helpen. Mocht het clublid naar de gevangenis moeten, dan steunt de motorclub ook het achtergebleven gezin.

Als een lid de clubregels overtreedt dan krijgt hij straf. De ultieme maatregel is een oneervol ontslag, een zogenaamde bad standing. Uitspraken in het Largo-proces laten zien wat dat kan betekenen. Zo leidde een bad standing voor een ex-president van Satudarah Arnhem tot twee gebroken armen, gebroken ribben, een gebroken oogkas en een scheve neus. Ook moest de man 50.000 euro betalen en werden zijn motor en Porsche Cayenne afgepakt.

Uit angst voor de veiligheid van hemzelf en zijn gezin wilde hij geen aangifte doen. "Jullie van de politie hebben geen idee hoe gek en gevaarlijk deze gasten zijn. lk heb ze inmiddels ook al hier thuis gehad en moet aan mijn vrouw en kinderen denken. lk heb mijn motor en Porsche moeten inleveren en hoop dat het daarmee klaar is", verklaarde hij.

Ondanks de gesloten cultuur lukte het de overheid de afgelopen jaren een vuist te maken tegen deze motorclubs, zegt professor Arjan Blokland. Hij deed jarenlang onderzoek naar Outlaw Motorcycle Gangs en hun leden. "Er is duidelijk gemaakt dat deze motorclubs niet onaantastbaar zijn en niet boven de wet staan. Die boodschap was niet eens zozeer bedoeld voor de motorclubs zelf, maar vooral voor de Nederlandse samenleving, die zag dat de clubs niet boven de wet staan."

Niemand weet wat er écht gebeurt binnen de muren van de clubhuizen.

Niemand weet wat er écht gebeurt binnen de muren van de clubhuizen.
Niemand weet wat er écht gebeurt binnen de muren van de clubhuizen.
Foto: ANP

Imago

Een belangrijk onderdeel van de aanpak draait dus om beeldvorming en imago. De haast mythische en onaantastbare status van criminele motorclubs is afgebroken, stelt Blokland. En daarmee ook hun aantrekkingskracht. Blokland: "Het kwam erop neer dat de overheid tegen criminele leden zei 'we hebben je in de gaten, we hijgen in je nek, je komt er niet mee weg'. Potentiële leden met een criminele achtergrond wisten nu dat als je je aansloot bij zo'n motorclub, dat je dan de volledige aandacht van de politie had."

Moeten we dan vrezen voor de nieuwe lichting motorclubs, zoals Darahbaru uit Enschede? Deze club is niet verboden, maar justitie ziet hem als opvolger van Satudarah. Blokland meent dat het zo'n vaart niet loopt: "Deze motorclubs zijn bij het grote publiek niet bekend en missen daarmee de reputatie van de verboden clubs. En zoals gezegd, dat voordeel van de bekende motorclub is nu vooral een nadeel geworden. Dus een anonieme vrijhaven is het niet meer."

Oud-leden mogen een nieuwe motorclub beginnen en rijden in vergelijkbare leren hesjes met dezelfde clubkleuren. Zo oordeelde de rechtbank in Almelo in 2020 dat justitie ten onrechte de zwart-'Gele Hesjes' had afgepakt van leden van Darahbaru. De Hoge Raad zette afgelopen 24 december zelfs een streep door het hele 'colorverbod' dat veel gemeenten hebben. Ook het dragen van jasjes van verboden motorclubs valt namelijk onder de vrijheid van meningsuiting.

Opzoeken

Daarnaast is er niet zomaar sprake van oude wijn in nieuwe zakken, zegt mede-onderzoeker Teun van Ruitenburg. Net als Blokland is hij verbonden aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving en analyseert hij outlaw motorclubs. "Een doorstart hoeft niet per se voorgekookt te zijn met criminele bedoelingen. Er zijn ook clubs met leden die elkaar weer zullen opzoeken, gewoon omdat ze met elkaar willen motorrijden."

Daarmee stipt Van Ruitenburg een punt aan waar volgens hem onvoldoende aandacht voor is. Hij zegt dat het in de aanpak tegen dit soort motorclubs al gauw alles of niets is. Ben je als club verdacht, dan krijg je het stempel 'outlaw' en dan zet de overheid alle middelen in. Dat is niet altijd terecht of in verhouding: "Er bestaat niet zoiets als één Outlaw Motorcycle Gang", zegt Van Ruitenburg.

