Het was een gesprek van zo'n veertig minuten met desastreuze gevolgen. Al het geld op de spaar- en betaalrekeningen, de duizenden euro's waar lang voor gespaard was, plotsklaps verdwenen. 'Bij het inloggen zagen we het meteen. Er stond 0 op het saldo. Toen zakte de grond onder onze voeten vandaan.'

Dit artikel is afkomstig uit de Gelderlander. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

"Ineens was alles onzeker. Hoe moeten we nu verder? Staat er binnenkort een 'te koop'-bord in de tuin? Komt het ooit goed? De vragen schoten in sneltreinvaart door m'n hoofd." Met tranen in de ogen doet de vrouw haar verhaal. Door wat haar is overkomen, voelt ze zich onveilig. Reden voor haar om anoniem haar verhaal te doen. En ze zit nog midden in de kwestie. "Het is nog geen afgeronde zaak. Maar ik vind het wel belangrijk om te vertellen, in de hoop te voorkomen dat er meer slachtoffers vallen. Dit wens je namelijk niemand toe."

We zitten aan de keukentafel. De woning in het Achterhoekse buitengebied is er een als zovelen. Boerderij, weides eromheen, een auto voor de deur, dieren op het erf. Niets spannends. Waarom criminelen juist hierheen belden, is onduidelijk. Toch rinkelde een paar weken geleden op een dinsdagavond de telefoon om onthutsend nieuws mede te delen.

"Ik kreeg iemand aan de lijn van de NVB, de Nederlandse Vereniging van Banken. Die vertelde dat er vreemde activiteit werd waargenomen op onze rekening." Het mag dan een paar weken geleden gebeurd zijn, ze herinnert het zich als de dag van gisteren.

'We moesten meteen handelen'

De man aan de telefoon legde haar uit dat het erop leek alsof iemand probeerde hun geld weg te sluizen. Dat ze het slachtoffer was van bankfraude. "Het was menens. Dat voelde ik direct. De urgentie in zijn stem was voelbaar. Tegelijkertijd vertrouwde ik het ook niet helemaal. De bank belt je toch nooit? Maar ja, dat was nu ook niet het geval. Hij belde niet uit naam van de bank, maar vanuit de NVB. Omdat ik die naam niet direct herkende, googelde ik ernaar. Daaruit bleek dat het een organisatie is die fraude met bankgegevens juist voorkomt."

"De boodschap van de man was in ieder geval duidelijk. We moesten actie ondernemen, anders kon het weleens heel veel geld gaan kosten." Wat ze toen nog niet wist, is dat de man aan de telefoon niet van de NVB was en haar ook niet wilde behoeden voor oplichting. Integendeel, hij was daar juist zelf mee bezig.

Terwijl ze het verhaal vertelt en op een rij zet wat er allemaal gebeurd is, schiet ze vol. "Nu ik eraan terugdenk, snap ik gewoon niet hoe dit heeft kunnen gebeuren. Het voelt alsof ik terugkijk op een slechte film waarin ik bestuurd werd door iemand anders. Hij wist me op heel slinkse wijze te manipuleren."

'De rillingen lopen over mijn rug'

"'Mevrouw, het gaat allemaal goed komen' zei hij steeds. 'Mevrouw'. Het was een haast onophoudelijke stroom van informatie waarmee hij me overviel. Als ik eraan terugdenk lopen de rillingen me over de rug."

De telefoon ophangen, zoals in de talloze reclamespotjes wordt geadviseerd, deed ze niet. "In mijn achterhoofd hoorde ik steeds: 'Stel dat wat hij vertelt klopt'. Dan voorkom ik juist dat ik ons geld kwijtraak."

Op afstand meekijken

De man aan de telefoon wist haar gerust te stellen en te overtuigen van zijn goede bedoelingen. Het bleek een zeer effectieve manier van communiceren, want niet veel later zat ze op de computer om in te loggen op de bank. "Ondertussen vroeg hij me een programma te installeren, zodat hij op afstand mee kon kijken. Ik vond het een vreemd verzoek, maar ook hierbij wist hij me te overtuigen. Hij liet het heel logisch klinken, waardoor ik erin meeging."

Via dat programma kreeg de crimineel toegang tot de bankgegevens. Samen met het slachtoffer sluisde hij vervolgens al het spaargeld, het geld van de betaalrekening én het geld op de rekening van de zoon des huizes naar twee andere rekeningen. "Die rekeningen moest ik zien als een kluis. Daarop zou het geld veilig staan."

Toen de man aan de telefoon ook naar hypotheekgegevens begon te vragen, lukte het de Achterhoekse zich los te rukken uit het gesprek. "Mijn man, die ook meeluisterde zei: 'Ophangen, nu!'. Ik vermoed dat hij dat ook gehoord heeft, want de verbinding werd meteen verbroken."

Verschrikkelijke ervaring

De twee Achterhoekers blijven verslagen en berooid achter. "We hebben niet iemand in huis gehad die bij wijze van spreken de kluis heeft leeggeroofd. Maar zo voelt het wel. Sterker nog, het voelt of hij controle over mij wist te krijgen. Alsof hij me van binnenuit bestuurde. Echt een verschrikkelijke ervaring."

