Nu plastic steeds meer in het verdomhoekje belandt, stappen bedrijven over op andere verpakkingsmaterialen. Zo ook modeketen H&M, dat in Nederland alle bestellingen in papier gaat versturen. Sommige experts vinden dat een stap achteruit.

Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Fast fashion-keten H&M heeft een ronduit slechte naam als het om duurzaamheid gaat. De standaardkritiek is dat de kleding té goedkoop is en van niet al te beste kwaliteit. Ook gaan er al jaren geruchten dat teruggestuurde onlinebestellingen massaal in de verbrandingsoven belanden, wat het bedrijf overigens stellig ontkent.

Toch wil H&M iets doen voor de wereld. Uiterlijk volgend jaar moeten de plastic verpakkingen voor onlinebestellingen zijn vervangen door papieren varianten met het FSC-keurmerk voor verantwoord bosbeheer. De papieren enveloppen hebben geen plastic coating, zodat ze makkelijker te recyclen zijn. De kleding zit vanwege veiligheids- en hygiënevoorwaarden nog wel in een plastic hoes verpakt.

Experts wijzen echter op de grote milieu-impact van papier ten opzichte van plastic. Roland ten Klooster, hoogleraar verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente, vindt het greenwashing, het groener doen voorkomen van producten en diensten dan ze daadwerkelijk zijn. "De emotie wint het van de ratio. Een papieren zak geeft een beter gevoel dan een plastic zak, terwijl de milieu-impact hoger is."

Papieren zak is een stuk zwaarder

Voor een papieren verpakking die even sterk is als één van plastic is al snel vier keer zoveel materiaal nodig, legt hij uit. "Als je de milieu-impact van materialen vergelijkt op basis van gewicht, scoort papier beter. Maar voor dezelfde producteigenschappen wordt een plastic zak van ongeveer 10 gram vervangen door een papieren zak van ongeveer 40 gram. Bovendien zijn plastic zakken vaak al gemaakt van gerecycled materiaal, zodat hun milieu-impact nog lager is."

Esther Zondervan, projectmanager impact assessment bij TNO, bevestigt dat plastic vaak beter scoort dan papier. "Dat geldt ook voor gerecycled papier. In een vergelijking van TNO was de milieubelasting van een gerecyclede papieren tas ongeveer drie keer groter dan die van een tas van plasticsoort HDPE."

Jaap den Doelder, deeltijdhoogleraar Fysische Chemie van Polymeren aan de TU Eindhoven en werkzaam als onderzoeker bij chemiebedrijf DOW, voegt daaraan toe dat een plastic boodschappentas bij eenmalig gebruik al beter scoort dan papier. Hij vindt dat plastic onterecht in een slecht daglicht is komen te staan.

"Op een Amerikaanse website die de voor- en nadelen van plastic en papier afwoog, kwam ik het argument tegen dat een nadeel van plastic is dat het plastic is. Dan haak ik af. De insteek zou moeten zijn hoe we plastic circulair kunnen maken, in plaats van het volledig te weren. Dat kan met een goede inzameling van verschillende plasticsoorten."

Biologisch afbreekbaar

Maarten Bakker, onderzoeker resources en recycling aan de TU Delft, is juist een stuk milder over de stap van H&M. "Papier wordt beter gerecycled dan plastic, is van een hernieuwbare grondstof, produceert geen fossiele CO2 en is biologisch afbreekbaar. Het is wel belangrijk dat de papieren verpakkingen van FSC-papier worden gemaakt. Maar ik geef ook toe dat ik zowel plastic kleding als verpakkingen gewoon niet fijn vind."

De papieren envelop van H&M heeft geen plastic coating om hem waterdicht te maken. Dat is op zich gunstig, omdat zulke samengestelde materialen veel moeilijker te recyclen zijn en meestal bij het restafval belanden. De kleding in de envelop zit echter nog wél verpakt in een plastic zak.

Aangezien H&M in 2025 alle verpakkingen herbruikbaar, recyclebaar of composteerbaar wil hebben, zouden ze binnenzakken van composteerbaar plastic kunnen gaan gebruiken. Een slecht idee, vindt Bakker. "Er is geen inzamelingssysteem voor bio-afbreekbaar plastic en het mag niet bij de gewone plasticinzameling omdat het die verstoort. Bovendien staat de composteerbaarheid ter discussie, omdat het huidige industriële proces weleens te kort kan zijn voor volledige afbraak. Ten slotte is het niet-recyclen van composteerbaar plastic een verspilling van waardevolle grondstoffen."

Toch is het uiteindelijk maar de vraag of het verpakkingsmateriaal van onlinebestellingen een verschil maakt. Als H&M écht duurzamer wil worden, kan het toch veel beter online bestellen ontmoedigen, of in ieder geval duurder maken? Dat hangt ervanaf, zeggen de deskundigen.

Het probleem van retourneren

Allereerst is het de vraag of mensen zich daardoor zullen laten afschrikken om niet meer online te bestellen. Ze kunnen bijvoorbeeld uitwijken naar concurrenten die nog wél gratis verzenden. Het hangt er ook vanaf hoe mensen naar de winkel gaan als ze niet online bestellen. Als ze dat met de auto doen, valt bezorgen meestal milieuvriendelijker uit. En als ze in de winkel een tasje krijgen voor hun kleren, valt die milieubesparing eveneens weg.

Daar staat tegenover dat retourneren een groot probleem is bij online shoppen. Als mensen hetzelfde kledingstuk in drie maten bestellen en er twee terugsturen, is dat een stuk minder duurzaam dan de kleding gewoon in de winkel passen. "Als teruggestuurde kleding niet opnieuw kan worden verkocht is dat niet duurzaam", zegt Zondervan.

Aangezien de verpakking slechts een klein aandeel heeft in de hele onlinetextielketen, vindt ze dat er meer moet gebeuren om een verandering teweeg te brengen. "Uiteindelijk moeten de milieukosten worden meegerekend in de prijs. Zo wordt duidelijk wat een product echt kost."