"Het is een label dat je van de overheid krijgt opgeplakt en wat nu veel mensen associëren met misdaad. Maar niet alle clubs zijn een criminele organisatie of hebben evenveel criminele leden. Er bestaan veel verschillen tussen de soorten clubs en hun ontstaansredenen. Het maakt daarom nogal wat uit of je lid bent van een verboden club of van - pak 'm beet - de Veterans."

Door de harde aanpak van de overheid zijn motorbendes niet meer zo aantrekkelijk.

Door de harde aanpak van de overheid zijn motorbendes niet meer zo aantrekkelijk.
Door de harde aanpak van de overheid zijn motorbendes niet meer zo aantrekkelijk.
Foto: ANP

Verdwenen

Na tien jaar aanpak rijden er geen groepen outlaw bikers meer over de weg of bevolken plots een terras in de binnenstad. Motorclubs als de Hells Angels en Satudarah zijn uit het straatbeeld verdwenen. Professor Arjan Blokland denkt daarom dat de overheid het huidige beleid tegen het licht moet houden. Is deze mate van strafrechtelijke en bestuurlijke inzet nog terecht? "Het is nu beter als de overheid zich niet meer concentreert op het lidmaatschap van een motorclub, maar op strafbare feiten. De politie verwacht echt niet dat criminele oud-leden opeens koorknapen zijn geworden. Als zij delicten plegen, verdient dat uiteraard hun aandacht. Maar dat is niet anders dan anders."

De outlaw bikerclubs lijken ook letterlijk uit beeld. In 2000 was de uitvaart van de Amsterdamse crimineel Sam Klepper landelijk nieuws. Hij werd door de Hells Angels naar zijn laatste rustplaats gebracht en de politie begeleidde de stoet over de A10. Kamervragen volgden. Afgelopen zomer namen honderden motorrijders - onder toeziend oog van de politie - afscheid van Etou's Belserang, oud-president van Satudarah Amsterdam. Toch haalde dit het achtuurjournaal niet.

Typerend, volgens Blokland: "De rimpeling in de vijver is niet meer zo groot."

Recente veroordelingen van kopstukken van motorclubs

Veel bestuursleden van bekende motorclubs zijn de afgelopen jaren veroordeeld tot celstraffen, variërend van maanden tot vele jaren. De recentste veroordelingen op een rijtje.a De vier landelijke kopstukken van Satudarah werden 21 december vorig jaar veroordeeld tot celstraffen tussen de 3,5 en vijf jaar. Enschedeër Michel B. (56) was in 1990 een van de oprichters van Satudarah. Hij kreeg met vijf jaar cel de hoogste straf. Naast B. werden ook Angelo M. (4 jaar), Redouan I. (42 maanden) en Paul M. (4 jaar) veroordeeld voor hun aandeel. Allen gingen in hoger beroep.

- President van de Bandidos, afdeling Sittard, Harrie R. werd in juli 2021 veroordeeld tot 14 maanden cel, vicepresident Marco H. kreeg 35 maanden. De rechtbank Limburg oordeelde dat dit chapter een criminele organisatie was en achtte bewezen dat de mannen daar leiding aan gaven.

- In Groningen hoorde Henk Kuipers, leider van No Surrender, in november 2020 een gevangenisstraf van tien jaar tegen zich eisen. Hij ging in hoger beroep, net zoals Klaas Otto de oprichter van No Surrender. Otto werd in Groningen veroordeeld tot meer dan 3 jaar cel. In 2018 kreeg hij al zes jaar celstraf voor afpersing, witwassen en mishandeling. Ook dat hoger beroep loopt nog.

- Lysander de R. stond aan het hoofd van de Haarlemse tak van de Hells Angels. Volgens de rechtbank Noord-Holland leidde hij een 'kei en keiharde' criminele organisatie. Hij werd in 2018 veroordeeld tot negen jaar cel. Twee bestuursleden kregen 7 en vijf jaar cel. Zij gingen niet in hoger beroep.

- De strafzaken tegen de leiding en leden van motorclub Caloh Wagoh zijn in volle gang. 21 verdachten staan in het megaproces met de naam Eris terecht voor vijf liquidaties en meerdere moordpogingen. Volgens het Openbaar Ministerie zouden zij moorden op bestelling uitvoeren. Ridouan T. zou een opdrachtgever zijn.