Donderdag is het precies een jaar geleden dat Joe Biden werd beëdigd als de 46ste Amerikaanse president. Na vier jaar Donald Trump slaakten velen een zucht van verlichting. Maar zijn de Verenigde Staten er intussen beter aan toe? Biden heeft zijn best gedaan om puin te ruimen, dat wel. Puin van de coronacrisis, de geteisterde economie en het gekelderde vertrouwen in zijn land. Maar van wederopbouw is er nog maar weinig sprake. Daarvoor is Amerika nog te verdeeld - en Biden veel te zwak.

Dit artikel is afkomstig uit HLN. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Het was bijna letterlijk oorlogsgebied dat Joe Biden betrad, toen hij op 20 januari 2021 verscheen op Capitol Hill. Dat is de heuvel in Washington waar het parlementsgebouw staat en presidenten ingezworen worden. Die zetel van de democratie was twee weken eerder ontheiligd door dodelijk geweld, toen aanhangers van Donald Trump probeerden te verhinderen dat diens verkiezingsnederlaag bekrachtigd werd. De hoofdstad werd dan ook bewaakt door 25.000 soldaten - het grootste aantal dat er samentroepte sinds de burgeroorlog in de negentiende eeuw. En door de coronacrisis, die op dat moment al 400.000 Amerikanen het leven gekost had, moest het fel ingekrompen publiek gemaskerd op de plechtigheid verschijnen.

Joe Biden die de eed aflegt als president, geflankeerd door zijn echtgenote Jill, dochter Ashley en zoon Hunter.

Joe Biden die de eed aflegt als president, geflankeerd door zijn echtgenote Jill, dochter Ashley en zoon Hunter.
Joe Biden die de eed aflegt als president, geflankeerd door zijn echtgenote Jill, dochter Ashley en zoon Hunter.
Foto: EPA

Van oorlog gesproken: Biden was 222 dagen 'commander in chief' toen hij zijn leger terugtrok uit Afghanistan, met twintig jaar het langste conflict waarin dat ooit vocht. Er vertrekken was een droom die ook zijn voorgangers Trump en Obama al koesterden. Dat die terugtrekking werkelijkheid werd op 30 augustus, had dus het eerste grote succes van Bidens buitenlands beleid kunnen zijn. Maar de onverwachte snelheid waarmee de taliban het land veroverden en de immense chaos die dat met zich meebracht (inclusief een luchtaanval, de allerlaatste, die kinderen in plaats van terroristen afslachtte) maakte het tot één van zijn grootste mislukkingen. Afghanistan is het eerste argument dat professor Francis J. Gavin vermeldde toen hij schreef dat Biden het op buitenlands vlak 'veel slechter dan verwacht' heeft gedaan.

Bondgenoten blijven wantrouwig

De directeur van het Henry A. Kissinger Center for Global Affairs aan Johns Hopkins University fileerde dat beleid voor de gespecialiseerde website 'War on the Rocks'. Daarbij stipte hij ook aan dat Biden vooralsnog tekortschiet in zijn aanpak van Rusland en China. "Hij beloofde competentie en overleg, maar heeft daar nog maar weinig van geboden", klinkt het streng. "Onze bondgenoten kijken maar lichtjes minder wantrouwig naar deze regering dan dat ze deden naar Trump."

Met de Europese Unie blijft de verhouding gespannen, mede door de AUKUS-deal. Dat is een bondgenootschap dat in het grootste geheim werd gesloten tussen de VS, het Verenigd Koninkrijk en Australië - en dat laatste land een grote militaire bestelling in Frankrijk deed schrappen. Zo wekte Biden grote woede in Parijs, terwijl hij kon voorzien dat er ook in Duitsland een veel minder Amerika-vriendelijk bewind zat aan te komen.

Soldaten van de National Guard die Washington bewaakten tijdens de eedaflegging van Biden.

