De Noorse thrillerschrijver Jo Nesbø is een fenomeen. Hij verkocht meer dan 50 miljoen boeken, heeft zijn eigen band, en was ooit profvoetballer en beurshandelaar.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Jo Nesbø (61) is klein van stuk, afgetraind - hij is een fanatiek klimmer - en heeft een zachte en vriendelijke uitstraling. Is dit hoe een thrillerschrijver eruitziet? In zijn geval dus wel. Meer dan dertig boeken heeft hij inmiddels geschreven. Twaalf daarvan hebben Harry Hole in de hoofdrol, een met zichzelf en anderen worstelende politie-inspecteur uit Oslo. Het zijn rauwe verhalen, in razend tempo verteld in klare taal. De Noor is een meester in zijn vak. Een van zijn boeken, De Roodborst, is verkozen tot beste Noorse thriller ooit. En dat wil wat zeggen in Scandinavië, het walhalla van de misdaadroman.

Nesbø begint met een kleine anekdote om zijn beroemdheid te relativeren. Zijn werk is vertaald naar zo'n vijftig talen, waaronder het Nederlands, maar hij praat nog steeds met lichte verbazing over het gevoel dat hij krijgt als hij, waar dan ook ter wereld, een boekenwinkel binnenloopt en een van zijn titels in de schappen ziet staan.

"Dat is surrealistisch. Ik was ooit in de Filipijnen, wilde wat boeken afrekenen en zag plotseling De Roodborst bij de kassa staan. Ik was zo enthousiast, dat ik tegen de verkoopster zei 'dat boek daar, dat heb ik geschreven'. Ze keek me aan en zei: 'Aha, dan ga ik de manager even halen.' 'Nee, nee, dat hoeft niet', zei ik, maar ze ging toch; en de mensen achter me in de rij maar wachten, heel ongemakkelijk. Toen ze terugkwam met de manager, zei ze: 'U bent dus Jo Nesbø, kunt u dat bewijzen?' 'Nee', zei ik, 'mijn paspoort ligt in mijn hotel.' 'Nou, dan kan ik u helaas geen korting geven', zei ze. Dat was echt heel erg grappig."

U schreef zo veel boeken. Hoe ontstaat het idee voor een verhaal?

"Ik heb daar geen methode voor. Vaak gebeurt het onbewust, als ik 's avonds in bed lig te wachten op de slaap. Als ik dan wakker word, heb ik van die half gedroomde ideeën in mijn hoofd. Maar een boek kan ook beginnen met het idee voor een bepaald karakter. Mijn eerste boek, De Vleermuisman, is gebaseerd op Harry Hole. Een ander boek, De Sneeuwman, begon met de titel: het moest een verhaal worden over een sneeuwman."

Weet u altijd precies waar u heen gaat, als u begint te schrijven?

"Ja, want ik wil mijn lezers op het randje van hun stoel houden. Dat kan alleen maar als ik weet wat ik wil vertellen. Als ik zelf iets lees, dan wil ik dat ook zo ervaren. De schrijver is de kapitein, hij weet de weg."

Bent u een gedisciplineerde schrijver?

"Ja en nee. Ik schrijf als ik niks anders te doen heb. Soms schrijf ik van 's ochtends 9 uur tot 's middags 5, maar meestal gewoon als ik onderweg ben of op een vliegtuig zit te wachten. Als ik een afspraak heb om te gaan klimmen, maar nog een uurtje of twee de tijd heb, dan ga ik ervoor zitten. Ik houd het graag licht. Het moet geen werk worden, maar iets dat ik graag doe, een privilege."

Jo Nesbø.

Jo Nesbø.
Jo Nesbø.
Foto: Marco Okhuizen

U begon pas met schrijven toen u 37 was. Waarom zo laat?

"Dat kwam eigenlijk door de dood van mijn vader. Die had zijn hele leven het plan zijn memoires te schrijven, maar hij stierf vlak nadat hij met pensioen was gegaan. Ik wilde ook al heel lang aan een boek beginnen, maar realiseerde me toen dat ik niet moest wachten tot het te laat was. Het was ook op dat moment dat ik werd gevraagd een boek te schrijven over mijn band, Di Derre (Nesbø speelt daar nog steeds in, red.) Dat wilde ik niet, maar misschien wilden ze wel een ander soort boek."

En toen kwam Harry Hole.

"Ja. Ik was toen beurshandelaar, had daar geen zin meer in, en was vijf weken op vakantie in Australië. Ik wilde in die periode iets schrijven dat ik kon laten zien aan een uitgever. Het voelde alsof er ineens een kraan werd opengezet. Ik begon gewoon aan hoofdstuk 1 en toen ging het vanzelf. Het voelde zo natuurlijk. Dit was wat ik wilde doen. Het was geweldig. En het was zo'n verschil met het maken van muziek. Het lukt me nooit om precies dat te spelen wat ik in mijn hoofd heb, er zit een afstand tussen. Maar op papier lukt me dat wel. Ik had al wel eerder pogingen gedaan, maar toen wilde ik Ernest Hemingway nadoen, of Vladimir Nabokov of Fjodor Dostojevski. Maar ik had mijn eigen stem gevonden, mijn eigen universum. En dat moet ook, als je integer wil zijn of iets wil bieden. De lezer moet weten dat hij naar jouw stem luistert, en niet naar een imitatie."

Harry Hole is nogal een karakter.

"Hij is cynisch, een eenling. Maar er komt altijd een moment waarop hij geen outsider meer kan zijn, waarop hij moet ingrijpen. Hij denkt dat hij immoreel is, dat het hem allemaal niks kan schelen, maar uiteindelijk is dat niet zo."

Veel Scandinavische schrijvers, zoals Henning Mankell en Stieg Larsson, hebben een sterke politieke boodschap. U heeft dat minder. Waarom is dat?

"De focus in mijn boeken ligt inderdaad meer op de karakters of het individu dan op de samenleving als geheel. Maar mijn eigen waarden en normen en politieke ideeën wegen natuurlijk wel degelijk mee. In De Verlosser speelt de burgeroorlog in het voormalig Joegoslavië een rol. In De Roodborst gaat het over de Tweede Wereldoorlog en de Noorse houding tegenover de nazi's. Maar dat gebruik ik dan meer als achtergrond."

Welk van uw eigen boeken is uw favoriet?

"Meestal het laatste, haha. Mijn meest persoonlijke boek is nog steeds De Roodborst, waarin de oorlogsherinneringen van mijn vader zijn verwerkt. Echte verhalen hebben iets extra's, iets dat je niet kunt faken."

Jo Nesbø schreef voor de actie 'Geef meer met een boek' de novelle De Jaloezieman. Wie in de aanloop naar de feestdagen meer dan 15 euro aan boeken uitgeeft, krijgt het boekje gratis. De actie loopt van 1 tot en met 10 november.