Verheug je je op een rustige zaterdag, treedt Mona Keijzer af. Als politiek duider van het Journaal sta je altijd aan. Maar Ron Fresen houdt ermee op. Hij kampt met ongeneeslijke kanker. Over zijn ervaringen in Den Haag schreef hij een boek.

Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Het Achtuurjournaal begint voor Ron Fresen elke avond met een vast ritueel. Vlak voordat de politiek duider van de NOS live gaat, draait hij samen met de camera- en geluidsman I gotta feeling van de Black Eyed Peas: that tonight's gonna be a good night… 'Een heerlijk nummer om je bij op te laden', schrijft hij in Acht jaar Achtuur.

In dat boek gunt Fresen (63) de kijker niet alleen een blik achter de schermen van het Binnenhof, ook snap je meer van hoe het toegaat op de parlementaire redactie van het Journaal. Zo maken we kennis met een 'Rob Jettentje': op hoge toon iets eisen, terwijl je weet dat de buit al binnen is.

Ook lezen we dat Hugo de Jonge 'pratend' is geboren. Op de redactie wordt soms de grap gemaakt: we stellen de minister een vraag, halen een kop koffie en keren na negen minuten terug in de studio met de boodschap: 'Bedankt voor dit gesprek, goed weekend.'

En dan Mark Rutte. Hij heeft een hoofd vol laatjes, die hij al naar gelang opentrekt. Wordt hij geconfronteerd met een belofte of fout uit het verleden dan is het 'prrr links, prrr rechts, laatje 5: ja, het was crisis, er moest ingegrepen worden, zelf vond ik dat ook niet leuk.' Of, zo vervolgt Fresen, 'prrr omhoog, prrr links, laatje 3: alleen als je niks doet, maak je geen fouten, toch geloof ik dat het land er op veel punten nu beter voor staat.'

Rutte is, vindt Fresen, sinds de verkiezingen overigens minder kordaat. "Hij heeft weinig concurrentie en leunt wat achterover. Of hij moet aftreden? Daar ga ik niet over." Glimlachend: "Misschien wordt hij weer wat scherper als hij mijn boek leest."

Ik moet stoppen

Fresens boek, dat vandaag uitkomt, heeft ook een persoonlijke achtergrond. De geboren Hagenaar gaat de NOS verlaten na achttien jaar, waarvan acht als politiek duider van het Achtuurjournaal. "Daar zijn twee redenen voor", vertelt hij in café Luden op Het Plein. "Ik heb altijd het behang van de muur gevreten, had een grenzeloze gretigheid naar wat er in de politiek speelt. Maar het kost me steeds meer moeite om Den Haag boeiend te vinden."

"Recent dieptepunt was het debat over 'positie Omtzigt, functie elders'. Politici dachten het probleem van de slecht functionerende bestuurscultuur te kunnen oplossen door Rutte weg te sturen. Wat een opportunisme, wat een ego's, zoiets regel je niet met het ontslag van een premier. Op dat moment wist ik zeker: ik moet stoppen."

Daarbij komt de prostaatkanker, die Fresen in 2006 trof. De ziekte leek bedwongen, totdat die in 2018 onverwacht terugkeerde, uitgezaaid en wel. "De zeventig zal ik, volgens de artsen, nog wel halen, maar de kans dat ik tachtig word, is niet groot. Dat betekent dat ik met vervroegd pensioen wil. Na de raadsverkiezingen volgend jaar maart vertrek ik."

Spoedcursus relativeren

"Mijn ziekte heeft mij gedwongen tot een spoedcursus relativeren: het geluk putten uit wat er nú is. Dus wil ik achter de kinderwagen van mijn pasgeboren kleinzoon Thijmen. Samen aan het Lange Voorhout genieten van de blaadjes aan de bomen. Daarbij: wat is het verschil tussen u en mij? U weet ook niet wanneer u sterft."

Ron Fresen: 'Achter mijn dagelijkse twee minuten op het scherm zit een lange dag van gesprekken met politici. Praten, praten en nog eens praten.'

Ron Fresen: 'Achter mijn dagelijkse twee minuten op het scherm zit een lange dag van gesprekken met politici. Praten, praten en nog eens praten.'
Ron Fresen: 'Achter mijn dagelijkse twee minuten op het scherm zit een lange dag van gesprekken met politici. Praten, praten en nog eens praten.'
Foto: Werry Crone

Zijn grootste primeur de afgelopen acht jaar ging over de dividendbelasting. Shell en Unilever dreigden het land te verlaten, als die belasting niet werd afgeschaft. Fresen: "Dat was een dikke middelvinger naar de samenleving. Sindsdien is er wel wat veranderd. Ja, ook bij de VVD. Het is niet meer: zij piepen, wij leveren. Wat blijft is dat voor elke primeur moet worden gevochten. Achter mijn dagelijkse twee minuten op het scherm zit een lange dag van gesprekken met politici. Praten, praten en nog eens praten."

Jaloezie op primeur

Minder alert, erkent Fresen, was het Journaal in de toeslagenaffaire. "Het was, eerlijk gezegd, ook een kwestie van jalousie de métier. Trouw en RTL Nieuws hadden de primeur, en op de politieke redactie dachten we: nou, het zal wel. Een les die ik eruit heb getrokken: ook als een ander medium je voor is, ga zelf op onderzoek uit."

Een belangrijke rode lijn in zijn boek is dat het journaal in het gepolariseerde debat scherpere keuzes moet maken. "We hebben te vaak de neiging om te focussen op de felheid van de discussie zelf, maar kijk vooral naar de achterliggende vragen van de samenleving. Investeer in onderzoeksjournalistiek: waar zit beweging in het maatschappelijk debat?"

