'Kankermarokkaan, kutmarokkaan.' In het bijzijn van zijn zoon van dertien jaar gaat de 47-jarige Marty R. uit Ede helemaal uit zijn plaat tegenover de buurman na gedoe over geluidsoverlast. De scheldpartij in april 2020 is de uitbarsting in een langer sluimerend burenconflict.

Dit artikel is afkomstig uit de Gelderlander. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Het hakt er diep in bij de uitgescholden Hossein. Hij slaapt slecht. Uit angst voor de buurman durft hij zijn vrouw en twee kinderen eigenlijk niet alleen thuis te laten. R. werd afgelopen maandagmiddag verwacht bij de politierechter in Arnhem, maar de Edenaar is niet komen opdagen.

Hossein ook niet, hij is bang. Hij is met zijn gezin 'vanwege alle ellende' verhuisd, zegt een mevrouw van Slachtofferhulp namens hem. Hossein vraagt 275 euro aan schadevergoeding.

R. is al vaker voor geweld en discriminatie veroordeeld. Vader geeft 'geen goed voorbeeld aan zijn zoon', zegt de officier van justitie afkeurend. "Het krenken van anderen past niet in onze samenleving, waarin we ons veilig moeten kunnen voelen. Het zorgt voor een klimaat van onverdraagzaamheid."

Eis is vonnis

De afwezige R. moet dat maar voelen. Normaal zou ze 300 euro boete eisen, nu eist ze 30 uur taakstraf, en 1 week voorwaardelijke celstraf. R. draait de bak in als hij in de komende drie jaar weer aan discriminatie schuldig maakt.

De politierechter hoeft geen moment over een straf na te denken. Hij neemt de eis direct als vonnis over. "Dit is ernstig discriminatoir handelen."

Discriminatie vaker voor de rechter, al zijn de aantallen nog klein

De zaak van R. wordt door de rechtbank in Arnhem tijdens een themazitting over discriminatie behandeld. Slechts een klein deel van alle discriminatie van wat in het dagelijks leven discriminatie genoemd wordt komt bij het OM en de strafrechter terecht.

Het Openbaar Ministerie brengt discriminatiezaken steeds vaker voor de rechter, stelt de Nijmeegse strafrechtgeleerde Henny Sackers. "Tien jaar geleden moet je dit soort rechtszaken echt met een lantaarntje zoeken. Het OM kan ook zelf een strafbeschikking (boete of taakstaf) opleggen.

Door het voor de strafrechter te brengen, beoogt het OM een signaal af te geven naar de samenleving dat discriminatie niet wordt getolereerd", aldus Sackers, zelf ook rechter.

Poster

"Of het helpt? Nou , de non-acceptatie in de samenleving neemt toe. Je kunt het niet met elkaar eens zijn, maar discriminatie? Dat doe je niet. Neem de poster van Bruls, of je nou fan bent van deze fan bent of niet van deze burgemeester. Het riep vooral afkeur op." De burgemeester van Nijmegen werd afgebeeld met een varkenskop.

Toch komt maar een fractie van wat in het dagelijks leven discriminatie wordt genoemd bij de rechter. Het OM behandelt alleen de vormen van discriminatie die strafbaar gesteld zijn in het Wetboek van Strafrecht, namelijk: onderscheid maken op ras, godsdienst of levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid en lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap.

Discriminatie is vaak onderdeel van een misdrijf.

Discriminatie is vaak onderdeel van een misdrijf.
Discriminatie is vaak onderdeel van een misdrijf.
Foto: Edo Draaijer

Specifieke discriminatie

De cijfers van dit jaar zijn nog niet bekend. In 2020 werden 167 zaken landelijk door het OM afgedaan. Daarvan kwamen er 50 echt voor de rechter, en kregen 15 mensen akkoord met een straf van het OM. In 90 gevallen kwam het niet tot een rechtszaak. Het gaat hier om specifieke discriminatiezaken. (zie het voorbeeld van de boze buurman Marty.)

Daarnaast worden er ook misdrijven gepleegd, waarbij discriminatie onderdeel van de strafzaak is. (Zie voorbeeld van de dakloze slager Ad.) Zo kan bijvoorbeeld tijdens een mishandeling de dader het slachtoffer beledigen of uitschelden vanwege de huidskleur, de afkomst, seksuele voorkeur of transgenderschap.

Niet bewezen

Van de 409 feiten die het OM in 2020 binnen kreeg (een aantal wordt pas dit jaar bij de rechter afgedaan) waren er 252 waarbij er discriminatie in het spel was. Dat discriminatie aspect zorgt voor een zwaardere eis en mogelijk straf. Op de zitting hoeft de officier van justitie dat aspect alleen maar aannemelijk maken; de discriminatie hoeft niet bewezen te worden.

In 2020 kwam er veel zaken binnen door beweging Black Lives Matter. Ook is er een effect door corona. Zo leidde het coronalied waarin Chinezen werden beledigd niet tot vervolging. Een winkeldief die een Aziatische medewerker uitschold voor 'Coronaatje' kreeg een zwaardere straf.

