Is er met de komst van piepjonge influencers sprake van kinderarbeid? De arbeidsinspectie weet het niet en ook de Tweede Kamer heeft zich hier nog niet over uitgesproken.

Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Vanaf haar Instagram-account - run by mommy - kijkt de vijfjarige Quenisha schattig de wereld in. Met 330.000 volgers is ze een van Nederlands bekendste jonge influencers. Ze showt haar kleding, vaak mini-uitvoeringen van de kleren die haar moeder Sunisha Awasri draagt, met de air van een professioneel model.

Dat is ze misschien ook wel, met zo'n vier jaar ervaring voor de camera. Quenisha showt kleding van Awasri's eigen modelijn, maar werkt ook voor opdrachtgevers en verdient dan een paar honderd euro per foto. RTL schatte haar inkomen vorig jaar op 2000 tot 5000 euro per maand. Dat geld gaat volgens haar moeder naar een spaarrekening.

Awasri zette het Instagram-account op toen Quenisha nog geen jaar oud was. Het meisje was toen zeker nog te klein om daar iets van te vinden, maar volgens haar moeder is ze meestal enthousiast. En als ze een keer geen zin heeft in een fotoshoot, dan hoeft ze die niet te doen en stellen ze de opname een paar uur uit. Veel tijd gaat er volgens Awasri niet in zitten. "Die foto's maken, dat doe je in het dagelijkse leven ook van je kinderen", zei ze in een interview met Linda. Op herhaalde interviewverzoeken van Trouw ging zij niet in.

Eventuele controle door de arbeidsinspectie vanwege kinderarbeid ziet ze dan ook met vertrouwen tegemoet. Toch hebben Quenisha's 640 Instagramposts in de afgelopen vier jaar zeker meer tijd in beslag genomen dan de arbeidswet voor een vijfjarige toestaat.

Tot dertien jaar mogen kinderen in principe niet werken, al wordt er een uitzondering gemaakt voor activiteiten als televisie, film en theater. Tussen de 7 en de dertien jaar kunnen kinderen dan voor drie dagen per week, met een maximum van 24 dagen per jaar, een ontheffing krijgen. Onder de zeven jaar zijn de regels strenger: zes dagen per jaar, met op schooldagen maximaal twee uur en op vrije dagen vier uur.

Werk of hobby

Maar de arbeidswetgeving, niet alleen die in Nederland, is niet ingesteld op het nieuwe fenomeen jonge influencers. Sociale media zijn meestal een hobby en waar ze geen hobby zijn, is de grens met werk vaak moeilijk te bepalen. Het gaat om een activiteit die in familiekring plaatsvindt en die voor veel kinderen boven aan de lijst met gewilde beroepen staat.

Ouders zeggen dan ook altijd dat de kinderen het zelf leuk vinden en wel degelijk als hobby zien. Wat het hobbykarakter versterkt, is dat het inkomen lang niet altijd uit geld, maar ook uit cadeautjes, zoals speelgoed, bestaat. Die pakt de jonge influencer vervolgens in een YouTube-video uit. "Maar ook al zegt een kind dat hij of zij het leuk vindt, kinderen kunnen op die leeftijd nog niet oordelen over de consequenties", zegt Freek Zwanenberg van Bureau Jeugd & Media, dat zich bezighoudt met de effecten van online media op kinderen en jongeren.

Feit is dat veel kinderen dromen van een leven als influencer. Toen de BBC twee jaar geleden onderzoek deed naar de toekomstdromen van 6- tot zeventienjarigen, wilde 34 procent YouTuber of iets vergelijkbaars worden. In Nederland staan inmiddels meer dan tweehonderd kinderen officieel als influencer ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. De meesten zijn overigens ouder dan dertien jaar en mogen dus langer werken. Een aantal van hen heeft zelfs een professionele manager.

Zowel de Tweede Kamer als de arbeidsinspectie onderzoekt sinds een jaar of er sprake is van een nieuwe vorm van kinderarbeid. Voor Zwanenberg is het antwoord op die vraag simpel: op het moment dat de activiteiten van jonge influencers een vorm van inkomen opleveren, is er sprake van werk.

Geen verdienmodel

In Frankrijk zijn jonge influencers sinds dit jaar gelijkgesteld aan kinderen die acteren of als model actief zijn. Ze moeten zich inschrijven bij een nationaal agentschap en het geld dat ze verdienen, gaat naar een speciale bankrekening. Dat geld komt pas beschikbaar als het kind zestien jaar wordt. Doel is te voorkomen dat ouders van hun kind een verdienmodel maken.

Daarnaast geeft de Franse wet kinderen het expliciete recht om digitaal vergeten te worden, dat wil zeggen: gewist te worden door sociale media en zoekmachines als ze spijt krijgen van hun activiteiten als influencer. Niet onbelangrijk, want voor de emotionele belasting van de activiteiten van jonge influencers is tot nu toe nauwelijks aandacht. Dat constateerde de Inspectie SZW eind vorig jaar in een verkennend onderzoek en men adviseerde nader onderzoek op dit punt.

Die belasting is een serieus punt, meent Zwanenberg. Influencer zijn betekent dat je altijd actief moet zijn, niet alleen om volgers te krijgen, maar ook om ze te behouden.Bij gastlessen op scholen hoort hij vaak van 13-, veertienjarigen dat ze op dat moment pas beseffen wat het betekent dat ze ook in de luiers op het internet te vinden zijn. "En dan gaat het om gewone kinderen. Bij influencers, bij wie de camera constant aan staat, ligt echt hun hele leven op straat. En dan worden ze ook nog constant beoordeeld op hun uiterlijk en op wat ze doen. Dat heeft zeker grote gevolgen."