Janis Ian schreef haar eerste song toen ze 12 jaar was. Nu is de Amerikaanse singer-songwriter 70 en vindt ze het mooi geweest. Haar laatste soloplaat is deze week verschenen: The light at the end of the line.

Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

"Ik ben klaar. Ik heb alles gezegd wat ik wilde zeggen." Janis Ian klinkt gedecideerd wanneer ze via Zoom uitlegt wat haar heeft doen besluiten om een punt te zetten achter haar lange carrière. Vanuit een studio in haar woonplaats Bradenton, Florida, laat de muzikante er geen twijfel over bestaan dat The light at the end of the line haar laatste soloplaat is en haar Amerikaanse tour dit voorjaar haar laatste tournee.

"Ik doe alles zelf, van mijn management, tot het opnemen en uitbrengen van mijn muziek. Ik werk zeven dagen per week en heb de afgelopen tien jaar geen vakantie gehad van mijn telefoon en e-mail. Ondertussen is de muziekwereld echt een industrie geworden, de grote maatschappijen nemen alles over. Ik wil geen radertje in die machine zijn. Toen ik jong was kon je iemand bellen om iets geregeld te krijgen. Nu krijg je met 400 mensen te maken die geen idee hebben wat er speelt. Zo doe ik geen zaken. Ik doe zaken oog in oog en met een handdruk."

Een volgend album zal er dus niet meer komen. Maar het betekent niet dat de zangeres, die in de jaren zestig en zeventig met haar maatschappijkritische songs uitgroeide tot een van de belangrijkste singer-songwriters van haar generatie, helemaal stopt met schrijven.

Als kunstenaar ga je nooit echt met pensioen

"Ik ga bijvoorbeeld wel door met het schrijven van nummers voor andere artiesten. Maar ik wil tijd. Tijd om op het strand te wandelen, laat op te staan, een vakantie te nemen, de e-mail uit te zetten. Tijd met mijn vrouw, met mijn hond. Tijd om me te vervelen. Als kunstenaar ga je nooit echt met pensioen, maar je kunt je wel terugtrekken uit het publieke leven. Leven onder de radar noem ik dat en daar ben ik al mee begonnen."

"Zo heb ik geweigerd om een documentaire over mijn leven te maken, of een film gebaseerd op mijn nummer At Seventeen. Een druk leven is niet goed voor een kunstenaar, want je hebt tijd nodig om gewoon te zíjn. Ik krijg vaak inspiratie wanneer ik me verveel. Verbeelding komt voort uit verveling."

Als dat waar is, heeft Ian zich de afgelopen jaren flink verveeld. Want haar laatste album is een prachtig afscheidscadeau voor haar fans geworden. Een muzikaal zachtaardige plaat, met songs die qua instrumentatie tot hun essentie zijn teruggebracht. Maar in haar teksten neemt de Amerikaanse nog steeds geen blad voor de mond.

Toen ze op vijftienjarige leeftijd debuteerde met de single Society's Child, een lied over een interraciale liefde, wilde geen radiostation in Amerika het draaien. Ian werd op straat bespuugd en ontving doodsbedreigingen. Ook op haar nieuwe plaat staat een nummer dat wordt geweigerd door Amerikaanse radiostations.

Janis Ian in 1975.

Janis Ian in 1975.
Janis Ian in 1975.
Foto: Peter Cunningham

'Ik vond vrouwenbesnijdenis ongemakkelijk om over te zingen'

Resist beschrijft in harde bewoordingen de onderdrukking en het (seksuele) geweld waarmee veel vrouwen nog steeds te maken hebben. Vooral de zinsnede 'Snijd weg tussen haar benen zodat ze niet kan klaarkomen' hakt er behoorlijk in. "Ik vond die zin over vrouwenbesnijdenis ongemakkelijk om te schrijven en om te zingen. Maar het moest in dit nummer. Omdat er nog steeds vrouwen zijn die in slavernij leven en omdat er nog steeds culturen zijn waarin mannen denken dat dit acceptabel is."

"Resist is het belangrijkste nummer op de plaat en ik hoop dat veel mensen het op zullen pikken. In Amerika hebben radiostations waarvan je zou verwachten dat ze het draaien, geweigerd dit te doen omdat het lied 'te suggestief' is. Wat er te suggestief aan verkrachting is, is me een raadsel. Ik ben mijn carrière met zo'n plaat begonnen maar had niet het plan om met zo'n plaat te eindigen. Inderdaad, dat is nog eens een rode draad: het meisje dat de radio niet wilde draaien. Waanzin."

Ondanks dit wat wrange slot van haar muzikale loopbaan, kijkt Ian toch vooral met dankbaarheid terug op haar carrière. "Ik probeer niet nederig te doen, maar het is vooral geluk om met zoveel talent te zijn geboren. En in de juiste familie, in het juiste land en op het juiste moment. Mijn carrière was behoorlijk verbazingwekkend."

Optreden voor Beatrix en haar zonen

"Als je alleen al naar Nederland kijkt; ik heb toenmalig koningin Beatrix en haar zonen ontmoet en mocht voor haar optreden. Ik heb gewandeld langs de grachten in Amsterdam en bijzondere kunstenaars ontmoet als Freek de Jonge en Boudewijn de Groot. Voor dat alles ben ik dankbaar."

Een andere reden dat ze met een tevreden gevoel terugkijkt is dat The light at the end of the line volgens Ian het beste album is dat ze ooit gemaakt heeft. "Ik heb jaren een lijst bijgehouden van onberispelijke nummers, songs die het beste zijn wat ik kan maken. Op een gegeven moment realiseerde ik me dat ik elf van zulke nummers had en alleen nog een titelnummer moest schrijven."

Bij het schrijven van de songs paste Ian alles toe wat ze in haar loopbaan heeft geleerd. "Bijvoorbeeld om het bondig te houden; gebruik niet drie zinnen als één genoeg is. Als het niet nodig is, schrap het. En blijf bij je onderwerp. Het maakt me gek als een nummer alle kanten op gaat.

"Tot slot: wees moedig. Moedig genoeg om je te realiseren dat als je denkt hoe kan ik een zin zingen als 'Snijd weg tussen haar benen', dat dat precies is waar je moet zijn. Dat leer ik mijn studenten ook als ik lesgeef: 'Maak heldhaftige keuzes en uiteindelijk word je een held'."