Soldaten van de National Guard die Washington bewaakten tijdens de eedaflegging van Biden.
Soldaten van de National Guard die Washington bewaakten tijdens de eedaflegging van Biden.
Foto: EPA

Met Iran rommelt Biden wat aan. Dat land verbond er zich onder Obama toe om te stoppen met zijn militaire nucleaire activiteiten, maar in 2018 blies Donald Trump die deal eenzijdig op. Beide partijen zijn nu gewonnen voor een nieuw akkoord, maar er blijft onenigheid over de vraag of de Amerikaanse sancties vóór de onderhandelingen of pas daarna opgeheven moeten worden. Het ayatollah-regime doet ondertussen ijverig voort met het verrijken van uranium - en terwijl er in 2018 nog geschat werd dat het minstens een vol jaar verwijderd was van een atoombom, heet dat nu nog maar een maand te zijn. Als Biden er niet snel in slaagt om Teheran weer in de pas te laten lopen, gaat hij dus de geschiedenis in als de president onder wie één van de meest gewetenloze regimes ter wereld een militaire atoommacht werd.

Vastgezet door één enkele partijgenoot

Een internationale overeenkomst die Trump van tafel veegde, maar wel onmiddellijk door Biden werd hersteld, is het klimaatakkoord van Parijs. Daar werden de Verenigde Staten al op zijn allereerste dag weer deelgenoot van. Op de VN-klimaattop in Glasgow beloofde Biden bovendien om zijn uitstoot te halveren tegen het einde van het decennium. Maar de wet waarin de daartoe noodzakelijke maatregelen zitten, dreigt een doodgeboren kind te worden. Biden slaagde er wel in om twee uiterst ambitieuze projecten rond te krijgen: een relanceplan ter waarde van 1,6 biljoen euro om uit de coronacrisis te raken - en een investeringspakket van 1 biljoen euro voor 's lands infrastructuur. Maar zijn Build Back Better Act, die naast maatregelen voor het klimaat ook heel wat sociale ingrepen omvat, is nog steeds niet door het parlement geraakt.

Al op zijn eerste dag als president sloot Biden de Verenigde Staten weer aan bij het klimaatakkoord van Parijs.

Al op zijn eerste dag als president sloot Biden de Verenigde Staten weer aan bij het klimaatakkoord van Parijs.
Al op zijn eerste dag als president sloot Biden de Verenigde Staten weer aan bij het klimaatakkoord van Parijs.
Foto: AFP

De wetgeving die bedoeld is als de hoeksteen van zijn binnenlands beleid, wordt al maanden tegengehouden door één enkele senator. Een partijgenoot dan nog. Democraat Joe Manchin komt uit West Virginia, waar steenkool nog altijd van groter belang is dan het klimaat - terwijl hij ook persoonlijke belangen in die sector heeft. Manchin slaagde er al in om het pakket terug te schroeven tot de helft van de voorziene 3 biljoen euro, maar heeft het licht nu ook op rood gezet voor die afgeslankte versie. Doordat geen enkele Republikein voor het plan te winnen valt en de meerderheid in de Senaat afhangt van één luttele zetel, zit Biden vast. Dat geldt trouwens ook voor zijn poging om de kieswetgeving te vrijwaren van een machtsgreep die de Republikeinen via tal van lokale niveaus aan het doorvoeren zijn.

Aan de macht gekomen door bedrog

Biden kan er niets aan doen dat zijn meerderheid zo krap is - en ook vele andere factoren heeft hij zelf niet in de hand. Met corona - waartegen er nu al een half miljard vaccins zijn toegediend - ging het afgelopen zomer nog redelijk goed. Maar delta en omikron dreven de besmettingscijfers weer naar ongeziene hoogten. Zo brak het land op 3 januari een wereldrecord met één miljoen nieuwe gevallen op een dag tijd. Het dodencijfer staat intussen op 850.000 en de vaccinatiegraad stagneert rond 63 procent.

