Het uitbreiden van ic-bedden is bij deze golf volgens de ziekenhuizen veel lastiger dan eerder. Hoe komt dat? Vier vragen.

Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Hoeveel coronapatiënten kunnen de ic's aan?

Maximaal 650 COVID-19-patiënten, denkt Diederik Gommers, voorman van de intensive care-artsen. Daarna is volgens hem sprake van een crisissituatie, waarbij artsen moeten kiezen welke acute patiënten nog wel op de ic komen, en welke niet de levensreddende behandeling krijgen die ze nodig hebben.

In totaal zijn er nu 1166 bedden op de ic: die zijn niet alleen voor coronapatiënten, maar ook voor andere zieken. De ziekenhuizen hebben deze week hun ic's uitgebreid tot dat aantal. De 'bedden' op de ic's zijn overigens niet het probleem - die zijn er genoeg. Het gaat vooral om het klaarzetten van voldoende ic-personeel om de patiënten in die bedden te verzorgen.

De ziekenhuizen streven naar een verdere verhoging tot 1350. Maar die bedden kunnen niet alleen worden gebruikt voor coronapatiënten. In tijden zonder pandemie zijn ongeveer achthonderd ic-bedden bezet door onder anderen mensen die acuut zorg nodig hebben (zoals verkeersslachtoffers), of die geopereerd zijn en op de ic moeten herstellen. Door operaties uit te stellen, liggen er minder van dat soort patiënten op de ic's. Het zijn er nu zo'n 450.

Daarnaast moeten er altijd 188 reservebedden zijn, voor crisissituaties. Bijvoorbeeld om de slachtoffers van een ramp op te kunnen vangen. Die reserve is al aangesproken: er zijn nu zo'n zestig reservebedden te weinig.

Wacht even, zijn er dan niet meer dan 650 plekken voor COVID-19-zorg?

In theorie wel. Op papier zou je ruim achthonderd bedden voor COVID-19-patiënten vrij kunnen spelen, daar zitten alleen mitsen en maren aan. De ziekenhuizen moeten er dan in slagen om de ic-capaciteit inderdaad tot 1350 te verhogen. Gommers houdt er rekening mee dat dit niet gaat lukken, op basis van wat hij hoort van collega's.

Ook moeten de ziekenhuizen de instroom van andere patiënten op de ic verder kunnen verlagen tot 350, zoals ook bij eerdere golven gebeurde. Ook dat lukt misschien niet. "We krijgen signalen dat er meer acute zorg is en dat er meer spoedoperaties nodig zijn dan bij eerdere golven", zegt Gommers. Dat zou te maken kunnen hebben met alle zorg die eerder al is uitgesteld.

Tijdens de eerste golf haalden de ziekenhuizen een capaciteit van 1700 bedden in totaal. Waarom kan dat nu niet?

Op het hoogtepunt van de eerste golf, in april 2020, lagen er ruim 1400 coronapatiënten in het ziekenhuis en was de ic-capaciteit korte tijd meer dan 1700. Dat acht niemand nu haalbaar.

Dat komt vooral doordat veel ic-personeel door ziekte is uitgevallen, of zelfs de zorg heeft verlaten. In Gommers' eigen Erasmus MC zit 15 procent van de ic-verpleegkundigen thuis, en 7 procent van de artsen. In het Haaglanden Medisch Centrum zit één op de vijf ic-verpleegkundigen ziek thuis, zo zei bestuursvoorzitter Ingrid Wolf deze week in talkshow Op1. Volgens haar gaat het daarbij niet om personeel dat in quarantaine zit vanwege corona, maar om langdurig verzuim. "Onze ic-verpleegkundigen zijn op, overwerkt en de zorg uitgegaan", zei ze.

V&VN, de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden, stelt op basis van een eigen inventarisatie dat de verzuimcijfers op de ic's variëren van 5 tot 20 procent.

Er is nog een verschil met de eerste golf. Die golf was een korte, felle piek: het kabinet greep stevig in, Nederlanders pasten massaal hun gedrag aan. En de variant die rondging was stukken minder besmettelijk, waardoor de maatregelen snel effect hadden. De cijfers gaan straks misschien dalen, maar ook dan blijven ze waarschijnlijk nog een tijdlang aan de hoge kant. De grafiek zal eerder een berglandschap zijn dan een piek. Dat betekent dat de zorg die grotere capaciteit lang moet kunnen volhouden.

Die 650 patiënten, wanneer zitten we daaraan?

Dat moment lijkt niet ver weg: er liggen nu 505 coronapatiënten op de ic. Woensdag steeg het aantal patiënten op de ic met zeventien. Uitgaande van een toename van ongeveer vijftien patiënten per dag, is het punt van 650 COVID-19-patiënten binnen tien dagen bereikt. Gommers gaat van dat scenario uit. Dat lijkt realistisch: het aantal positieve testen van de GGD daalt nog altijd niet, ondanks de maatregelen die zaterdag 13 november zijn ingegaan.

Ligt de grens echt bij 650 COVID-19-patiënten? Gommers houdt een slag om de arm. "Hier komen wij, de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, op uit. Maar er zijn veel onzekerheden. We weten het niet precies."