Zijn leraar op de basisschool op Urk betwijfelde of hij de mavo aankon. Maar de jonge Jan Bakker (nu 63) had een droom: dokter worden. Die maakte hij waar. Sterker: hij reist de wereld rond als arts en hoogleraar. Hij woont afwisselend in New York, Chili en Nederland en bezoekt tussendoor zijn familie in zijn geboortedorp. Het geloof heeft hij aan de kant gezet: 'Maar ik ben net zo opstandig als de gemiddelde Urker.'

Dit artikel is afkomstig uit de Stentor. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

"Mooi", mompelt Jan Bakker (63) als hij hoort dat de burgemeester van Urk corona en een longontsteking heeft gehad en in het midden laat of hij zich heeft laten vaccineren. Zonder blikken of blozen: "God straft onmiddellijk." Voor Bakker is het simpel: als je geen prik haalt tegen corona, moet je niet piepen als het virus toeslaat. "En ook niet bij de ic aankloppen."

Als intensivist in het Bellevue ziekenhuis, het oudste van New York, kent hij de verschikkingen van het virus. Bakker maakte werkdagen van 24 uur toen corona piekte in de stad. "Wie het ziekenhuis binnenkwam, had een kans van 25 procent om dood te gaan. We hielpen waar we konden en deden dat vrij goed, maar we konden weinig beginnen tegen die uitbraken. Heftrucks met lijkzakken, die beelden staan op het netvlies gebrand."

Dramatische aanpak

Hij deed tegen de Stentor telefonisch verslag van de 'oorlogsomstandigheden'. Op zijn eigen manier, zonder opsmuk. President Trump pakte de pandemie 'dramatisch' aan, zei Bakker. "Neem die persconferenties. Als Mark Rutte het twee keer zou doen op de manier van Trump, werd hij meteen afgezet." Ook sprak hij over 'chaos' in het land: "Er is geen enkele controle over corona."

Los van het menselijk leed, vond hij zijn diensten tijdens de pandemie best saai. "Het is allemaal hetzelfde. Op een normale ic liggen 12 tot 14 mensen en die hebben allemaal iets anders. Dit was alleen COVID-19, mensen aan de beademing. Variaties op hetzelfde thema."

Een tijdelijk mortuarium voor coronaslachtoffers in aanbouw naast het Bellevue Hospital in New York, waar Jan Bakker destijds werkte.

Een tijdelijk mortuarium voor coronaslachtoffers in aanbouw naast het Bellevue Hospital in New York, waar Jan Bakker destijds werkte.
Een tijdelijk mortuarium voor coronaslachtoffers in aanbouw naast het Bellevue Hospital in New York, waar Jan Bakker destijds werkte.
Foto: Getty Images

Bakker is een paar weken in het land, in zijn prachtige woning in Nieuwerkerk aan de IJssel, een verbouwde kerk met een metershoog plafond. Het voelt als vakantie, zegt hij. Dat is het niet, want hij is aan het werk in Rotterdam, als hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en intensivist in het Erasmus MC. Wel heeft de gescheiden Bakker de gelegenheid zijn kinderen, zussen en moeder, die op Urk woont, te bezoeken. "Ik kom nog regelmatig in het dorp."

New York beschouwt hij als zijn thuis. Naast ic-arts is hij er hoogleraar aan de prestigieuze Colombia University en geldt als medische autoriteit. Bakker bewoont een appartement aan de Upper West Side, op een blok lopen van Central Park. Mooi plekje, zegt hij. "In de stilte van de grote stad." New York is fascinerend, maar niet makkelijk om te wonen, ervaart hij. "Het tempo ligt hoog, de mensen zijn streberig. Hebben ze niets aan je? Dan ben je niet interessant."

Daarnaast woont hij normaal gesproken drie maanden per jaar in Santiago in Chili, waar hij arts en onderzoeker is. Hier huurt hij een appartement, met uitzicht op de besneeuwde bergtoppen van de Andes. Door corona was hij al twee jaar niet in het land, eind deze maand gaat hij terug. "Eindelijk heb ik een inreisvergunning. Het was een heel gedoe dat voor elkaar te krijgen."