Economisch heeft Biden vooral de schijn tegen. Er zijn onder zijn bewind 6,4 miljoen jobs bijgekomen - het hoogste cijfer dat er ooit is opgetekend in het eerste jaar van een nieuwe president. Bij zijn aantreden stond de werkloosheid op 6,3 procent. Nu bedraagt dat 3,9 procent - het laagste peil sinds de pandemie uitbrak. Maar dat het herstel gepaard gaat met de grootste inflatie in veertig jaar tijd, blijft wel zorgen voor een crisissfeer.

Jill en Joe Biden op de trappen van het Capitool, vergezeld door vicepresident Kamala Harris en haar echtgenoot Doug.

Jill en Joe Biden op de trappen van het Capitool, vergezeld door vicepresident Kamala Harris en haar echtgenoot Doug.
Jill en Joe Biden op de trappen van het Capitool, vergezeld door vicepresident Kamala Harris en haar echtgenoot Doug.
Foto: AP

Grote leiders blijven boven water in tijden van rampspoed. Zij besturen dan bij gratie van hun grootste kapitaal: de steun van het volk. Maar dat kapitaal heeft Biden amper. Hij is op dit ogenblik de op één na minst geliefde president sinds de peilingen daarover begonnen. Met een steun van 42 procent komt hij slechts lichtjes boven de 39 procent die Trump had na één jaar. Dat is voor een aanzienlijk deel te wijten aan de verdeeldheid die blijft etteren. Hoezeer de beide kampen ingegraven zitten, blijkt uit een recente poll van 'The Washington Post'. Die leert dat een klein derde van de kiezers nog altijd gelooft dat Biden door bedrog aan de macht is gekomen. En als die vraag alleen gesteld wordt aan wie zichzelf beschouwt als Republikein, dan loopt dat cijfer op tot 62 procent.

Alles was beter dan nog eens Trump

Dat Biden maar weinig vertrouwen kan wekken, heeft echter ook te maken met hemzelf. Hij was nooit bijzonder geliefd. Het weekblad 'The Economist' portretteerde hem zopas als "minst charismatische en minst politiek bekwame president sedert George Bush senior". Het is zelfs zeer de vraag of Biden ooit in het Witte Huis was geraakt met een andere tegenstrever dan Trump. Exitpolls die in de verkiezingsnacht naar buiten kwamen, wezen uit dat slechts 54 procent van zijn kiezers werkelijk vóór hem heeft gestemd. 44 procent koos alleen maar tégen Trump. Alles leek beter dan nog eens vier jaar met die gek aan het roer - en dat is het uiteindelijk ook. Maar het neemt niet weg dat Biden eigenlijk gedoemd was te mislukken, zoals 'The Economist' schrijft.

Melania en Donald Trump verlieten Washington op de ochtend van Bidens eedaflegging.

Melania en Donald Trump verlieten Washington op de ochtend van Bidens eedaflegging.
Melania en Donald Trump verlieten Washington op de ochtend van Bidens eedaflegging.
Foto: EPA

Of er nog beterschap valt te verwachten in de komende drie jaar, hangt grotendeels af van de tussentijdse verkiezingen in november. Als Biden dan zijn toch al krappe meerderheid in het parlement verliest, is het helemaal over en uit. En op dit moment wijzen alle polls in die richting. Dat maakt veel Democraten nu al nerveus voor de presidentsstrijd van 2024. Vicepresident Kamala Harris is nog minder populair dan haar baas, waardoor er gewag gemaakt wordt van een dreigend machtsvacuüm in de partij. 'The Wall Street Journal' ziet Hillary Clinton zelfs nog terugkeren op het toneel. "Zij is nog altijd ambitieus en zou de beste optie kunnen zijn voor haar partij", zo klinkt het daar. Wetend dat 54 procent van de Republikeinen hoopt dat ook Trump weer kandidaat is, zou dat op zijn zachtst gezegd een boeiende confrontatie opleveren.