"Omdat onze zoon ook rechtstreeks getroffen is, hebben we hem en onze dochter meteen verteld wat er gebeurd was. Dat al het geld was verdwenen, was voor hen niet eens de ergste klap. Maar wel het feit dat alles ineens onzeker is."

'Waar kun je nog tanken zonder bankpas?'

Die onzekerheid zit hem zowel in grote als kleine dingen. "Direct na de diefstal liepen we al tegen problemen aan. Ik moest de volgende dag tanken om op mijn werk te kunnen komen. Maar ja, pinnen kon niet meer. Gelukkig hadden we nog een klein beetje contant geld liggen, maar waar kun je nu nog tanken zonder bankpas?"

Dat de Achterhoekse, zes weken na de oplichting, nog in haar huis aan de keukentafel kan zitten, komt door vrienden en familie. "Die zijn we enorm dankbaar. Zij zijn ons meteen te hulp geschoten. Daardoor zitten we nog hier. Zonder hen hadden we dat niet gekund. De vaste lasten lopen namelijk gewoon door. En het geld is niet zomaar terug. Sterker nog, we hebben nog steeds geen zekerheid dat het terug gaat komen. Het onderzoek loopt nog. In de tussentijd moeten we het zelf zien te rooien."

'Ik ben er achterdochtig door geworden'

"Daarom vind ik het ook zo belangrijk om erover te vertellen. Hoewel ik dan door sommigen misschien weggezet wordt als dom. 'Want iedereen weet toch dat je dit soort gesprekken meteen moet afkappen', krijg je dan te horen. Zo stond ik er ook in. Maar in de werkelijkheid blijkt dat een stuk lastiger. Ze zijn namelijk heel gehaaid."

De Achterhoekse hoopt dat de dader ooit gepakt wordt. "Ik weet ook al wat ik hem wil zeggen als hij zich moet verantwoorden in de rechtbank. Namelijk dat ik het heel erg vind dat hij voor mij het goede uit de mens heeft gehaald. Door dit voorval ben ik achterdochtig geworden. Mensen die ik niet ken, wantrouw ik meteen. Dat gaat niet eens bewust. Er is iets in mij afgebroken, dat niet zomaar hersteld is. Dat neem ik hem heel erg kwalijk."

Wekelijks wordt er een miljoen euro gestolen met bankfraude

Oplichting, waarbij criminelen toegang weten te krijgen tot de bankgegevens van mensen, komt vaak voor. "Misschien wel vaker dan mensen denken", zegt Yoanne Spoormans van het cybercrime-team bij de politie Oost Nederland.

"Wekelijks krijgen we dertig tot veertig aangiftes van zogenoemde bankhelpdeskfraude. Dan hebben we het dus alleen over onze regio. Landelijk ligt dat aantal nog veel hoger. De bedragen die buitgemaakt worden, lopen sterk uiteen. Maar we kunnen stellen dat er wekelijks enkele tonnen worden gestolen. Kijken we naar heel Nederland, dan gaat het over rond de miljoen euro per week."

Het bestrijden van deze vorm van oplichting blijkt lastig. "Omdat deze criminelen via de telefoon en internet door het hele land heen slachtoffers maken, is het lastig ze in beeld te krijgen. Daarnaast weten ze zichzelf goed te verhullen. Zo wisselen ze vaak van nummer en telefoon. Online proberen ze hun sporen te wissen door gebruik te maken van bijvoorbeeld VPN-verbindingen."

Yoanne Spoormans.

Yoanne Spoormans.
Yoanne Spoormans.
Foto: Rob Voss

De politie zet daarom, naast de bestrijding, ook vol in op preventie. "De impact van dit soort diefstallen is heel groot. Behalve dat mensen al hun geld zijn kwijtgeraakt, worden ze ook psychisch gepakt. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben. We zien bijvoorbeeld dat een aantal slachtoffers van bankfraude last krijgt van PTSS (posttraumatische stressstoornis). Dat komt onder meer voort uit het feit dat er zo'n groot misbruik wordt gemaakt van het vertrouwen van de slachtoffers. De daders weten daar feilloos op in te spelen."

"Het is namelijk niet meer zo dat je wordt opgebeld door een slecht Engels sprekende oplichter. Tegenwoordig zijn het mensen die perfect ABN spreken. Bijvoorbeeld mensen die bij een callcenter hebben gewerkt, en daardoor precies weten wat ze moeten doen om anderen te overtuigen hen te vertrouwen. Bij het werk in het callcenter was het het afsluiten van een nieuw energiecontract. In het geval van de oplichting, is het het laten inloggen op de bankrekening of het installeren van malafide software."

Het advies blijft daarom direct op te hangen als je de zaak niet vertrouwt. "Het belangrijkste om te onthouden, is dat de bank zelf kan ingrijpen als ze iets verdachts zien. Daar is nooit hulp bij nodig. Als iemand je opbelt dat je snel moet handelen omdat het anders geld kan gaan kosten, dan weet je eigenlijk al dat je met een oplichter te maken hebt. De bank bevriest je rekening namelijk eerst en zal daarna pas contact met je opnemen."

"Stel, de bank belt met een andere vraag en je vertrouwt het ook niet, vraag dan of je de naam van de persoon mag opschrijven en hem of haar via het algemene nummer kan terugbellen. Als het echt iemand van de bank is, dan zal dat nooit een probleem zijn."