Zaaldienst

Bakker kan de banen combineren omdat hij zelf zijn agenda mag inplannen. Er is zelfs ruimte voor andere activiteiten. Zo begeleidt hij promovendi, is hij hoofdredacteur van het Amerikaanse medisch tijdschrift Journal of Critical Care ("Als eerste Europeaan"), zit hij in de wereldwijde adviesraad van Philips en doet hij andere 'consultancy-dingen' voor het bedrijfsleven. Oh ja, hij schrijft af en toe een column voor nieuwsblad het Urkerland.

Niet slecht voor een Urker die moeilijk kon meekomen op de basisschool. Zijn leraar in de zesde klas van de Wilhelminaschool was niet optimistisch over deze 'matige leerling': het zou hem verbazen als Jan de mavo zou halen. "Mijn moeder moest er maar niet te veel op hopen, dan kon het alleen maar meevallen."

Maar de jonge Jan had een plan en liet zich daar niet van afbrengen. In 1967 zag hij een persconferentie op tv van de Zuid-Afrikaanse arts Christian Barnard, die net de eerste geslaagde harttransplantatie van mens op mens had uitgevoerd. Het maakte diepe indruk. "Ik herinner me nog dat hij achter een tafel zat. Toen hij klaar was, heb ik volgens mijn moeder gezegd: dat ga ik ook doen."

De geboren Urker Jan Bakker is hoogleraar en arts in New York, hij is even terug in Nederland.

De geboren Urker Jan Bakker is hoogleraar en arts in New York, hij is even terug in Nederland.
De geboren Urker Jan Bakker is hoogleraar en arts in New York, hij is even terug in Nederland.
Foto: Frank de Roo

Stapje voor stapje, van mavo naar havo en vwo, schopte hij het tóch tot student. "Je verliest er een paar jaar mee, ik was wat ouder dan de rest toen ik naar het toenmalige CSG in Emmeloord kon. Daardoor kon ik me makkelijker staande houden." In 1978 ging hij met drie plaatsgenoten in Amsterdam studeren. Uniek, in die tijd. De meeste Urkers verlaten het voormalige eiland niet. "Ik had een doel", zegt Bakker, "dokter worden."

Inmiddels heeft hij 'pr. dr.' voor zijn naam staan, maar hartchirurg is hij nooit geworden. Te saai, zegt Bakker. Hij koos voor de studie interne geneeskunde en werd intensivist. Het bracht hem naar de Erasmus Universiteit, het buitenland volgde.

In de onderzetters die op tafel liggen, zijn oude jeugdfoto's verwerkt. Bakker wijst zijn oma aan. En zichzelf, tijdens een optocht door het dorp. "Gemaakt door mijn tante." Hij woont er al jaren niet meer, maar voelt zichzelf nog '100 procent Urker'. "Het Urkerland noemt mij een oud-Urker, maar ik ben een oud-inwoner van Urk. Dat is iets anders."

Het geloof deelt hij niet meer met zijn oud-dorpsgenoten, het speelt geen rol meer in zijn leven. Als jongere las hij de bijbel 'van kaft tot kaft' en was hij actief in de jongelingsvereniging van de gereformeerde kerk. Toen hij co-schappen liep in het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam verdampte zijn geloof. Aan het bed van doodzieke kinderen sloeg de twijfel toe en die leidde tot ontkenning. "Ik kwam zo veel ellende tegen. Goedertierenheid, trouw, een fijne Vader: ik zag het niet."

Almachtig

Bakker ziet geen 'groter plan' achter kinderleed, hongersnood en andere rampspoed. "Als je almachtig bent, kun je ook besluiten dat niet toe te laten. Mensen wijzen altijd op het plan van God in een discussie over het geloof. Dat zal wel, maar ik ondersteun het gewoon niet."

Het Kerkje aan de Zee op Urk. Rechts stond vroeger de Wilhelminaschool, waar Jan Bakker les kreeg.