Naar die beweging is hij ook op zoek in de klimaatdiscussie. Fresen: "Over hoe het klimaatprobleem moet worden aangepakt bestaan veranderende opvattingen. Die verschuivingen in het debat zijn voor het journaal interessant." Sommige critici verwijten de NOS een eenzijdige klimaatagenda te hebben, maar daarover is Fresen kort: tegenover de Jodenvervolging zet je ook geen Holocaust-ontkenner. "Ja, ik weet dat die vergelijking tricky is, maar ik trek haar om duidelijk te maken dat er in de journalistiek zoiets bestaat bestaat als false balance."

"Zo'n 98 procent van de wetenschappers is van oordeel dat het klimaat verandert en dat de mens daarin een grote rol speelt. Daar hoef je geen wederhoor op toe te passen. Belangrijker is: zit er verschuiving in het debat over de aanpak van het probleem? Die discussie belichten we van alle kanten."

Evenwichtige berichtgeving

Wederhoor is een belangrijk principe van het Journaal, want de NOS-rubriek moet zo neutraal mogelijk zijn. Zelf neemt Fresen liever het begrip 'evenwichtig' in de mond in plaats van het diffuse 'neutraal'.

"Op de redactie bevragen we elkaar de hele dag: zijn de feiten voldoende gecheckt, hebben we de verschillende belangen goed afgewogen, laten we ons niet voor het karretje spannen van de VVD of de PvdA? Enzovoort. Een voortdurend proces van checks and balances." De scheidslijn tussen politiek en parlementaire journalistiek is uiterst dun, realiseert Fresen zich, maar zegt hij, en daarmee raakt hij aan de tweede rode lijn van zijn boek: "Zíj willen iets kwijt, maar wíj gaan erover of en hoe het op tv komt."

De NOS komt steeds meer onder vuur te liggen van mensen die het niet eens zijn met de berichtgeving, en Fresen kan daarom vanaf het Binnenhof geen verslag meer doen zonder bewaking.

De NOS komt steeds meer onder vuur te liggen van mensen die het niet eens zijn met de berichtgeving, en Fresen kan daarom vanaf het Binnenhof geen verslag meer doen zonder bewaking.
De NOS komt steeds meer onder vuur te liggen van mensen die het niet eens zijn met de berichtgeving, en Fresen kan daarom vanaf het Binnenhof geen verslag meer doen zonder bewaking.
Foto: Werry Crone

Soms proberen politieke partijen door intimidatie zaken uit het nieuws te houden. Een sterk staaltje daarvan leverde D66-leider Alexander Pechtold bij de kabinetsformatie van 2017. Fresen: "Hij had het voor de camera, uit het niets, over 'een enorme canard van de NOS', en Rutte zei het hem na. Het ging over een fout van ons in een bericht over CBS-berekeningen. Maar wat Pechtold en Rutte wérkelijk wilden, is dat we 'van schrik' niet de deal zouden uitzoeken over een voorgenomen belastingverlaging van 5 miljard. Wel, wij hebben niet getwijfeld en dat nieuws keurig voortijdig laten uitlekken."

Ondanks de zorgvuldigheid die het Journaal probeert te betrachten, wordt de NOS door kleine, extreme groepen in toenemende mate beticht van fake news. Sinds corona is het verwijt zelfs aan de orde van de dag, iets wat Fresen niet in de koude kleren is gaan zitten. Totdat hij aan zijn boek begon. "Toen besefte ik al schrijvende dat we ons werk juist heel goed doen, als we worden beschuldigd van nepnieuws. De mensen die dat roepen willen namelijk dat je kiest: vóór de boeren, vóór antivaxers, en ga zo maar door. Nou, wij kiezen niet, dat is ons vak niet."

Steeds grimmiger sfeer

De sfeer waarin Journaal-verslaggevers hun werk moeten doen, wordt intussen steeds grimmiger. Fresen noteert in Acht jaar Achtuur dat hij op straat vaak extra om zich heen kijkt. En vanaf het Binnenhof kan hij geen verslag meer doen zonder bewaking. "Maar op het dak ben ik veilig", zegt Fresen. Hij doelt op het dak van het Haagse redactiegebouw, waar hij elke avond is te zien, en waar, zo weet Fresen, elk woord en gebaar telt. "De impact van wat je brengt, is enorm. Het Journaal kan zich geen fouten permitteren."

Is het een mooie hondenbaan? Toen Fresen met zijn zoon Feyenoord wilde kijken, moest hij voor het late Journaal terug naar de studio, omdat Hugo de Jonge opstapte als CDA-lijsttrekker. Fresen: "Er zijn momenten dat ik denk: ah, nee. Bijvoorbeeld toen Mona Keijzer pas dat corona-interview gaf aan De Telegraaf. Ik wist: die gaat eraan. Terwijl ik me juist zo had verheugd op een rustige zaterdag. Ach ja, in dit vak sta je altijd aan."

Met iedere politicus staat hij in contact, ook met Geert Wilders. "Ja, ik weet dat hij de NOS wil opheffen, maar ik zet ons eigen belang opzij, en zie een belangrijk politicus die met onderbuikgevoelens veel kiezers weet te trekken." Alleen met Thierry Baudet kan hij niet goed opschieten. "Een grillige en onvoorspelbare man. Hij verandert de spelregels tijdens het schaken."

Ron Fresen: Acht jaar Achtuur, uitgeverij Balans, 21,99