De aangiften van antisemitisme daalden juist, omdat de stadions leeg waren. Het vaakst worden mensen gediscrimineerd op hun ras (anti-zwart). Ook discriminatie van antisemitisme en godsdienst of levensovertuiging komen vaker voor.

Impuls

De aantallen vallen in het niet bij alle duizenden drugs- of verkeer strafzaken, erkent Sackers. "Toch is de toename fors, vergeleken met voorheen. Veel mensen plaatsen in een impuls iets op de sociale media. Dat zorgt ook voor een toename, smaad of laster of racisme zijn dan makkelijker te bewijzen."

Lang niet alles wat strafbaar is komt bij het OM terecht. Er wordt niet altijd aangifte gedaan van discriminatie. Soms blijft het bij een melding bij de politie, die dan geen onderzoek instelt. Ook kan het voorkomen dat er geen verdachte wordt gevonden of dat er sprake is van onvoldoende bewijs.

Ad was slager in Amerika.

Ad was slager in Amerika.
Ad was slager in Amerika.
Foto: Thinkstock

De dakloze slager Ad

"Het spijt me, het is gierend uit de klauwen gelopen. Ik drink nu veel minder. Nog maar twee blikjes per dag. Daarvoor was het wel..eh.. nou ja, veel en veel meer."

Voor de politierechter zit een magere man. Hij houdt zijn paarse hoody op. De 56-jarige Ad van D. uit Ede kwam dit jaar geregeld met de politie in aanraking. Nogal hardhandig. Beledigen, bedreigen en het schoppen van een agent tijdens een aanhouding. Verbaal, binnen en buiten, het bureau hield Van D. zich bepaald niet in. "Kankerlijers", "tyfuslijers", en: "Kankerturk", "Kankermarokkaan, je gaat varkensbloed drinken."

Hij heeft het allemaal gezegd, geeft Ad toe. Alleen dat dreigen met het mes. Dat ging toch anders. Hij zei juist tegen de medebewoonster dat ze 'haar eigen ding moest doen' en naar haar kamer moest gaan.

Toen de politie kwam gooide hij meteen het mes weg de gang in, draaide zich om en legde zijn armen op de rug. "Die agenten gooiden me toen geboeid tegen de muur. Kop kapot. Toen wilde ik nergens meer aan meewerken."

Herhaaldelijk gaat u de grens van agressie over, zegt de officier van justitie. "Van de hulpverlening blijf je af. U stelt ook nog eens groepen in een negatief daglicht", wijst ze op Ads discriminerende scheldpartijen. Haar eis: 5 maanden cel, waarvan 3 voorwaardelijk.

Mooi gesprek

Hij heeft het allemaal geroepen , beaamt Ad. "Wat voor verhaal zit erachter?", vraagt de politierechter. Tussen rechter en verdachte ontstaat een mooi gesprek. Hij zoop, rookte jointjes. Als hij drinkt heeft hij zichzelf niet onder controle, vertelt Ad. Drinken kan hoop ellende veroorzaken, knikt de rechter.

Ad is uit Amerika teruggekeerd naar Ede. Hij had een baan als slager. Hij zou trouwen met zijn vriendin. Zij overleed onverwacht. "Wat bindt mij nog aan de States", vroeg Ad zichzelf af. Niets.

Dus keerde hij terug naar Ede. De woning waar hij een kamer huurde werd verkocht. Hij werd dakloos. De opvang van het Leger des Heils verpestte hij zelf. Ad woont in een tentje in het bos, hij leeft op straat.

Waarom klopt u niet aan voor hulp?, vraagt de rechter. "Het getuigt van grootheid als je van jezelf kan zeggen ik kan het niet alleen."

Zelfmoord

Eens, zegt Ad. Hij is niet gewend iets te vragen. Nooit gedaan ook. Zijn moeder pleegde zelfmoord toen hij vijf jaar was, van zijn vader had hij niets te verwachten. "Sindsdien leef ik alleen." Ad vraagt geen uitkering. Om zijn hoofd boven water te houden werkt hij zwart, wel legaal. "Op straat is het leven keihard, het is overleven en dat uit zich ook in hard taalgebruik."

Gezien de delicten en zijn discriminerende uitlatingen moet Ad een celstraf krijgen. De officier eist dat ook: 5 maanden waarvan 3 voorwaardelijk. Ad in de gevangenis stoppen, lost niks op is de rechter met de raadsvrouw eens.

Hij geeft Ad : 80 uur werkstraf. "En een voorwaardelijke celstraf van 3 maanden als stok achter de deur. Gaat Ad de komende 3 jaar opnieuw zo tekeer dan belandt hij alsnog in de cel. Wel moet Ad de twee agenten een schadevergoeding betalen van 300 en 400 euro. "Stapt u toch vooral naar de reclassering", drukt hij hem op het hart.