Het Kerkje aan de Zee op Urk. Rechts stond vroeger de Wilhelminaschool, waar Jan Bakker les kreeg.
Het Kerkje aan de Zee op Urk. Rechts stond vroeger de Wilhelminaschool, waar Jan Bakker les kreeg.
Foto: Freddy Schinkel

Zijn karakter weerspiegelt wél de aard van het dorp. "Ik ben net zo opstandig als de gemiddelde Urker, ik neem niet zomaar iets aan omdat een ander het zegt." Als enige arts in het ziekenhuis in New York gaat hij wel eens tekeer tegen de 'chief medical officer', grijnst hij. "Of het helpt? Hij ontwijkt mij wel daarna. Dan moet hij net even een kamer in als ik aan kon lopen."

Moeilijke gesprekken met patiënten, pastors en rabbi's gaat hij niet uit de weg. "De Joodse gemeenschap heeft teams die alles bijhouden in coronatijd. Als je de familie van een patiënt belt, wordt er altijd weer een rabbijn opgevoerd die er óók verstand van heeft. Dat leidt soms tot ruzie. En als je een kamer met een Joodse patiënt binnenloopt, wordt er meteen een rabbijn gebeld die wil meeluisteren met het gesprek." Lachend: "Dan moet je niet bij een Urker aankomen."

QR-code

In New York is het ergste voorbij. "Op de ic nemen we nog 1 of 2 coronapatiënten per week op. Op de afdelingen liggen er meer. Ongevaccineerden of mensen met infecties bijvoorbeeld. Wel dragen veel mensen nog mondkapjes op straat. En restaurants en theaters kom je niet binnen zonder QR-code."

Elders in de Verenigde Staten gaat het virus nog stevig tekeer. "Florida, Wisconsin, Texas, daar gaat het heel slecht. Allemaal ongevaccineerde mensen." Hij vertelt over een keten van ziekenhuizen in New York die het personeel dringend vroeg zich te laten prikken met Pfizer. "Zo niet dan kregen ze nog een week salaris en was het klaar. Toen ik iemand vertelde dat je in Nederland niet eens mag vrágen of iemand gevaccineerd is, kreeg ik de reactie uit wat voor derdewereldland ik kom."

Jan Bakker (rechts) en zijn team, vlak na hun vaccinatie in New York.

Jan Bakker (rechts) en zijn team, vlak na hun vaccinatie in New York.
Jan Bakker (rechts) en zijn team, vlak na hun vaccinatie in New York.
Foto: Jan Bakker

Ook op Urk is de vaccinatiegraad laag. Bakker weet het. Hij noemt het een communicatieprobleem. Over premier Rutte en minister De Jonge: "Dat geneuzel voor de camera, de metaforen dropen ervan af. Maar de harde waarheid werd niet gebracht."

Net als New York, in het begin van de pandemie. "Ik zei in februari vorig jaar dat we ons moesten voorbereiden, we gingen iets meemaken wat we nog nooit hadden meegemaakt. Iedereen keek me meewarig aan. Trump ontkende alles." Toen corona onontkoombaar bleek, greep toenmalig gouverneur Cuomo 'keihard' in. "In zijn persconferenties was hij heel duidelijk: dit zijn de spelregels. Denk je er anders over: opzouten. Beetje maffia-achtig, maar de angst zat er goed in."

gps-trackers

Hij verbaast zich over de zogeheten wappies en mensen die corona als een griepje zien. "Het grote verschil met de griep is dat er niet een soort soort basale immuniteit voor is, het is een heel ander uitgangspunt." Hij vertelt over een discussie met iemand die ervan overtuigd was dat er gps-trackers worden toegevoegd aan het coronavaccin, 'zodat Bill Gates ons in de gaten kan houden'. "Ik antwoordde dat ons energieprobleem dan meteen is opgelost. Als er iets wordt ingespoten dat een leven lang een signaal uitzendt, hebben we een heel bijzondere energiebron te pakken. Tja, dan valt het stil. Zo gaat het altijd in die gesprekken."